Ο «άγνωστος» Kαύκασος

ΤΑ ΠΡΟΣΦΑΤΑ τραγικά γεγονότα στη Μόσχα και η ανατριχιαστική ομηρεία μικρών
μαθητών σε πόλη της Βόρειας Οσετίας έφεραν στην επιφάνεια ένα παλιό πρόβλημα
που εμφανίζεται τώρα πλέον με διαφορετικές και αρκετά απειλητικές διαστάσεις.
H προοπτική μιας καταστροφικής τρομοκρατικής επίθεσης σε μια χώρα φορτωμένη με
παγκόσμιου βεληνεκούς πυρηνικά οπλοστάσια, με σχεδόν διαλυμένους μηχανισμούς
ασφαλείας και με αμφίβολης αποτελεσματικότητας και χαμηλού ηθικού ένοπλες
δυνάμεις δεν μπορεί να αφήνει αδιάφορο κανένα πολίτη αυτής της γης. Πολύ
περισσότερο εμάς τους Έλληνες που βρισκόμαστε σχετικά κοντά στο επίκεντρο
αυτών των εξελίξεων.

Τι συμβαίνει λοιπόν ακριβώς στον Καύκασο; Πρόκειται για μια αναπάντεχη
ανάφλεξη που προδικάζει άμεσες παραπέρα κλιμακώσεις ή έχει σχέση με παλιές
αντιθέσεις που κατά καιρούς έρχονται με βίαιο τρόπο στην επιφάνεια δίχως
περαιτέρω επιπλοκές; H αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. H διένεξη δεν είναι
καινούργια. Οι επιπλοκές και οι συνέπειες όμως δεν είναι με κανένα τρόπο
σίγουρο πως θα είναι μικρής εμβέλειας και τοπικού ουσιαστικά ενδιαφέροντος.

Από τα χρόνια της τσαρικής ιμπεριαλιστικής επέκτασης προς τον Νότο οι
πολυεθνικά μοιρασμένοι και θρησκευτικά διαφορετικοί λαοί του Καυκάσου έδειξαν
πως δεν ανέχονται εύκολα έναν ξενικό συγκεντρωτικό ζυγό. Λαοί ζυμωμένοι με τη
βία και τη στρατιωτική ετοιμότητα δεν ήταν εύκολο να υποταχθούν σε σχήματα
πολιτειακά που δεν είχαν την παραμικρή σχέση με τις δικές τους παραδόσεις
αυτονομίας και φυλετικών εμφύλιων συγκρούσεων. Τα νεαρά αγόρια και κορίτσια
του Καυκάσου συνήθιζαν να γράφουν ποιήματα για τα λεπίδια που κουβαλούσαν
πάντοτε ζωσμένα στη μέση τους και πήγαιναν με τέτοια αδημονία σε μάχες όπως
άλλοι νέοι άνθρωποι στον υπόλοιπο κόσμο τρέχουν στα πρώτα ερωτικά τους
ραντεβού. Ζούσαν και πέθαιναν με τα μαχαίρια και τα φονικά γιαταγάνια τους. H
εκδίκηση ήταν το πιστεύω τους και η βία η πολιτιστική τους καθημερινότητα.

O ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Δουμάς έγραφε για ένα δωδεκάχρονο πριγκιπόπουλο που είχε
γνωρίσει, και που υπερηφανευόταν λέγοντας πως «μέχρι τώρα έχω ήδη πάρει ένδεκα
κεφάλια». Ο περίφημος Αγάς Μοχάμεντ, ο «Πέρσης Ευνούχος», όταν εισέβαλε στην
Τιφλίδα της σημερινής Γεωργίας στα 1795, άφησε τους άνδρες του να βιάσουν
όποια γυναίκα επιθυμούσαν, ενώ στη συνέχεια έδεσαν με άντερα ζώων το
ακρωτηριασμένο δεξί πόδι όποιας παρθένας είχαν «παραβιάσει» και το έσερναν
μαζί τους κρεμασμένο από τις σέλες των αλόγων τους.

Και οι γυναίκες όμως δεν ήσαν λιγότερο τολμηρές και αποφασισμένες. Απόγονοι
των Αμαζόνων, σύμφωνα με τις λαϊκές παραδόσεις της περιοχής, έπαιρναν ενεργό
μέρος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, είχαν πάντοτες ζωσμένα μαχαίρια κάτω από
τα πέπλα τους και έπαιρναν με προθυμία μέρος σε κάθε λογής σφαγές, εκτελέσεις
και φυλετικές εκκαθαρίσεις. Όταν στα 1837 ο ρωσικός στρατός είχε για εβδομάδες
ολόκληρες πολιορκήσει το Ακούλγκο οι γυναίκες, πολεμώντας δίπλα στους άνδρες
στην πρώτη γραμμή, δεν υπήρχε κάτι που θα δίσταζαν να κάνουν. Όταν τέλειωσαν
τα πολεμοφόδια, γυναίκες και άνδρες συνέχισαν να πολεμούν εκσφενδονίζοντας
βράχια. Ενώ αμέσως μετά, οι άνδρες γκρεμίσθηκαν από τα τείχη πάνω στις
ξιφολόγχες του εχθρού για να σκοτώσουν όσους μπορούσαν από τους επιτιθέμενους
στρατιώτες του Τσάρου με το βάρος του κορμιού τους, Στη συνέχεια οι γυναίκες
γκρέμισαν από τα τείχη με τον ίδιο σκοπό τα παιδιά τους και στο τέλος όρμησαν
και οι ίδιες, μέχρι και την τελευταία, στο κενό.

H ρωσική κατακτητική επέκταση αντιμετωπίσθηκε με συνεχόμενη άγρια αντίσταση. Ο
Σεΐχης Σαμίλ από το Νταγκεστάν πολέμησε αδιάκοπα τους Ρώσους στα ψηλά βουνά
και τις απότομες χαράδρες του Καυκάσου για παραπάνω από τριάντα χρόνια.
Ανεξάρτητα από τα συστήματα διοίκησης και τις διαφορετικές τακτικές πολεμικών
επιχειρήσεων που εφάρμοσαν οι κατά καιρούς στρατιωτικοί διοικητές του
Καυκάσου, οι άγριοι και περήφανοι πολεμιστές του Σαμίλ παρέμεναν αδάμαστοι και
ακατανίκητοι. Μοναχά οι άνδρες και η θέληση του Σαμίλ εμπόδισαν τις τσαρικές
δυνάμεις να προελάσουν στην Περσία κι από εκεί προς την Ινδία.

ΑΚΟΜΑ και στα χρόνια του σοβιετικού ολοκληρωτισμού οι λαοί του Καυκάσου
και ιδιαίτερα οι Τσετσένοι, οι Ινγκουσέτιοι, οι Μπαλκίριοι και οι διάφορες
φυλές του Νταγκεστάν δεν έσκυψαν το κεφάλι. Οι Τσετσένοι εκτοπίσθηκαν άδικα
στα βάθη της Κεντρικής Ασίας κι όταν γύρισαν επί Κρούστσεφ συνέχισαν την
αμφισβήτηση σαν να μην είχαν λείψει ούτε ημέρα από τα απόκρημνα χωριά τους.
Στο Βλαντικαφκάζ της Ινγκουσετίας, που οι Τσετσένοι όμως εκτιμούν πως αποτελεί
μέρος της εθνικής τους σάρκας, έγιναν οι μεγαλύτερες λαϊκές αναστατώσεις επί
ημερών Μπρέζνιεφ από ολόκληρη την τότε Σοβιετική Ένωση.

Οι λαοί του Καυκάσου θέλουν αυτονομία. Και δεν θα σταματήσουν να μάχονται για
να την εξασφαλίσουν. Με τρόπο μάλιστα μερικές φορές αποκρουστικό για τον
υπόλοιπο κόσμο. Και δεν είναι αυτό ένα ζήτημα άμεσα δεμένο με τον ισλαμικό
φανατισμό. Οι πιο πολλοί κάτοικοι της Βόρειας Οσετίας λ.χ. δεν είναι
μουσουλμάνοι. Κι όμως διεκδικούν κι αυτοί την ανεξαρτησία τους. H Ρωσία όμως
δεν μπορεί να παραχωρήσει τέτοια δικαιώματα αυτοδιάθεσης. Διότι κινδυνεύει να
αποσυντεθεί σχεδόν ολοκληρωτικά. H Σιβηρία και η περιοχή των Ουραλίων θα
κομματιαστούν σε ιδιαίτερες εθνικές πολιτειακές οντότητες. H λύση λοιπόν δεν
είναι εύκολη. Και πιθανότατα η επικίνδυνη βία θα συνεχισθεί.