Tα σενάρια για το δολάριο

Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών στις ΗΠΑ έφθασε το 5,7% του ΑΕΠ κατά το
δεύτερο τρίμηνο του 2004. Ωστόσο, η αξία του δολαρίου παραμένει σε σχετικά
υψηλά επίπεδα. Υποχωρεί λιγότερο από 20% από τα επίπεδα ρεκόρ στα οποία έφθασε
το 2001 και είναι αυξημένη πάνω από 10%, σε πραγματικές τιμές, σε σύγκριση με
το πρώτο μισό της δεκαετίας του ’90.

Καθώς το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε τα προηγούμενα πέντε χρόνια
στις ΗΠΑ, οι οικονομολόγοι άρχισαν να προβλέπουν καταστροφή: Οι αποδόσεις των
επενδύσεων που έχουν πραγματοποιηθεί στις ΗΠΑ είναι σχετικά χαμηλές και έτσι
κάποια στιγμή οι κάτοχοι περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια θα καταλάβουν –
πιθανότατα όλοι ταυτόχρονα – ότι ο κίνδυνος να καταρρεύσει το αμερικανικό
νόμισμα δεν αντισταθμίζεται επαρκώς. Με το που θα αρχίσουν οι κάτοχοι
χαρτοφυλακίων να πωλούν τις μετοχές τους που αποτιμώνται σε δολάρια, θα
προκληθεί πανικός, με αποτέλεσμα το δολάριο να καταρρεύσει. Με τον τρόπο αυτό
θα ξεκινήσει η πρώτη μεγάλη οικονομική κρίση του 21ου αιώνα.

Ιστορικοί κανόνες

Ο Fred Bergsten, του Ινστιτούτου Διεθνών Οικονομικών, ονομάζει την κατάσταση
αυτή «μια καταστροφή που ετοιμάζεται». Πόσο πολύ θα πρέπει να υποχωρήσει το
δολάριο; Ο πρώτος κανόνας, με βάση την Ιστορία, είναι ότι θα πρέπει να
υποχωρήσει 10% για κάθε αύξηση κατά 1% του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών ως
ποσοστό του ΑΕΠ. Ο δεύτερος ιστορικός κανόνας είναι ότι, όταν τα νομίσματα
ακολουθούν πτωτική πορεία, τείνουν να κάνουν μια ξαφνική ανατίμηση. Όταν
φτάσουν κοντά στο χαμηλότερό τους σημείο, οι διεθνείς κερδοσκόποι της αγοράς
συναλλάγματος απαιτούν μια σημαντική εξασφάλιση κινδύνου, λόγω του φόβου ότι
μια ενδεχόμενη κατάρρευση της συναλλαγματικής ισοτιμίας θα προκαλούσε κάτι
ακόμη χειρότερο.

Πέντε στάδια

Καθώς το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε τα προηγούμενα πέντε χρόνια στις ΗΠΑ, οι οικονομολόγοι άρχισαν να προβλέπουν κατάρρευση του αμερικανικού νομίσματος

Πότε, λοιπόν, θα συμβεί αυτή η κατάρρευση του δολαρίου και η κρίση που όλοι
περιμένουν; Ο Bergsten λέει «σύντομα». Όμως, μάλλον κάνει λάθος σε αυτό το
θέμα. Ο Rudiger Dornbusch συνήθιζε να λέει ότι οι μη διατηρήσιμες καταστάσεις
διαρκούσαν περισσότερο από όσο θεωρούσαν πιθανό οι οικονομολόγοι, που πίστευαν
στην αποτελεσματικότητα και στην ισορροπία της αγοράς, και στη συνέχεια
κατέρρεαν πιο γρήγορα από όσο πίστευε ο καθένας. Σύμφωνα με τον ίδιο, η
υπερτίμηση των νομισμάτων έχει πέντε στάδια:

* Πρώτον, κερδοσκόποι με βραχυπρόθεσμη προοπτική που αποσκοπούν σε
γρήγορο κέρδος ή επενδυτές που ανησυχούν πολύ για την ασφάλεια των επενδύσεών
τους οδηγούν την αξία ενός νομίσματος σε μη διατηρήσιμα επίπεδα.

* Δεύτερον, οι παθητικοί επενδυτές (που ακολουθούν τη στάση της αγοράς)
εξακολουθούν να αγοράζουν επειδή οι αποδόσεις έχουν υπάρξει τόσο καλές το
πρόσφατο παρελθόν, με αποτέλεσμα η ισοτιμία να φθάνει σε τόσο υψηλά επίπεδα
και για τόσο μεγάλη διάρκεια που οι ορθόδοξοι οικονομολόγοι δεν μπορούν να
εξηγήσουν.

* Τρίτον, οι έξυπνοι οικονομολόγοι, προβληματισμένοι από τη διάρκεια
της υπερτίμησης, αναπτύσσουν θεωρίες για το πώς τα πράγματα είναι διαφορετικά
αυτή τη φορά και για το πώς ίσως η υπερτίμηση να είναι τελικά διατηρήσιμη.

* Τέταρτον, οι επενδυτές, ενθαρρυμένοι από τις θεωρίες για μια «νέα
οικονομία» που εξηγούν τις υπερβολικά καλές αποδόσεις του πρόσφατου
παρελθόντος, εξακολουθούν να αγοράζουν και διατηρούν τη συναλλαγματική
ισοτιμία πάνω από τα θεμελιώδη οικονομικά δεδομένα για ακόμη μεγαλύτερο
χρονικό διάστημα.

* Πέμπτον, οι αγοραστές – συμπεριλαμβανομένων και των παθητικών
επενδυτών – σταματούν να αγοράζουν, με αποτέλεσμα η αγορά να καταρρέει.

Το θέλουν ψηλά

Τους περασμένους έξι μήνες, ο κύκλος της ισοτιμίας του δολαρίου βρέθηκε στο
τρίτο στάδιο. Ο Louis Uchitelle, των «New York Times», κάνει αναφορά στην
Catherine Mann, η οποία σχολιάζει «την αλληλοεξαρτώμενη σχέση ανάμεσα στις ΗΠΑ
και τους εμπορικούς της εταίρους» που μπορεί να «διατηρηθεί για λίγο καιρό»
επειδή «οι ΗΠΑ και οι βασικοί εμπορικοί της συνεργάτες έχουν κοινό ενδιαφέρον
στη διατήρηση του status quo».

H Ιαπωνία, η Κίνα και άλλες οικονομίες της Ανατολικής Ασίας με εξαγωγικό
προσανατολισμό θέλουν να διατηρείται σε υψηλά επίπεδα το δολάριο και οι
κεντρικές τους τράπεζες έχουν συσσωρεύσει περιουσιακά στοιχεία σε αμερικανικό
νόμισμα αξίας 2 τρισ. δολαρίων. H κυβέρνηση της Κίνας θεωρεί πιο σημαντικό να
διατηρεί πλήρη απασχόληση σε παράκτιες βιομηχανικές πόλεις όπως η Σαγκάη, παρά
να ανησυχεί για τυχόν απώλειες από τα περιουσιακά στοιχεία που έχει αγοράσει
σε δολάρια. Στο κάτω κάτω, η κομμουνιστική ολιγαρχία της χώρας έχει μάθει να
ζει στον πλούτο. Το τελευταίο πράγμα που θέλει, είναι να εκδηλωθεί μαζική
ανεργία και αστάθεια.

Όμως, αν οι διεθνείς κερδοσκόποι των νομισμάτων καταλάβουν ότι μπορούν να
κερδίσουν από μια συνεχιζόμενη πτώση του δολαρίου, όλες οι ασιατικές κεντρικές
τράπεζες μαζί δεν θα μπορέσουν να διατηρήσουν ψηλά το δολάριο. Αυτό μπορεί να
το κάνει μόνο η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ – και η FED είναι μάλλον απίθανο να
θυσιάσει τις δουλειές εκατομμυρίων Αμερικανών προκειμένου να διατηρήσει ψηλά
το δολάριο.

Ομαλή προσγείωση

Μπορεί, βέβαια, να υπάρξει ομαλή προσγείωση, είτε αυτό γίνει σύντομα είτε
αργά. Κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μεγάλου κύκλου του δολαρίου, ανάμεσα
στο 1985 και το 1987, το αμερικανικό νόμισμα υποχώρησε 40% χωρίς να σημειωθεί
πανικός, χωρίς μεγάλες χρεοκοπίες ή απαίτηση των επενδυτών να υπάρξει μεγάλη
εξασφάλιση κινδύνου που θα τους αποζημιώσει για τη μείωση της αξίας των
περιουσιακών στοιχείων. Όμως, ο ιστορικός κανόνας λέει ότι οι πιθανότητες να
συμβεί μια απότομη προσγείωση του δολαρίου έχουν τώρα ξεπεράσει το 25% και
εξακολουθούν να αυξάνονται.

© Project Syndicate, Σεπτέμβριος 2004

Ο J. Bradford DeLong είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο
Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας και πρώην βοηθός του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ επί
προεδρίας Κλίντον.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ