Στροφή με… επιφυλάξεις στα «καθαρά» τρόφιμα

Οι συνεχείς διατροφικές κρίσεις που κάνουν τους καταναλωτές να αμφιβάλλουν
για την ποιότητα των τροφίμων, έχουν οδηγήσει τις εταιρείες σε έναν… πόλεμο
ανταγωνισμού για την προώθηση στην αγορά προϊόντων χωρίς χημικά και
συντηρητικά, που κατηγορούνται ότι βλάπτουν την υγεία. Έτσι, ενδείξεις όπως
«χωρίς συντηρητικά», «χωρίς χημικά πρόσθετα» εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα
το τελευταίο διάστημα στις συσκευασίες χυμών, αλλαντικών και άλλων
τυποποιημένων τροφίμων.

Οι ενδείξεις «χωρίς συντηρητικά» ή «χωρίς χημικά πρόσθετα» εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα στα ράφια των σούπερ μάρκετ

Οι απόψεις των επιστημόνων, πάντως, διίστανται. Άλλοι εκφράζουν ενστάσεις για
τα «καθαρά» τρόφιμα τονίζοντας ότι επειδή έχουν μικρή διάρκεια ζωής είναι
ακριβότερα και θα μπορούν να τα αγοράζουν μόνον όσοι καταναλωτές έχουν μεγάλη
οικονομική άνεση. Άλλοι υποστηρίζουν πως από τα συντηρητικά δεν εγκυμονούνται
κίνδυνοι. Όλοι συμφωνούν, ωστόσο, ότι καλύτερη λύση είναι οι καταναλωτές να
προτιμούν προϊόντα χωρίς χημικά. Όσο για τους καταναλωτές, αυτοί εμφανίζονται
επιφυλακτικοί ακόμη και στη θέα της ετικέτας, «χωρίς συντηρητικά».

Οι αλλεπάλληλες διατροφικές κρίσεις των τελευταίων ετών – διοξίνες, «τρελές»
αγελάδες, μεταλλαγμένα προϊόντα, ορμόνες – έφεραν νέα προϊόντα στα ράφια των
καταστημάτων. Χυμοί, σάλτσες, έτοιμα γεύματα, ψωμί, αλλαντικά είναι μόνο
μερικά από τα τρόφιμα που μπορεί να βρει κάποιος με την ένδειξη στη συσκευασία
«χωρίς συντηρητικά». Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ελληνικής
αρτοβιομηχανίας που τον περασμένο χρόνο λάνσαρε στην αγορά ψωμί για τοστ χωρίς
συντηρητικά. Το προϊόν έκανε πάταγο, αφού την ίδια στιγμή παρόμοια
ανταγωνιστικά προϊόντα κυκλοφορούσαν με τα… γνωστά «E» στη σύνθεσή τους.

Με νέες συσκευασίες και σύγχρονες διαδικασίες παραγωγής μπαίνουν στη μάχη του ανταγωνισμού τροφίμων χωρίς συντηρητικά οι εταιρείες

Δεν γίνονται έλεγχοι. Είναι, όμως, πράγματι απαλλαγμένα από χημικές
ουσίες αυτά τα προϊόντα; «Αν θέλει κάποιος το πιστεύει, αν δεν θέλει δεν το
πιστεύει», απαντά ο καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής στην Ιατρική
Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης Αντώνης Καφάτος. «Ο καταναλωτής βασίζεται
αποκλειστικά στη συνείδηση του κατασκευαστή. Και αυτό διότι κανείς δεν ελέγχει
τις εταιρείες. Θα έπρεπε να υπάρχει μία υπηρεσία που να κάνει συστηματικούς
ελέγχους αποκλειστικά για τα συντηρητικά. Κάτι που σήμερα γίνεται μόνο έπειτα
από καταγγελίες». Ο ίδιος προσθέτει, πάντως, ότι ο μόνος τρόπος για να είναι
σίγουρος ο καταναλωτής πως τρώει υγιεινά τρόφιμα είναι αγοράζοντας φρέσκα.

Ο επίκουρος καθηγητής Κλινικής Διατροφής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αντώνης
Ζαμπέλας αναφέρει πως αν και γίνεται πολύς λόγος για τις βλάβες που προκαλούν
τα συντηρητικά, «εγώ τα θεωρώ ακίνδυνα. Ο λόγος που χρησιμοποιούνται είναι
ακριβώς για να διατηρούνται τα τρόφιμα περισσότερο, καταπολεμώντας παθογόνους
μικροοργανισμούς».

Πειραματόζωα. Ο πρόεδρος του Κέντρου Προστασίας Καταναλωτών N.
Τσεμπερλίδης σημειώνει, από την πλευρά του, ότι τα συντηρητικά όχι μόνο είναι
επικίνδυνα για την υγεία, αλλά μετατρέπουν τους καταναλωτές σε…
πειραματόζωα. «Αυτό αποδεικνύεται και από το ότι συντηρητικά που έχουν
καταναλώσει οι πολίτες αποσύρονται κάθε χρόνο ως επικίνδυνα». Ο ίδιος
συμπληρώνει ότι το τελευταίο διάστημα πολλά προϊόντα έχουν την ένδειξη «χωρίς
συντηρητικά», ακριβώς επειδή τα συντηρητικά έχουν συνδεθεί με κινδύνους για
την υγεία. «Δεν αναφέρουν όμως ότι έχουν άλλα πρόσθετα που είναι εξίσου
επικίνδυνα. Εκτός από αυτό, είναι πολύ δύσκολο για τον καταναλωτή να καταλάβει
τι σημαίνει η ορολογία των πρόσθετων και συντηρητικών με αποτέλεσμα να μένει
απροστάτευτος».

TI ΛΕΝΕ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ KAI ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ

«Δεν είμαι σίγουρη ότι είναι ασφαλή…»

«Αγοράζω προϊόντα χωρίς συντηρητικά αλλά πάντα αναρωτιέμαι αν είναι πραγματικά χωρίς συντηρητικά» λέει η κ. Παναγιώτα Σημαντώνη

Τα προϊόντα χωρίς συντηρητικά μπορούν να διατηρηθούν για μεγάλα διαστήματα
χωρίς να δημιουργούν προβλήματα, υποστηρίζουν οι εταιρείες τροφίμων. H κ.
Ιωάννα Αλεξοπούλου, υπεύθυνη επικοινωνίας σχέσεων της εταιρείας 3E, λέει ότι
οι χυμοί amita, από το 1983 που λανσαρίστηκαν, χρησιμοποιούν τις πιο σύχρονες
διαδικασίες παραγωγής σε απόλυτο κενό αέρος. H ειδική συσκευασία «tetraBrik»
της «tetraPak» «εξασφαλίζει τη δυνατότητα να διατηρείται ο χυμός αναλλοίωτος
για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς την ανάγκη προσθήκης συντηρητικών».

Από την άλλη οι καταναλωτές, οι οποίοι ακόμα και όταν αγοράζουν προϊόντα χωρίς
συντηρητικά δεν είναι σίγουροι αν είναι ασφαλή και υγιεινά. «Προσπαθώ να
αγοράζω προϊόντα χωρίς συντηρητικά, όπως χυμούς, ντοματάκια αλλά πάντα
αναρωτιέμαι “είναι χωρίς συντηρητικά;”. Είμαι πάντα επιφυλακτική», λέει στα
«NEA» η κ. Παναγιώτα Σημαντώνη, που μόλις έχει βγει από σούπερ μάρκετ στου
Ζωγράφου.

H ΧΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΔΕΝ EXEI ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Τα φυσικά συντηρητικά προστατεύουν όπως τα χημικά

Βασιλικός, ρίγανη, φασκόμηλο, θυμάρι. Μέχρι πρότινος ήταν γνωστά ως αφεψήματα
ή ως φυτά που έδιναν απλώς άρωμα και γεύση στο φαγητό. Έρευνα του τμήματος
Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών όμως,
δείχνει τώρα ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συντηρητικά σε πολλά τρόφιμα
στη θέση των… χημικών συντηρητικών!

H ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου (δρ X. Τάσσου, δρ Π. Σκανδάμης, δρ E.
Δροσινός, δρ Ειρ. Τσιγαρίδα, δρ K. Κουτσουμανής), επικεφαλής της οποίας είναι
ο καθηγητής Μικροβιολογίας των Τροφίμων στο Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας
Τροφίμων του Γεωπονικού Πανεπιστημίου κ. Γεώργιος Νυχάς, μελέτησε τη δράση
αιθέριων ελαίων αρωματικών φυτών σε γαλακτοκομικά προϊόντα, κρέατα, ψάρια,
σαλάτες και σάλτσες. «Στόχος μας ήταν η μεγαλύτερη ασφάλεια των τροφίμων για
όσο χρόνο διατηρούνται με τα αιθέρια έλαια, αλλά και η μεγαλύτερη
διατηρησιμότητα των τροφίμων», προσθέτει ο ερευνητής κ. Πάνος Σκανδάμης. Και
όπως δείχνουν τα αποτελέσματα, οι επιστήμονες πέτυχαν και τα δύο.

«Διαπιστώσαμε ότι τα αιθέρια έλαια των αρωματικών φυτών (βασιλικού, μέντας,
θυμαριού, φασκόμηλου, δάφνης) μπορούν να έχουν ισοδύναμη δράση με τα χημικά
συντηρητικά», λέει στα «NEA» ο κ. Νυχάς. Παράλληλα, τα φυσικά συντηρητικά
μπορούν να προσφέρουν στους καταναλωτές την ίδια προστασία που θα προσέφεραν
τα χημικά απέναντι σε παθογόνους μικροοργανισμούς, όπως σαλμονέλα, λιστέρια,
σταφυλόκοκκο.

H διαδικασία. Όπως εξηγούν οι επιστήμονες του εργαστηρίου
μικροβιολογίας και βιοτεχνολογίας τροφίμων του Γεωπονικού, η ενσωμάτωση των
φυσικών συντηρητικών στα τρόφιμα μπορεί να γίνει μέσα στη συσκευασία.
«Μπορούμε να βάλουμε μέσα στη συσκευασία το αιθέριο έλαιο, το οποίο είναι
πτητικό. Έτσι, σιγά σιγά απελευθερώνεται και συντηρεί το τρόφιμο», εξηγεί ο κ.
Σκανδάμης.

«Αν και υπάρχει ένα γενικότερο ενδιαφέρον για την εφαρμογή των φυσικών
αντιμικροβιακών ουσιών», αναφέρει ο κ. Νυχάς, «μόνο ένας περιορισμένος αριθμός
εταιρειών έχει έρθει σε επαφή με το εργαστήριό μας για την εφαρμογή αυτών στα
προϊόντα τους».

TI ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ

Νόμιμα τα «E» αλλά κρύβουν κινδύνους

Αν και τα πρόσθετα και χημικά συντηρητικά που χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα –
τα γνωστά «E» που βλέπουμε στις συσκευασίες – είναι νόμιμα, έρευνες έχουν
δείξει ότι κρύβουν κινδύνους για την υγεία των καταναλωτών. Επιστημονικές
μελέτες δείχνουν ότι κάποιες ουσίες ενοχοποιούνται για βλάβες στην υγεία,
(αλλεργίες, κεφαλαλγίες, ταχυσφυγμία, ναυτία, έλκη εντέρου), ακόμα και
καρκινογένεση. «Ειδικά ορισμένες ουσίες που χρησιμοποιούνται στα αναψυκτικά
είναι πολύ τοξικές, κυρίως για τα παιδιά», λέει ο καθηγητής Αντώνης Καφάτος.
Επιπλέον, όπως υποστηρίζουν επιστήμονες, αν και έχει ερευνηθεί τι επιπτώσεις
έχει στον οργανισμό κάθε ουσία ξεχωριστά, δεν έχει μελετηθεί τι προκαλούν
πολλές μαζί που συχνά βρίσκονται στα τρόφιμα.