Ο αφρικανικός πυρετός του πετρελαίου

Πρέπει να υπάρξει κάποια απειλή για τα διεθνή αποθέματα πετρελαίου προκειμένου
οι ηγέτες του κόσμου να στρέψουν την προσοχή τους στην Αφρική. Τη συνήθως
παραμελημένη από προσωπικότητες διεθνούς βεληνεκούς ήπειρο επισκέφθηκαν
πρόσφατα ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Τζορτζ Μπους, ο Κινέζος πρόεδρος
Χου Ζιντάο, ο Βραζιλιάνος ομόλογός του Λούλα Ντα Σίλβα, ο Γερμανός καγκελάριος
Γκέρχαρντ Σρέντερ και πολλοί άλλοι παγκόσμιοι ηγέτες. Τα δημόσια σχόλιά τους
αφορούσαν ως επί το πλείστον την ανάπτυξη, τον τερματισμό των πολέμων στην
Αφρική και τη μάχη κατά του AIDS, όμως στο μυαλό όλων υπήρχε το πετρέλαιο.

Το 8% των αποθεμάτων

Στη μαύρη ήπειρο επικρατεί πετρελαϊκός πυρετός, καθώς η εθνική ασφάλεια όλων
των ανεπτυγμένων χωρών βασίζεται στη σταθερή προσφορά πετρελαίου – και στην
Υποσαχάρια Αφρική βρίσκεται το 8% των γνωστών αποθεμάτων παγκοσμίως. Μόνο στις
Ηνωμένες Πολιτείες εισάγονται από τη Δυτική Αφρική 1,5 εκατ. βαρέλια
πετρελαίου ημερησίως, η ίδια ποσότητα που εισάγεται από τη Σαουδική Αραβία.
Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας, μέσα στην τρέχουσα
δεκαετία οι ετήσιες εισαγωγές πετρελαίου από την Αφρική θα φτάσουν τα 770
εκατ. βαρέλια, καθώς εντείνονται οι γεωτρήσεις στον Κόλπο της Γουινέας και οι
Ηνωμένες Πολιτείες μεσολαβούν για να υπάρξει ειρήνη σε πετρελαιοπαραγωγούς
χώρες που επλήγησαν από τον πόλεμο, ώστε να διασφαλίσουν την παραγωγή. Ως
αποτέλεσμα, οι παραγωγοί πετρελαίου στη Δυτική Αφρική θα κερδίσουν περίπου 200
δισ. δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία, ποσό 10 φορές μεγαλύτερο από αυτό που
οι δυτικές χώρες διαθέτουν κάθε χρόνο στη «βιομηχανία βοήθειας» στην περιοχή.

H «κατάρα του πετρελαίου»

Γιατί, λοιπόν, δεν γιορτάζουν οι Αφρικανοί; Διότι γνωρίζουν πολύ καλά την
«κατάρα του πετρελαίου»: διαφθορά, συγκρούσεις, οικολογική καταστροφή και
ύπνωση του επιχειρηματικού πνεύματος. Στη Νιγηρία περίπου 300 δισ. δολάρια
μπήκαν στα ταμεία της κυβέρνησης χάρη στο πετρέλαιο τα τελευταία 25 χρόνια,
όμως το κατά κεφαλήν εισόδημα παραμένει χαμηλότερο του ενός δολαρίου
ημερησίως, για τον απλούστατο λόγο ότι πολλά από τα χρήματα αυτά καταλήγουν σε
τραπεζικούς λογαριασμούς στην Ελβετία, όπως σε αυτόν του εκλιπόντος δικτάτορα
Σανί Αμπάχα.

Καταστροφές

Στη Νιγηρία περίπου 300 δισ. δολάρια μπήκαν στα ταμεία της κυβέρνησης χάρη στο πετρέλαιο τα τελευταία 25 χρόνια, όμως το κατά κεφαλήν εισόδημα παραμένει χαμηλότερο του ενός δολαρίου ημερησίως

Ο χρηματισμός και η κλοπή, όμως, δεν είναι τα μοναδικά προβλήματα. Ο διάσημος
αγωγός που διέρχεται από το Τσαντ και το Καμερούν προκάλεσε μόλυνση του νερού,
κατέστρεψε τους κυνηγότοπους των Πυγμαίων, διέλυσε σοδειές και προκάλεσε
εξάπλωση του AIDS. Τα εκτιμώμενα έσοδα, από το έργο αυτό, πετρελαϊκών
εταιρειών όπως η Chevron, η Exxon και η Petronas και δανειστών όπως η
Παγκόσμια Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ανέρχονται σε 4,7 δισ.
δολάρια. Στο Τσαντ θα εισρεύσουν μόλις 62 εκατ. δολάρια και στο Καμερούν μόνο
18,6 εκατ. δολάρια.

Δύο μαθήματα

Ποια είναι τα μαθήματα που μπορεί να πάρει κανείς από αυτή τη θλιβερή
κατάσταση των πραγμάτων; Το πρώτο σχετίζεται με τους υπερασπιστές όλων εκείνων
που υποφέρουν από μία τόσο εξόφθαλμη εκμετάλλευση. Οι άνθρωποι που
επαναστάτησαν ενάντια σε αυτές τις αδικίες δεν ήταν Αφρικανοί αλλά καλοθελητές
από διάφορους δυτικούς οργανισμούς. Οι Αφρικανοί διανοούμενοι, καλλιτέχνες και
ακτιβιστές για τα κοινωνικά δικαιώματα δεν ένιωσαν την ανάγκη να εκφράσουν την
αλληλεγγύη τους και να υπερασπιστούν τα δικαιώματα των καταδυναστευμένων. H
αφρικανική κοινωνική ευαισθησία φαίνεται πως είναι παγιδευμένη στην αδιαφορία
και την αδράνεια.

Το δεύτερο μάθημα έχει να κάνει με την αποτυχημένη πολιτική ηγεσία. Είναι
συνηθισμένη πρακτική να συσχετίζονται οι αποτυχίες της Αφρικής με τη σκλαβιά
και την αποικιοκρατία – και κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί αυτούς τους
ισχυρισμούς. Όμως, αυτή η αποδοχή δεν απαλλάσσει από τις ευθύνες τους τους
«βασιλίσκους» της Αφρικής που παρέδιδαν τους υποτελείς τους στους
δουλεμπόρους. H διαχρονική συνήθεια των Αφρικανών ηγετών να προδίδουν τους
λαούς τους είναι η βασική αιτία της σημερινής δυστυχίας στην Αφρική. H έλλειψη
βούλησης και η επιπολαιότητά τους είναι τα χαρακτηριστικά που πείθουν τον
υπόλοιπο κόσμο ότι οι Αφρικανοί δεν μπορούν να κάνουν τίποτε άλλο παρά να
χορεύουν, να σφάζουν ο ένας τον άλλον και να ζητιανεύουν. H εύκολη πρόσβαση
στο πετρέλαιο τους επιτρέπει να συνεχίσουν την κυνική τους επιπολαιότητα.

Όχι το ίδιο λάθος

Αν ο πετρελαϊκός πλούτος της Αφρικής πρέπει να αξιοποιηθεί – και θα
αξιοποιηθεί – είναι στο συμφέρον των χωρών που εισάγουν πετρέλαιο να
προωθήσουν καλύτερη διακυβέρνηση στην Αφρική. Εξάλλου, η Δύση πληρώνει τώρα
υψηλό τίμημα για το γεγονός ότι άφησε τους ανθρώπους στη Μέση Ανατολή να ζουν
σε απελπιστική εξαθλίωση για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, την ώρα που οι
ηγέτες τους τσαλαβουτούσαν στα πλούτη του πετρελαίου. Κανένας – και πάνω απ’
όλους οι εξαθλιωμένοι Αφρικανοί – δεν μπορεί να επιτρέψει την επανάληψη αυτού
του λάθους.

Ο Sanou Mbaye είναι πρώην οικονομολόγος της Αφρικανικής Τράπεζας
Ανάπτυξης

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ