TPITH AΠOΨH H ηθική της ήττας

Ο ταξικός εχθρός μπορεί να διεισδύσει από οποιοδήποτε ρήγμα

Σοφ. Χρυσοστομίδη, Ταξιδιωτικά, ούτως ειπείν

Πολλές φορές η ήττα είναι ταπεινωτική διότι αποκαλύπτει τη σήψη, την απαξίωση,
το τέλος εποχής.

Άλλες πάλι φορές η ήττα κρύβει μέσα της μια εξυγιαντική καθαρτήρια δύναμη,
καθώς κυοφορεί – εν αγνοία των ηττημένων – το καινούργιο, την ανα-γέννηση.

H ηθική της ήττας μπορεί στις περιπτώσεις αυτές να συμβάλλει – μεσοπρόθεσμα –
στο «πέταγμα» του ηττημένου ακόμα και πάνω από τον υψωμένο πήχυ του νικητή,
εάν οι διαχειριστές της ήττας συνειδητοποιήσουν ότι δεν καλούνται από την
ιστορία για να ντραπούν ούτε για να τραπούν σε φυγή, αλλά για να
«αυτό-ανατραπούν».

Μπορεί, άραγε, να συμβεί κάτι τέτοιο σήμερα με τις αριστερές ή κεντροαριστερές
δυνάμεις, που έχασαν στις εθνικές και ευρωβουλευτικές εκλογές;

Μπορεί να ξανακερδίσει το ΠΑΣΟΚ τη χαμένη ψήφο του λαού αλλά και τη χαμένη
αυτό-πεποίθησή του;

Μπορεί να ξαναποκτήσει ο ΣΥΝ τη χαμένη του πολιτική αξιοπρέπεια;

Τα πράγματα δεν είναι ούτε εύκολα ούτε αυτοματοποιημένα. H στροφή του
εκλογικού σώματος προς συντηρητικές (δια)κυβερνήσεις δεν θα σταματήσει με
ξαφνικό φρενάρισμα λόγω της εμφανούς ανικανότητας συντονισμού της κυβέρνησης
της N.Δ., λόγω της ξεπερασμένης και επικίνδυνης ρητορικής των εκπροσώπων της
λαϊκής Δεξιάς ή λόγω της άτσαλης επαναφοράς του συνδρόμου της «αδικημένης
γαλάζιας γενιάς», που έρχεται να σώσει τη χώρα.

H N.Δ. θα κυβερνήσει για τέσσερα χρόνια (διότι αυτός είναι ο κανόνας της
Δημοκρατίας), αλλά όπως συνηθίζει πάντα ο Έλληνας, η προσοχή θα είναι
στραμμένη προς τις ηττημένες δυνάμεις.

Ανεξάρτητα από την κριτική που θα ασκείται στο κυβερνητικό έργο (ή έστω στην
κυβερνητική αεργία), οι εκλογές δεν αλλάζουν γραμμή, εάν δεν πεισθούν ότι στην
«αριστερή όχθη» έχει διαμορφωθεί μια δυναμική που μπορεί ν’ αποτελέσει
αξιόπιστη εναλλακτική λύση «αλλαγής».

Υπενθυμίζω ότι η κυβέρνηση Σημίτη και ο ίδιος ο K. Σημίτης αμφισβητούνταν επί
8 χρόνια, αλλά έπρεπε να φτάσει η κατάσταση στο «καθεστωτικό Αμήν» για να
ψηφισθεί η N.Δ.

H αντιπολιτευτική τακτική των κομμάτων της Αριστεράς έχει τη σημασία της,
διότι προσφέρει επιχειρήματα στους μουδιασμένους οπαδούς και ψηφοφόρους των
κομμάτων και κρατάει σε εγρήγορση τους μηχανισμούς πολιτικής/ιδεολογικής
αντιπαράθεσης.

Δεν είναι όμως αυτή η κρίσιμη παράμετρος για την αλλαγή του κλίματος. Αυτό που
κυρίως χρειάζεται – σαν υποδόρια ένεση – το αριστερό/δημοκρατικό στρατόπεδο
είναι η ενίσχυση/εδραίωση/ανάδειξη της ηθικής της ήττας σε εργαλείο πειθούς
και ανανέωσης. Εξηγούμαι:

* Δεν είναι ανεκτό οι ίδιοι άνθρωποι να εξακολουθούν να λένε ή τα ίδια
πράγματα ή τα αντίθετά τους ανερυθρίαστα (ούτε όμως και να τους στηρίζουμε
επειδή ήσαν «δικοί μας»).

* Δεν είναι αποδεκτό οι συνθηκολόγοι της ήττας να αυτοαναγορεύονται σε
στρατηγούς της αντεπίθεσης.

* Δεν είναι νοητό ένα κόμμα να έχει τόσους αρχηγούς όσοι και οι εν δυνάμει
αρχηγοκτόνοι Βρούτοι.

* Δεν είναι, τέλος, πολιτικά ηθικό, το δημοκρατικό προοδευτικό κίνημα να
κινδυνεύει να χάσει το κύρος και τη φωνή του, επειδή ένα πολύ μεγάλο κομμάτι
των διανοουμένων του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΝ γλυκοκοιτάζει προς το μέρος της
φιλελεύθερης (δια)κυβέρνησης.

H ηθική της ήττας σημαίνει αυτογνωσία, αυτοκάθαρση, αυτοδιάθεση, αυταπάρνηση
και νέα αυτοδιοίκηση, αυτοτροφοδότηση και εντέλει νέα αυτοπεποίθηση ότι τίποτα
δεν πάει χαμένο – ακόμη και η ήττα – εάν εμείς δεν χάσουμε τον εαυτό μας και
τα όνειρά μας.

Τότε η ήττα θα γίνει ξεκίνημα νίκης και όχι απαρχή αυτοχειριασμού.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.