H παγκοσμιοποίηση αυξάνει τις εισοδηματικές ανισότητες

Καθώς οι τυφώνες χτυπούν τη Φλόριντα ο ένας μετά τον άλλον, μας υπενθυμίζουν
τον ρόλο που παίζει η τύχη στις ανθρώπινες υποθέσεις. H κυβέρνηση του προέδρου
Τζορτζ Μπους το γνωρίζει πολύ καλά. Μια ασθενική οικονομία το φθινόπωρο στις
ΗΠΑ θα μπορούσε να βοηθήσει τον Δημοκρατικό Τζον Κέρι να πάρει το προβάδισμα
στις εκλογές του Νοεμβρίου.

Διαβάζοντας όμως τα σκαμπανεβάσματα των οικονομικών εκθέσεων, φαίνεται πως η
τύχη είναι με το μέρος του Ρεμπουπλικανού ηγέτη. Κατά πάσα πιθανότητα, η
τρέχουσα οικονομική κατάσταση των ΗΠΑ τον Οκτώβριο θα είναι αρκετά ισχυρή, για
να ματαιώσει τις ελπίδες του Δημοκρατικού Κόμματος.

Τα στοιχήματα

Τα αποτελέσματα των διαφόρων δημοσκοπήσεων επιβεβαιώνουν την άποψη αυτή. Το
ίδιο κάνουν και οι δύο επίσημες νόμιμες εταιρείες στοιχήματος – μία στην Αϊόβα
και μία στην Ιρλανδία. H δεύτερη, μεγαλύτερη, υπολογίζει την πιθανότητα νίκης
του Μπους σε ποσοστό περίπου 63%, δίνοντάς του ξεκάθαρο προβάδισμα έναντι του
Κέρι, η πιθανότητα νίκης του οποίου υπολογίζεται λίγο κάτω από το 40%.

Έχει όμως σημασία ποιος θα κερδίσει τις εκλογές για τους περισσότερους στον
υπόλοιπο κόσμο αλλά και μέσα στις Ηνωμένες Πολιτείες; Ναι, μέχρι ενός βαθμού.
Έχει όμως μεγαλύτερη σημασία αν οι τρομοκρατικές επιθέσεις θα αυξηθούν ή θα
κοπάσουν. Έχει μεγάλη σημασία για την Αμερική και τον υπόλοιπο κόσμο αν θα
πετύχουν ή αν θα αποτύχουν οι προσπάθειες να δημιουργηθεί μια λειτουργική,
αυτόνομη δημοκρατία στο Ιράκ. Ή αν, αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα
καθηλωθούν σε μια κατάσταση χωρίς ελπίδες νίκης, όπως αυτή που μας
καταδυνάστευσε κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ, και τελείωσε μονάχα
με μια επονείδιστη καθολική υπαναχώρηση.

Σταθερά έως το 2008

Τα δεδομένα της αμερικανικής οικονομίας ευνοούν τον πρόεδρο Μπους, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις. Αν το κλίμα «στράβωνε» αυτούς τους φθινοπωρινούς μήνες, θα μπορούσε να επωφεληθεί ο υποψήφιος πρόεδρος των Δημοκρατικών Τζον Κέρι

Γράφοντας ως κεντρώος οικονομολόγος, έχω την άποψη πως η παγκόσμια οικονομία
δεν θα διαφοροποιηθεί πάρα πολύ το χρονικό διάστημα 2005-2008 σε σχέση με τις
τρέχουσες τάσεις. Ανεξάρτητα από τον πρόεδρο, η αμερικανική ατμομηχανή θα
συνεχίσει να είναι η βασική πηγή ώθησης για την αγορά της νέας Ευρωπαϊκής
Ένωσης, για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες στις ασιατικές όχθες του Ειρηνικού
και για τις πολύπαθες περιοχές στη Μέση Ανατολή και την Αφρική.

Αρνητικά ισοζύγια

Ο λόγος δεν είναι η γενναιότητα των ΗΠΑ όπως πριν από 50 χρόνια με το Σχέδιο
Μάρσαλ. Αντίθετα, η ώθηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργείται από το
χρόνιο έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών. H τάση των δυσμενών αρνητικών ισοζυγίων
θα συνεχιστεί λόγω του μικρότερου εργατικού κόστους εκτός των Ηνωμένων
Πολιτειών, και σε συνδυασμό με την αδυσώπητη και μη ανατρέψιμη μεταφορά της
τεχνογνωσίας από τα ανεπτυγμένα, βιομηχανικά έθνη προς τις αναπτυσσόμενες
χώρες στον υπόλοιπο κόσμο, θα συνεχίσει να αλλάζει τα μελλοντικά δεδομένα της
παγκόσμιας παραγωγής με τον ίδιο τρόπο που το κάνει από τον B’ Παγκόσμιο
Πόλεμο.

Αυτό σημαίνει μια μελλοντική μείωση στο πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα για
την Αμερική; Όχι, κατά πάσα πιθανότητα, αν επαναληφθεί το παρελθόν της
περιόδου 1950-2004. Αλλά χωρίς αμφιβολία, καθώς πορευόμαστε στη νέα χιλιετία,
το ποσοστό των Ηνωμένων Πολιτειών στο παγκόσμιο ΑΕΠ θα συνεχίζει να μειώνεται:
όπως το μερίδιο της τάξεως του 40% το 1948 στην παγκόσμια παραγωγή έχει
μειωθεί σταθερά στα σημερινά επίπεδα του 20%, μέχρι το 2030 η παραγωγή της
πολυπληθούς Κίνας θα έχει ξεπεράσει αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών. (Αυτό μπορεί
να συμβεί ακόμα και αν οι μέσοι πραγματικοί μισθοί στην Κίνα αυξηθούν μόλις
στο μισό αυτών των ΗΠΑ).

Οι δύο Αμερικές

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντισραέλι κατά τη βικτωριανή εποχή μιλούσε για δύο
Αγγλίες: η μία των πλούσιων και των ευγενών και η άλλη των φτωχών και των
κοινωνικών τάξεων με χαμηλά εισοδήματα. H Αμερική, όπως και άλλες χώρες,
αντιμετωπίζει μια παρόμοια διχοστασία. Για να δώσω ένα παράδειγμα, το 1980, σε
ένα σχόλιο σε εφημερίδα όπως αυτό, υπολόγισα πως περίπου ένα τρίτο από την
ιστορική άνοδο στο πραγματικό εισόδημα στις ΗΠΑ από το 1950 προέρχεται από
τεχνολογικές προόδους που έκαναν οι ανταγωνιστές μας στην Ευρώπη και στις
ακτές του Ειρηνικού. Αυτή η τεχνολογική πρόοδος όντως μείωσε τις τιμές των
προϊόντων που εισάγουμε από το εξωτερικό.

Μείωση αποδοχών

Ένας αναγνώστης μού έστειλε μια σημαντική ερώτηση: «Τι προσέφερε αυτός ο νέος
εξωτερικός ανταγωνισμός στους ανειδίκευτους μαύρους Αμερικανούς;». Με το χέρι
στην καρδιά, η απάντησή μου έπρεπε να είναι: Ίσως η αύξηση της παραγωγικότητας
στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ιαπωνία κατά μέσον όρο μείωσε τις πραγματικές
αποδοχές των Αμερικανών εργατών με τα λιγότερα προσόντα και μόρφωση.

Το παρελθόν προλέγει το μέλλον. Όσο και αν η μελλοντική παγκοσμιοποίηση θα
αυξήσει τα πραγματικά εισοδήματα στην Αμερική και στη Δυτική Ευρώπη, τα οφέλη
αυτά δεν θα μοιραστούν με τον ίδιο τρόπο οι οικογένειες με υψηλό και χαμηλό
εισόδημα. Συμπερασματικά, η παγκοσμιοποίηση θα συνεχίσει να αυξάνει τις
εισοδηματικές ανισότητες στον ανεπτυγμένο κόσμο.

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ