Xάνεται η μάχη κατά της φτώχειας

Ο κόσμος σήμερα είναι μια σπουδή αντιθέσεων. Μας στοιχειώνουν εικόνες τρόμου
και πολέμου. Κι όμως, σχεδόν σε κάθε περιοχή του κόσμου έχει συντελεσθεί η
μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη που έχει καταγραφεί εδώ και χρόνια. Ο
πληθωρισμός παραμένει περιορισμένος, παρά την κούρσα των τιμών του πετρελαίου,
και οι χρηματοπιστωτικές αγορές πάνε καλά. Αρκετές οικονομίες που πρόσφατα
αντιμετώπισαν κρίση, ανακάμπτουν. Την ίδια στιγμή, χρειάζεται να γίνουν πολύ
περισσότερα για να αποφευχθούν πιθανές μελλοντικές κρίσεις και να μειωθεί η
φτώχεια.

Τι σημαίνουν όλες αυτές οι αντιθέσεις για το μέλλον; H απάντηση εξαρτάται από
το πώς η διεθνής κοινότητα και κάθε χώρα χωριστά ανταποκρίνονται σε κρίσιμες
πολιτικές προκλήσεις: Το πώς αντιμετωπίζονται οι παγκόσμιες ανισότητες με τη
χρήση μακροοικονομικών πολιτικών αλλά και μεταρρυθμίσεων, που έπρεπε να έχουν
γίνει εδώ και καιρό. Το πώς καλύπτεται το κόστος που συνεπάγεται για την
οικονομία η γήρανση του πληθυσμού. Το πώς ισχυροποιούνται οι άμυνες ενάντια
στις οικονομικές και τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις. Και το πώς λαμβάνονται
μέτρα για να μειωθεί η φτώχεια.

Ώρα για δράση

Τα οικονομικά επιτελεία 184 χωρών συναντήθηκαν πρόσφατα στην Ουάσιγκτον, στο
πλαίσιο των ετήσιων συναντήσεων της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ. Φέτος
είναι η 60ή επέτειος της Συνθήκης του Bretton Woods, που δημιούργησε αυτά τα
δύο ιδρύματα για την προώθηση της διεθνούς οικονομικής συνεργασίας. Ως γενικός
διευθυντής του ΔΝΤ, πρότεινα άμεση δράση και επαγρύπνηση. Με απλά λόγια, η
διεθνής κοινότητα πρέπει να εκμεταλλευθεί την τρέχουσα οικονομική ανάπτυξη,
ώστε να εντείνει τις προσπάθειες για την εξασφάλιση οικονομικής και
χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και να βοηθήσει τις χώρες με περιορισμένες
προοπτικές.

Το μάθημα που μάθαμε τη δεκαετία του ’90 ήταν ότι οι αδυναμίες πρέπει να
αντιμετωπίζονται προτού εξελιχθούν σε κρίσεις.

Άνιση ανάπτυξη

H ταχεία παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη το 2004 δείχνει ότι οι προσπάθειές μας,
από τη δεκαετία του ’90, να αυξήσουμε τις άμυνές μας είχαν αντίκρυσμα. H
ανάπτυξη, όμως, δεν είναι ομοιόμορφη: H Ευρώπη και η Ιαπωνία – παρά την κάποια
πρόσφατη βελτίωση – βρίσκονται ακόμη μακριά από αυτό που μπορούν να επιτύχουν,
ενώ οι ΗΠΑ και η Κίνα εξακολούθησαν να αποτελούν τις ατμομηχανές της
παγκόσμιας οικονομίας.

Μια προτεραιότητα είναι να μειωθούν οι δαπάνες που δημιουργούν ελλείμματα
παγκοσμίως. Οι ΗΠΑ πρέπει να μειώσουν το έλλειμμα στον προϋπολογισμό
μεσοπρόθεσμα. H Ευρώπη και η Ιαπωνία μπορούν να αυξήσουν την ανάπτυξή τους
επιταχύνοντας τις διαρθρωτικές αλλαγές.

Και άλλες προκλήσεις

H Ευρώπη και η Ιαπωνία – παρά την κάποια πρόσφατη βελτίωση – βρίσκονται ακόμη μακριά από αυτό που μπορούν να επιτύχουν, ενώ οι ΗΠΑ και η Κίνα εξακολούθησαν να αποτελούν τις ατμομηχανές της παγκόσμιας οικονομίας

Υπάρχουν και άλλες προκλήσεις. Θέματα που κάποτε θεωρούσαμε ότι έπρεπε να
αντιμετωπισθούν «μεσοπρόθεσμα», γίνονται όλο και πιο επείγοντα. Οι πληθυσμοί
που γερνούν, ασκούν πιέσεις στους προϋπολογισμούς των χωρών τους καθώς και στα
συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. Το πρόβλημα είναι άμεσο στη Βόρεια Αμερική,
στην ευρωζώνη και στην Ιαπωνία. Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να
αντιμετωπίσουν το πρόβλημα προτού περάσει πολύς καιρός.

Έπειτα, υπάρχει το θέμα της ενέργειας. Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου
επανέφεραν ξανά μια παλιά ευπάθεια. Οι χώρες πρέπει να αναμορφώσουν την
ενεργειακή τους πολιτική – ανάμεσα στα άλλα, να αυξήσουν την παραγωγή και τη
διύλιση, να διευρύνουν το φάσμα ενεργειακών πηγών και να δώσουν νέα κίνητρα
για τη διατήρηση του περιβάλλοντος. Μια καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στην
παραγωγή και την κατανάλωση θα βοηθούσε να μην υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις
στην τιμή του πετρελαίου.

Ο ρόλος του ΔΝΤ

Το ΔΝΤ εστιάζει στην πρόληψη κρίσεων, ενώ την προηγούμενη δεκαετία ενέπνευσε
μεγαλύτερη διαφάνεια, και στη δημιουργία ισχυρότερων δημοσιονομικών
συστημάτων. Επίσης, το ΔΝΤ παρακολουθεί ενεργά τις εξελίξεις στις
κεφαλαιαγορές και εφαρμόζει πιο συστηματικό πρόγραμμα σταθεροποίησης του
χρέους. Πάντοτε θα υπάρχουν τρόποι να ισχυροποιήσουμε το έργο μας, ώστε να
προσφέρουμε σε μια χώρα «καθαρές» συμβουλές, βασισμένες σε μια ξεκάθαρη
κατανόηση και στην καλύτερη δυνατή ανάλυση. Πρέπει να μεταφέρουμε ξεκάθαρα τις
θέσεις μας σε εκείνους που καθορίζουν την πολιτική και να αυξήσουμε τα κίνητρα
προς τις χώρες, ώστε αυτές να πραγματοποιούν διορθωτικές ενέργειες. Στο τέλος,
όμως, η αποτελεσματικότητα των συμβουλών μας εξαρτάται από την προθυμία των
χωρών να αναλαμβάνουν δράση με βάση τις προτάσεις μας.

Απειλή η φτώχεια

H φτώχεια, επίσης, απειλεί την οικονομική σταθερότητα. Το 20% του παγκόσμιου
πληθυσμού εξακολουθεί να ζει με λιγότερο από ένα δολάριο την ημέρα, ενώ το
AIDS και άλλες ασθένειες καταστρέφουν πολλές κοινωνίες. Άλλοι κοινωνικοί
δείκτες προσφέρουν μια «μαύρη» εικόνα. Πράγματι, είναι πιθανό να μην
επιτευχθούν οι στόχοι της διεθνούς κοινότητας για μείωση της φτώχειας έως το
2015 στις περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες.

Το 2002, στη Σύνοδο του Monterrey, η διεθνής κοινότητα συμφώνησε σε ένα
πλαίσιο για την επίτευξη του στόχου αυτού. Οι αναπτυσσόμενες χώρες θα
εφάρμοζαν τις κατάλληλες οικονομικές πολιτικές και θα ασκούσαν την πρέπουσα
διακυβέρνηση. Οι βιομηχανικές χώρες θα αύξαναν τα επίπεδα βοήθειας και θα
μείωναν τα εμπόδια στο εμπόριο. Το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα θα προσέφεραν
συμβουλές, εξειδίκευση και χρηματοδότηση, ενώ το ΔΝΤ θα εστιάζει στη
μακροοικονομική και οικονομική σταθερότητα που είναι απαραίτητη για την
εδραίωση διατηρήσιμης ανάπτυξης και τη μείωση της φτώχειας.

Κάποια πρόοδος έγινε στη Σύνοδο του Monterrey. Ωστόσο, η διεθνής υποστήριξη
μειώνεται, παρά τις υποσχέσεις που είχαν δοθεί. Χρειάζονται ισχυρές πολιτικές
δεσμεύσεις, για να παρασχεθεί η βοήθεια που απαιτείται για την επιτάχυνση της
προόδου και για να εξασφαλιστεί πρόσβαση στον γύρο των συνομιλιών για το
εμπόριο στην Ντόχα. Οι συνομιλίες είναι πολύ σημαντικές για τις μακροπρόθεσμες
προοπτικές των αναπτυσσομένων χωρών.

«Project Syndicate», Οκτώβριος 2004

Ο Rodrigo de Rato είναι γενικός διευθυντής του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου (ΔΝΤ)

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ