[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

H ΠΡΟΣΦΑΤΗ «ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ» της Τουρκίας στο Αιγαίο επιβεβαιώνει τη
σημασία και αξία του «κεκτημένου» του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι
(Δεκέμβριος 1999) ως μείζονος επιτεύγματος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής
των τελευταίων χρόνων. Στα «Συμπεράσματα» του Ελσίνκι, εκτός από τη δυνατότητα
ένταξης της Κύπρου στην E.E. χωρίς την προηγούμενη επίλυση του πολιτικού
προβλήματος, και την ανακήρυξη της Τουρκίας ως «υποψήφιας χώρας», προβλέπεται
η επίλυση των «εκκρεμουσών διασυνοριακών διαφορών και άλλων συναφών θεμάτων»
(Ελληνοτουρκικά) ή η παραπομπή τους στο Διεθνές Δικαστήριο για τη νομική
διευθέτησή τους μέχρι το 2004. Τα παραπάνω στοιχεία συγκροτούν
«Ευρωπαϊκό/ενωσιακό κεκτημένο» και όχι απλά δεσμεύσεις μεταξύ δύο χωρών
(Ελλάδα-Τουρκία). Τα «Συμπεράσματα» προβλέπουν ρητά ότι: «… Το αργότερο στα
τέλη του 2004, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα επανεξετάσει την κατάσταση ως προς
κάθε εκκρεμή διαφορά ιδίως όσον αφορά τις επιπτώσεις στην ενταξιακή διαδικασία
προκειμένου να προαγάγει την επίλυσή τους μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου». Από
τα παραπάνω στοιχεία, τα δύο έχουν βεβαίως υλοποιηθεί. Το τρίτο
(«διασυνοριακές διαφορές» κ.λπ.) δεν έχει και προφανώς εγκαταλείπεται. Αυτό
σημαίνει ότι μια ιστορική ευκαιρία για την επίλυση των οποιωνδήποτε
ελληνοτουρκικών διαφορών χάνεται. Παράλληλα χάνεται μια υποχρέωση που έχει
αναλάβει η Τουρκία για την επίλυση των προβλημάτων μέσα σε συγκεκριμένη
ημερομηνία (2004). H Τουρκία απαλλάσσεται έτσι από τη μόνη εξωτερική ευθύνη
που είχε αναλάβει στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας. Απαλλάσσεται, όμως,
και η Ευρωπαϊκή Ένωση από την ευθύνη να «επανεξετάσει» την κατάσταση και «να
προαγάγει την επίλυση» των θεμάτων μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου. Με τον τρόπο
αυτό ο «εξευρωπαϊσμός των ελληνοτουρκικών σχέσεων/θεμάτων/προβλημάτων» που
είχε επιτευχθεί, εγκαταλείπεται. Τα θέματα επιστρέφουν σε «διμερή
επανεθνικοποίηση» με ό,τι αυτό συνεπάγεται. H εναλλακτική θέση ότι η περίοδος
των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία θα προσφέρει καλύτερες
ευκαιρίες για την επίλυση των θεμάτων δεν φαίνεται ρεαλιστική. Αλλά καθώς τώρα
είναι μάλλον αργά για πρωτοβουλίες υλοποίησης του «Ελσίνκι», η ελληνική πλευρά
θα πρέπει να εμμείνει, τον Δεκέμβριο, στην επαναδιατύπωση του κεκτημένου και
δεσμεύσεων ώστε να υπάρχει κάποιο ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης των ελληνοτουρκικών.

Ο Π.K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και
συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις του Ελσίνκι.