H χαρά της εκδίκησης

Σε όσους αναρωτιούνται γιατί μπορεί κάποιος να είναι εκδικητικός με τους
άλλους ανθρώπους, οι επιστήμονες απαντούν: επειδή τον ευχαριστεί! Νέα
επιστημονικά δεδομένα δείχνουν πως η εκδίκηση – ακόμη και εκείνη που στρέφεται
κατά αγνώστων – είναι γλυκιά.

Ερευνητές από το Τμήμα Ψυχιατρικών Ερευνών του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης
μελέτησαν τις αντιδράσεις του εγκεφάλου στη διάρκεια εκδικητικών συμπεριφορών
και ανακάλυψαν πως η εκδίκηση προκαλεί τα ίδια συναισθήματα με αυτά που
προκαλούνται όταν κάποιος επιβραβεύεται για κάτι που έκανε.

Πώς έγινε το πείραμα. Ο Dominique de Quervain και οι συνεργάτες του
πραγματοποίησαν ένα πείραμα όπου συμμετείχαν 14 άνδρες εθελοντές οι οποίοι
κλήθηκαν να «παίξουν» ένα παιχνίδι: επιλέγονταν ανά δύο, άγνωστοι μεταξύ τους.
Ο πρώτος παίκτης έδινε ένα ποσό (αληθινών) χρημάτων στον δεύτερο και εκείνος
επέλεγε ή να ανταποδώσει ή να πράξει κατά το προσωπικό του συμφέρον. Και ο
«χαμένος», αντίστοιχα, είχε τη δυνατότατα να διαλέξει τον δρόμο της εκδίκησης.

Αυτή την επιλογή έκανε η συντριπτική πλειονότητα των παικτών (έξι από τους
επτά).

Οι επιστήμονες παρενέβαιναν – με τομογράφους εκπομπής ποζιτρονίων (PET) – τη
στιγμή που κάποιος παίκτης αποφάσιζε την τιμωρία του αντιπάλου του και κατά τη
διάρκεια της τιμωρίας αυτής. Σκοπός των ερευνητών ήταν να μελετήσουν τις
αντιδράσεις στον εγκέφαλο των εκδικητών. Τα ευρήματα τους εντυπωσίασαν!

«Χτύπαγε κόκκινο»! Σύμφωνα με τα ευρήματα της τομογραφίας, όταν ο
παίκτης αποφάσιζε να εκδικηθεί τον συμπαίκτη που τον αδίκησε στη μοιρασιά των
χρημάτων, ενεργοποιούνταν στον εγκέφαλό του ο κερκοφόρος πυρήνας, περιοχή που
σχετίζεται με την ευχαρίστηση αλλά και με την ακατανίκητη επιθυμία για κάτι.

Και κατά τη διάρκεια της εκδικητικής πράξης ή τιμωρίας (στο συγκεκριμένο
πείραμα ήταν η αφαίρεση χρημάτων από τον αντίπαλο) η τομογραφία… «χτύπαγε
κόκκινο» στην περιοχή του striatum (ραβδωτή μάζα από λευκή και φαιά ουσία η
οποία εντοπίζεται μπροστά από τον θάλαμο σε κάθε ημισφαίριο του εγκεφάλου). H
συγκεκριμένη περιοχή ενεργοποιείται κάθε φορά που ο άνθρωπος κυριεύεται από
αισθήματα χαράς και ευχαρίστησης.

Μέτρηση με την οξυγόνωση. Ευχαρίστηση εκδήλωναν οι… «εκδικητές» ακόμη
και αν κατά τη διαδικασία της «τιμωρίας» έχαναν και οι ίδιοι χρήματα. Σε αυτή
την περίπτωση οι επιστήμονες παρατήρησαν ενεργοποίηση του προκινητικού φλοιού
– περιοχή του εγκεφάλου που δραστηριοποιείται όταν ένα άτομο χρειάζεται να
προχωρήσει σε ανάλυση κόστους – οφέλους, προκειμένου να αντιμετωπίσει μια
συγκεκριμένη κατάσταση.

H ενεργοποίηση ορισμένων περιοχών του εγκεφάλου μετράται στην τομογραφία
εκπομπής ποζιτρονίων ανάλογα με την «κατανάλωση» οξυγόνου.

Όσο περισσότερο οξυγόνο «ρουφούν» κάποιες περιοχές τόσο μεγαλύτερη είναι και η
δραστηριότητά τους.

Παρόμοια είναι τα συμπεράσματα ανάλογου πειράματος που είχε πραγματοποιήσει το
Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης με τη συμμετοχή 240 ατόμων – ανδρών και γυναικών. Στη
διάρκεια του πειράματος, αποφασίστηκαν από τους παίκτες 1.270 εκδικήσεις!

Κριτήριο το προσωπικό συμφέρον. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ενδιαφέρον
παρουσιάζει το γεγονός ότι οι εκδικητικές τάσεις εκδηλώθηκαν παρά το γεγονός
ότι οι παίκτες ήταν άγνωστοι μεταξύ τους – με μόνο κριτήριο το προσωπικό
συμφέρον του καθενός.

Άλλωστε, στους περισσότερους ανθρώπους έχει συμβεί να περιμένουν να ανάψει το
κόκκινο στο φανάρι και να κλείνουν εσκεμμένα τον δρόμο στον πίσω οδηγό που
προσπαθεί να «χωθεί» για να ξεκινήσει πρώτος. Το χαμόγελο ευχαρίστησης μετά
την επιτυχία του… εγχειρήματος είναι επίσης συχνό!

Πάντως, οι ειδικοί εκτιμούν πως η προαναφερθείσα μελέτη συμβάλλει στην
κατανόηση των σχέσεων και της συνεργασίας μεταξύ των ανθρώπων σε μια κοινωνία.

«Διακόπτης» του εγκεφάλου ρυθμίζει το άγχος

Μπορεί η σχιζοφρένεια να πλήττει το 1% του πληθυσμού κάθε χώρας, το στρες όμως
μετρά περισσότερα «θύματα». Επιστήμονες βρήκαν πρόσφατα έναν… «διακόπτη» του
εγκεφάλου που ρυθμίζει το άγχος!

Σε πειράματα που πραγματοποίησαν σε ποντίκια, ερευνητές του Πανεπιστημίου της
Καλιφόρνιας ανακάλυψαν μια πρωτεΐνη η οποία εντοπίζεται στις περιοχές του
εγκεφάλου που ενεργοποιούνται για να καταπολεμήσουν το στρες. Πρόκειται για το
νευροπεπτίδιο S (NPS). Σύμφωνα με τη μελέτη (η οποία δημοσιεύεται στην
Επιθεώρηση Neuron), όταν οι επιστήμονες χορηγούσαν στα ποντίκια την πρωτεΐνη
αυτή, ο εγκέφαλός τους αντιδρούσε λιγότερο έντονα σε καταστάσεις άγχους. Οι
επιστήμονες εκτιμούν πως η παραπάνω ανακάλυψη – και εφόσον περαιτέρω μελέτες
επιβεβαιώσουν τα ευρήματα και για τον άνθρωπο – θα συμβάλει στην παρασκευή
νέων αγχολυτικών φαρμάκων καθώς και στην αντιμετώπιση της υπερκινητικότητας.

Ο οργανισμός αμύνεται στην «επίθεση» της σχιζοφρένειας

Εκτός από τον τρόπο να χαίρεται την εκδίκηση, ο ανθρώπινος εγκέφαλος
έχει τη δική του μέθοδο ψυχοθεραπείας!

Πρόσφατη μελέτη που πραγματοποίησαν επιστήμονες από τα Πανεπιστήμια της
Κολωνίας στη Γερμανία και της Καλιφόρνιας των Ηνωμένων Πολιτειών έδειξε πως ο
οργανισμός των ατόμων που πάσχουν από σχιζοφρένεια ή από κάποιες ψυχώσεις
προσπαθεί να αμυνθεί ενάντια στα νοσήματα αυτά με την παραγωγή της ουσίας
ανανδαμίδης (ή Ν-arachidonoylethanolamine, ν- αραχιδονοεθανολαμίνη). H ουσία
αυτή θεωρείται από τους ειδικούς ότι έχει αντιψυχωσική επίδραση.

H παρουσία ουσιών. Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι η
ανανδαμίδη, η οποία εκκρίνεται στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, ήταν αυξημένη – 8
φορές πάνω από τις φυσιολογικές τιμές – σε ασθενείς κατά την πρώτη εκδήλωση
της σχιζοφρένειας και 6 φορές υψηλότερη σε ανθρώπους με ψυχωσικά συμπτώματα
(οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως υψηλού κινδύνου για σχιζοφρένεια).

Οι ερευνητές συμπέραναν ότι η ουσία παράγεται στην προσπάθεια του οργανισμού
να αμυνθεί ενάντια στην πάθηση, καθώς οι τιμές της ανανδαμίδης δεν ήταν
αυξημένες σε ασθενείς με προχωρημένη σχιζοφρένεια οι οποίοι μελετήθηκαν.

H ανακάλυψη αυτή, σύμφωνα με τους ειδικούς, μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους
στην παρασκευή αντιψυχωσικών φαρμάκων.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Δέσποινα Κουκλάκη