Tα οφέλη του ακριβού πετρελαίου

Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν τα 40 δολάρια το βαρέλι στα μέσα
του καλοκαιριού και στη συνέχεια σκαρφάλωσαν σε 55 δολάρια το βαρέλι (στην
αγορά της Νέας Υόρκης). Εξακολουθούν, όμως, να είναι αρκετά χαμηλότερες από
τις τιμές-ρεκόρ όλων των εποχών που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της Ιρανικής
Επανάστασης το 1979, ενώ στις αγορές στις οποίες διαπραγματεύονται συμβόλαια
μελλοντικής εκπλήρωσης, οι επενδυτές περιμένουν ότι θα υποχωρήσουν περίπου σε
45 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, πολλοί αναλυτές ανησυχούν πως οι τρέχουσες
υψηλές τιμές θα επιβραδύνουν την ανάπτυξη της οικονομίας.

Ανησυχίες

H επιβολή μιας καλοσχεδιασμένης φορολογίας για το πετρέλαιο θα οδηγούσε σε μείωση της ζήτησης, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό τα υπερβολικά κέρδη όσων ελέγχουν τα κοιτάσματα πετρελαίου σε ολόκληρο τον κόσμο

«Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου θα παραμείνουν υψηλές», λέει ο Αμερικανός
οικονομικός αναλυτής Allen Sinai και προσθέτει ότι «αυτό θα μειώσει τον ρυθμό
ανάπτυξης και θα οδηγήσει σε άνοδο του πληθωρισμού». Πράγματι, σύμφωνα με τον
Sinai, οι υψηλές τιμές του πετρελαίου «είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος από τότε
που έσκασε η ”φούσκα” του χρηματιστηρίου, την περίοδο 2000-2001». Ο Sinai
δεν είναι ο μοναδικός που τα λέει αυτά. Αν η τιμή του πετρελαίου διατηρηθεί σε
40 δολάρια το βαρέλι, βραχυπρόθεσμα δεν αναμένεται να επιδράσει αρνητικά στον
ρυθμό ανάπτυξης. Αν όμως οι τιμές του πετρελαίου φτάσουν τα 60 δολάρια το
βαρέλι, όλοι θα μειώσουν κατά 1% τις προβλέψεις τους για αύξηση του ΑΕΠ.

Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου απειλούν, ακόμη, να μειώσουν μακροπρόθεσμα την
παραγωγικότητα. Καθώς οι τιμές παραμένουν υψηλές – και ευμετάβλητες – οι
επιχειρήσεις θα επικεντρώσουν το επενδυτικό τους πρόγραμμα, όχι τόσο στην
αύξηση της παραγωγικότητας όσο στη διατήρηση ευέλικτης χρήσης της ενέργειας.
Με τις τιμές στα 40 δολάρια το βαρέλι, πρέπει να αναμένουμε ότι μακροπρόθεσμα
η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη θα μειωθεί κατά 0,1% τον χρόνο. Με τις τιμές
στα 60 δολάρια, η παγκόσμια ανάπτυξη αναμένεται ότι θα είναι μειωμένη κατά
0,3% ετησίως.

H αντίδραση

Καθώς η παγκόσμια οικονομία θα υποστεί σοκ, οι κεντρικές τράπεζες θα λάβουν
μέτρα για να αντισταθμιστούν οι επιπτώσεις από την «κούρσα» του πετρελαίου.
Περιμένουμε ότι η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η
Τράπεζα της Αγγλίας και άλλες θα μειώσουν τα επιτόκια. Αν οι καταναλωτές
αρχίσουν να ξοδεύουν με αυξημένους ρυθμούς, περιμένουμε πως οι κεντρικές
τράπεζες θα αυξήσουν τα επιτόκια, ώστε να βάλουν φρένο στις κατασκευές και να
εμποδίσουν την αύξηση του πληθωρισμού βραχυπρόθεσμα.

Ωστόσο, αυτή η οικονομική λογική δεν έχει εφαρμογή στις περιπτώσεις που
αυξάνονται οι τιμές του πετρελαίου. Αν και οι υψηλές τιμές του πετρελαίου
ισοδυναμούν με την υψηλή φορολογία που επιβάλλεται σε επιχειρηματική
δραστηριότητα και οδηγεί στη μείωση της ζήτησης, επιπροσθέτως προκαλούν άνοδο
του πληθωρισμού, είτε αυτό γίνεται άμεσα είτε έμμεσα.

Οι κεντρικές τράπεζες αντιδρούν στη μειωμένη ζήτηση, μειώνοντας τα επιτόκια.
Αντιδρούν, επίσης, στην αύξηση του πληθωρισμού, αυξάνοντας τα επιτόκια. Επειδή
οι υψηλές τιμές του πετρελαίου μειώνουν τη ζήτηση και αυξάνουν τον πληθωρισμό,
οι κεντρικές τράπεζες επιλέγουν είτε να μην κάνουν τίποτε είτε να κάνουν
ελάχιστα πράγματα. Επομένως, η οικονομία υφίσταται τις επιπτώσεις από τις
υψηλές τιμές του πετρελαίου χωρίς οι κεντρικές τράπεζες να λειτουργούν
κατευναστικά με την πολιτική τους.

Αν ήταν φόροι…

Ωστόσο, αν δούμε τα πράγματα πολύ μακροπρόθεσμα, δεν είναι απολύτως ξεκάθαρο
ότι οι υψηλές τιμές του πετρελαίου λειτουργούν αρνητικά για ολόκληρο τον
κόσμο. Για παράδειγμα, αν αυτές οι υψηλές τιμές ήταν αποτέλεσμα υψηλής
φορολόγησης, ποσό που στη συνέχεια θα αναδιανεμόταν στους καταναλωτές
πετρελαίου, θα επρόκειτο για θετική εξέλιξη. H συλλογή των επιπλέον φόρων
συνεπάγεται υψηλό γραφειοκρατικό κόστος, το οποίο είναι σημαντικά μεγαλύτερο
από την αξία των ίδιων των εσόδων, επειδή οι φορολογούμενοι κάνουν σειρά
προσπαθειών για να φοροδιαφύγουν. H φορολογία στο πετρέλαιο, ωστόσο, δεν έχει
τέτοιο υψηλό γραφειοκρατικό κόστος.

Τα οφέλη

Αντίθετα, έχει πολλά οφέλη. Όταν γίνεται στροφή προς την αποδοτική κατανάλωση
ενέργειας, υπάρχει μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης. Οι προσπάθειες να
μειωθεί το κόστος κάνοντας οικονομία στη χρήση ενέργειας, μειώνουν τη μόλυνση.
Οι υψηλές τιμές πετρελαίου οδηγούν στην ανάπτυξη, μέσω έρευνας, εναλλακτικών
τεχνολογιών παραγωγής ενέργειας. Πρόκειται για έρευνα που είναι απαραίτητη
σήμερα, αν θέλουμε αύριο να αντιμετωπίσουμε την παγκόσμια αλλαγή του κλίματος.

H επιβολή μιας καλοσχεδιασμένης φορολογίας για το πετρέλαιο θα οδηγούσε,
επίσης, σε μείωση της ζήτησης, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό και τα υπερβολικά
κέρδη όσων ελέγχουν τα κοιτάσματα πετρελαίου σε ολόκληρο τον κόσμο. Πριν από
μία δεκαετία, ο πρώτος υπουργός Οικονομικών του Μπιλ Κλίντον, ο Lloyd Bentsen,
προσπάθησε να επιτύχει ακριβώς αυτό, προτείνοντας έναν ανάλογο φόρο ώστε να
μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα της Αμερικής. Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και
το αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου απέρριψαν την πρόταση αυτή. Μία δεκαετία
αργότερα έχουμε υψηλές τιμές πετρελαίου, αλλά οι τιμές αυτές δεν οφείλονται
στην επιβολή ενός καλοσχεδιασμένου φόρου, είτε στις ΗΠΑ είτε οπουδήποτε αλλού.
Έτσι, η έκρηξη των τιμών αυξάνει τα κέρδη εκείνων που ελέγχουν τα αποθέματα
πετρελαίου, αντί να συνεισφέρει στη βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης των
χωρών που χρησιμοποιούν τον «μαύρο χρυσό».

© Project Syndicate, Οκτώβριος 2004

J. Bradford DeLong Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϋ της
Καλιφόρνιας, πρώην βοηθός του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ επί προεδρίας
Κλίντον

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ:ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ