TPITH AΠOΨH Διάλογος αρχών ή αρχηγών;

Το μόνο αληθινό Πανεπιστήμιο είναι μια καλή βιβλιοθήκη

Thomas Carlyle

Δεν γνωρίζω πώς νοεί και πώς έχει σχεδιάσει τον εθνικό διάλογο για την Παιδεία
η αρμόδια υπουργός κ. M. Γιαννάκου. Ίσως προτιμότερο θα ήταν η πρωτοβουλία της
να είχε ως σύνθημα «Ειλικρινής ανταλλαγή απόψεων, υπέρβαση ιστορικών διαφορών,
σύνθεση τάσεων χωρίς συνεκτίμηση (από κανένα μέρος) του πολιτικού,
συνδικαλιστικού, κομματικού ή παρεϊκού κόστους».

Σε μια τέτοια ανοικτή (και όχι προεκλογική ή τεχνητά συγκρουσιακή) διαδικασία
πολλοί καθηγητές Πανεπιστημίου (καθώς και κάθε ενδιαφερόμενος φορέας ή άτομο)
θα ήταν πρόθυμοι να καταθέσουν τις σκέψεις τους (μη φοβούμενοι ότι θα
ετικεταριστούν με τη μια ή την άλλη «ταμπέλα ευκαιρίας» ως συντηρητικοί,
αιρετικοί, μαξιμαλιστές κ.ο.κ.).

Σ’ αυτόν τον διάλογο ευθύνης, συνέπειας και προοπτικής [δίχως τη γνωστή
καραμέλα «Ποιος είσαι εσύ που (τολμάς να) προτείνεις;»] θα ‘θελα να προσθέσω
ορισμένες ιδέες (πέραν όσων παρουσιάσαμε με τον συνάδελφο Δ. Κλάδη σε τρία
άρθρα μας στο «Βήμα» – 3/10, 5/10, 6/10/04).

1. Μελέτη – Σχεδιασμός – Σύνθεση

* Με πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου συνιστάται Μόνιμη Επιτροπή,
διαπιστευμένη στη Βουλή των Ελλήνων, και αποτελούμενη από όλους τους
διατελέσαντες υπουργούς Παιδείας (χωρίς αναπλήρωση), πέντε πρυτάνεις και πέντε
προσωπικότητες κύρους. H Επιτροπή αυτή θα μελετάει διαρκώς τα προβλήματα της
Παιδείας και θα καταθέτει ετήσια έκθεση στον πρόεδρο της Βουλής.

* Ορίζεται ειδικός Συνήγορος Ακαδημαϊκής Δεοντολογίας ο οποίος θα
γνωμοδοτεί στον υπουργό Παιδείας γύρω από ζητήματα αναπομπών, συμμόρφωσης,
εποπτείας κ.λπ. (τα οποία θα θέτουν μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας).

* Συγκροτείται με πρωτοβουλία των κοινωνικών εταίρων (από τη ΓΣΕΕ μέχρι τον
Ιατρικό ή Δικηγορικό Σύλλογο ή το TEE) Συμβούλιο Κοινωνικού Διαλόγου
για την Παιδεία (ανάλογο με την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή), στο οποίο
συζητούνται θέματα σύνδεσης της εκπαίδευσης με την ανάπτυξη και την κοινωνική
δικαιοσύνη.

* Τα Πανεπιστήμια, τα TEI, τα ειδικά Ερευνητικά Κέντρα (π.χ. Κέντρο
Εκπαιδευτικής Έρευνας) ιδρύουν ένα Forum Παιδείας όπου διαμορφώνονται
οι προτάσεις για τη διεθνή συνεργασία, λειτουργούν μονάδες τεκμηρίωσης,
ιστορικού αρχείου κ.λπ.

Για μένα είναι προσφορότερο ο διάλογος να συντελείται σε διαφορετικά επίπεδα
και να συντίθενται οι απόψεις σε μια ετήσια (τριήμερη) εθνική συνέλευση παρά
να θέλουμε σώνει και καλά να γραφειοκρατικοποιήσουμε τη διαδικασία αυτή
«χωνεύοντάς την» μέσα στο δυσκίνητο Εθνικό Συμβούλιο Παιδείας (ΕΣΥΠ) (το οποίο
άλλωστε επί 22 χρόνια και με διάφορα σχήματα και εκδοχές ουδέποτε παρήγαγε
τίποτα το αξιόλογο).

2. Οικονομικά /τεχνικά ζητήματα

* Ιδρύεται Νομικό Προσωπικό Ιδιωτικού Δικαίου για την κατασκευή
πανεπιστημιακών κτιρίων σε πανελλαδικό επίπεδο (ως Οργανισμός Πανεπιστημιακών
Εγκαταστάσεων) ώστε να μην καθίστανται οι πρυτανικές αρχές εργολάβοι (με ό,τι
τούτο σημαίνει).

* Οι πρυτανικές αρχές καταθέτουν τριετή προγραμματισμό κατά την έναρξη
της θητείας τους και λεπτομερή απολογισμό κατά τη λήξη της. Οι
προγραμματισμοί/απολογισμοί (με όλες τις παραμέτρους τους) υποβάλλονται στο
υπουργείο Παιδείας και συζητούνται σε ειδική συνεδρία.

* Οι Ειδικοί Λογαριασμοί Έρευνας τίθενται υπό τον έλεγχο μεικτής
επιτροπής στην οποία συμμετέχουν αντιπρυτάνεις, εκπρόσωποι του υπουργείου
Παιδείας, του υπουργείου Οικονομικών, της Γ.Γ. E.T. κ.ο.κ.

* Δημοσιοποιούνται σε ειδικό τεύχος οι Επιτροπές, τα Συμβούλια, τα
Ερευνητικά Προγράμματα και γενικά οι θέσεις και οι αμοιβές των μελών ΔΕΠ κάθε
Πανεπιστημίου (που αφορούν βέβαια τον ευρύτερο δημόσιο τομέα).

Μολονότι η σημερινή αρνητική εικόνα της Ανώτατης Εκπαίδευσης έχει – κυρίως –
προκύψει από μια γενικευμένη κρίση νομιμοποίησης (erga omnes) και από μια –
ίσως λιγότερο γενικευμένη – αντίληψη αυταρέσκειας και αυτάρκειας (στη λογική
ενός «εθιμικού» esprit de corps) θεωρώ σκόπιμο ν’ αρχίσουμε την αυτο-υπέρβαση
από μια θεσμική συμφωνία.

Αν σ’ αυτή δεν αφήσουμε (ή δεν δημιουργήσουμε) «τρύπες διαφυγής» τότε θα
μπορούμε σύντομα να συζητήσουμε θέματα ουσίας. Αλλιώς τα πάντα (ακόμα και τα
«καλά») θα βουλιάζουν μέσα στη «μαύρη τρύπα» της καχυποψίας, της συνενοχής ή
της αδράνειας.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.