Eκεί που η μοναδικότητα κάνει «κλικ»

H σχέση ανθρώπινου σώματος και περιβάλλοντος (φυσικού και δομημένου) αναδεικνύεται κεντρικό θέμα στα περισσότερα φωτογραφικά έργα (χαρακτηριστική φωτογραφία της Mona Breede, από την αφισέτα του «Μήνα Φωτογραφίας»)

Τα προβλήματα της φωτογραφίας μοιάζουν πολύ με της χαρακτικής. Ως προς την
τεχνική, υπάρχει ένα μητρικό πρωτότυπο με πολλά αντίτυπα και μια μόνιμη σχεδόν
αφοσίωση στην αναγνώσιμη περιγραφή του θέματος, εύλογα, αφού και στις δύο
περιπτώσεις οι εκδόσεις είναι ο βασικός ρόλος τους. Ως προς την ατομική
καλλιτεχνική έκφραση, η αφηγηματικότητα και η θεατρικότητα επικρατούν εις
βάρος της εξπρεσιονιστικής διάθεσης, κανείς (ούτε φωτογράφοι ούτε το κοινό)
δεν φαίνεται να συμπαθεί φωτογραφίες που αρνούνται τη φυσική όψη των
πραγμάτων.

Ο φωτογραφικός φακός ταυτίζεται με τον φακό του ανθρώπινου ματιού, η διαταραχή
υπονομεύει το αίσθημα πραγματικότητας. Ως προς την αγορά, τέλος, οι φωτογράφοι
εξακολουθούν να θεωρούνται «χέρια» άλλων, τεχνίτες και όχι καλλιτέχνες, με
συνέπεια – ακόμα και στους ελάχιστους επώνυμους – τα έργα τους σπάνια να
πιάνουν τις τιμές που απολαμβάνει και ο πιο μέτριος ζωγράφος.

H αδικία που υπάρχει για τον κόσμο της φωτογραφίας είναι πολύ μεγάλη,
όσο άλλωστε και της χαρακτικής, την οποία προεκτείνει. Ίσως οφείλεται στην
παμπάλαια σχέση αγάπης-μίσους που συνοδεύει κάθε μηχανή ή και κάθε τι άλλο το
ξεκάθαρο και ομαλό. Ως προς τον συνολικό οπτικό καλλιτεχνικό χώρο πάντως,
ελάχιστοι θυμόμαστε ότι μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, που εφευρέθηκε η
φωτογραφική μηχανή και ο ιμπρεσιονισμός οδήγησε τη σύγχρονη τέχνη σε
ανταγωνισμό με την τεχνική, το μεγαλύτερο μέρος της ζωγραφικής ιστορίας είχε
φωτογραφικά χαρακτηριστικά, απλώς γινόταν με χειροτεχνικά μέσα.

Θετική λοιπόν και αξιέπαινη η ετήσια «κατάληψη» δεκάδων γκαλερί από
φωτογραφικές εκθέσεις κάθε Οκτώβριο τα τελευταία χρόνια· είναι θεσμός που μας
χρειάζεται πολύ. Πρόσθετα στοιχεία φέτος ήταν η συγκίνηση απ’ την απώλεια του
κορυφαίου K. Μπρεσόν τον Σεπτέμβριο, αλλά και το ευρύτερο ενδιαφέρον από τη
διετήσια έκθεση «Photokina», που έδειξε τον τεράστιο νέο ρόλο των ψηφιακών
μηχανών στη ζωή όλων μας.

Οι εκθέσεις που έγιναν είναι πολλές και η ανθολογία σχεδόν υποχρεωτική
για τον επισκέπτη, με τη βοήθεια και του τεκμηριωμένου εκθεσιακού καταλόγου.
Απ’ αυτές, οι «Αλληγορίες στο Χώρο και στο Χρόνο» είναι πιθανότατα η πιο
ολοκληρωμένη (συμμετέχουν: Ο. Καλούση, A. Καλπατζίδης, Π. Σωτηρόπουλος, Γ.
Μάκκας, B. Πολυχρονάκης, Γ. Αθανασόπουλος, K. Κολοκυθάς κ.ά.), με θεωρητική
επιμέλεια του Στ. Μωρεσόπουλου, ο οποίος είναι άλλωστε και ο καλλιτεχνικός
διευθυντής του μήνα, εκ μέρους του Ελληνικού Κέντρου Φωτογραφίας. Στο κείμενό
του μιλά για την αλληγορική-σημειολογική πλευρά της φωτογραφικής απεικόνισης,
τις άμεσες ή έμμεσες παραπομπές νοημάτων, όλα αυτά που κάνουν τη φωτογραφία
(και την όραση) μια γλώσσα που χρησιμοποιούμε αλλά χωρίς συνείδηση των
μηχανισμών της. Ενδιαφέροντα τα εκθέματα των – άγνωστων σ’ εμένα – φωτογράφων,
όπως ελκυστικά επίσης ήταν και άλλων, όπως οι Μ. Breede, Χρ. Κουκέλη, Στρ.
Καλαφάτης, Driana Meyer, Φλ. Κυριακοπούλου κ.ά.

Γενική εικόνα: Άριστος έλεγχος του εκφραστικού μέσου, μια ζωγραφική που
αιχμαλωτίζει το φως. Τα θέματα καλοδοσμένα, αλλά και αυτοπεριορισμένα:
Πρόσωπα, άδειοι ή απειλητικοί οικιστικοί χώροι, περιβάλλον.

Είναι όμως παράξενο που ελάχιστα από τα εκθέματα που αντικρύζουμε έχουν
περαιτέρω ζωή μέσα στην κοινωνία μας. Γιατί; Ενδιαφέρουσα απάντηση βρήκαμε
στην έκθεση της Τζέλης Χατζηδημητρίου και δεν ήταν τόσο από τα όμορφα σύννεφα
που φωτογράφισε όσο από το προσεκτικό μάρκετινγκ – δηλαδή τις επικοινωνιακές
προδιαγραφές – των έργων. Μεγεθυσμένα σε διαστάσεις που στέκονται «αρχηγικά»
σε τοίχους σαλονιού, προσεκτικά κολλημένες σε χαλύβδινο υπόστρωμα, με τιμές
όσο ένας μεσαίος ζωγραφικός πίνακας και με πιστοποιητικό ότι κάθε έκθεμα
πωλείται σε ένα αντίτυπο, όπως η ζωγραφική, ή σε άλλο περιορισμένο αριθμό,
όπως η χαρακτική και η γλυπτική. Ταυτόχρονα, στα εκθέματα υπήρχαν και τα
βιβλία της σημαντικής αυτής φωτογράφου, όπου κανείς μπορεί να έχει τις εικόνες
της – ανάμεσά τους και τα δημοφιλή «Κουρεία και Καφενεία» – σε μικρή διάσταση
και χαμηλό κόστος.

Μήπως το ζήτημα είναι τελικά η μοναδικότητα, η σπανιότητα, η αγοραστική τιμή
και όχι η αισθητική; Οι συλλέκτες είναι που καθιερώνουν τα πράγματα της τέχνης
και η σύγχρονη τέχνη ακόμα, σ’ αυτούς βασίστηκε. Δεν μπορεί κανείς να αγοράσει
και να καμαρώσει κάτι εάν δεν γνωρίζει τον αριθμό αντιτύπων. H ζήτηση είναι
που φέρνει τον ανταγωνισμό και την εξέλιξη σ’ όλες τις κλίμακες.

INFO

«Αλληγορίες στον Χώρο και στον Χρόνο», 9 φωτογράφοι, Ιλεάνα Τούντα, Αρματολών
και Κλεφτών 48, τηλ. 210-6439.466, μέχρι 13 Νοεμβρίου.

Νέοι Έλληνες Φωτογράφοι, έξι ενότητες, Θεόφιλος, Μητροπόλεως 59, τηλ.
210-3213.023, μέχρι 31 Οκτωβρίου.

Meyer Andriana, Αστρολάβος, Ξανθίππου 1, Δεξαμενή (έληξε).

Χατζηδημητρίου Τζέλη, «Ο Χρόνος Χάθηκε στα Σύννεφα», Χώρος Τέχνης 24,
Σπευσίππου 38, 210-7217.897, μέχρι 30 Οκτωβρίου.