TPITH AΠOΨH Eκπαίδευση και τουρισμός

H γεωγραφική διάσταση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων έχει εντοπιστεί και
αναλυθεί από πολλές έρευνες στη χώρα μας. Συνήθως επισημαίνεται η αντίθεση
κέντρου – περιφέρειας, όπου το κέντρο (π.χ. Αθήνα) έχει υψηλότερο εκπαιδευτικό
δείκτη από την περιφέρεια (π.χ. Χαλκιδική). Τονίζεται επίσης η αντίθεση
αστικών και αγροτικών περιοχών, όπου οι τελευταίες (π.χ. ύπαιθρος νομού
Τρικάλων) παρουσιάζουν πάντα χαμηλότερο εκπαιδευτικό δείκτη από τις πρώτες
(π.χ. Τρίκαλα). Παράλληλα κυρίαρχη είναι και η αντίθεση ανάμεσα σε οικονομικά
ανεπτυγμένες και υποβαθμισμένες περιοχές, όπου στις μεν πρώτες το υψηλό
βιοτικό επίπεδο των κατοίκων είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το αντίστοιχο
εκπαιδευτικό επίπεδο, ενώ, αντίθετα, στις δεύτερες τα χαμηλά εισοδήματα
συνοδεύονται και από χαμηλό εκπαιδευτικό δείκτη.

Τα Ιόνια νησιά και οι Κυκλάδες θεωρούνται, και είναι πράγματι, δύο από τις πιο
ανεπτυγμένες τουριστικά περιοχές, καθώς βρίσκονται στην κορυφή των περιοχών
που έχουν τους υψηλότερους δείκτες τουριστικής ανάπτυξης. Εδώ, ο τουρισμός
λειτούργησε σαν επιταχυντής των κοινωνικών εξελίξεων, πρόσφερε σημαντικές
ευκαιρίες για απασχόληση, φρενάρισε το κύμα της μετανάστευσης, βελτίωσε
σημαντικά τα εισοδήματα των κατοίκων.

Παρ’ όλο που συνήθως η οικονομική ανάπτυξη θεωρείται ότι ευνοεί τη διεκδίκηση
καλύτερης εκπαίδευσης, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι ο τουρισμός λειτούργησε
ανταγωνιστικά με την εκπαίδευση των νέων στις περιοχές αυτές, με αποτέλεσμα η
εκπαιδευτική πραγματικότητα να παρουσιάζεται απογοητευτική σε όλη τη
μεταπολεμική περίοδο.

Για παράδειγμα, αν και μέσα στα 35 περίπου χρόνια ραγδαίας τουριστικής
ανάπτυξης στον νομό Κυκλάδων βελτιώθηκαν σημαντικά τα εισοδήματα των κατοίκων
(σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία της ΕΣΥΕ, την τελευταία δεκαετία
καταλαμβάνουν μια από τις πρώτες θέσεις στη χώρα μας, τόσο στο κατά κεφαλήν
Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν και στις κατά κεφαλήν συνολικές καταθέσεις όσο και
στη μέση μηνιαία καταναλωτική δαπάνη κατά νοικοκυριό), δεν έγινε το ίδιο και
με τους εκπαιδευτικούς δείκτες, που παραμένουν και σήμερα χαμηλοί.

Την παραπάνω επισήμανση επιβεβαιώνουν τα αποτελέσματα της έρευνας του
Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, σύμφωνα με την οποία την προηγούμενη δεκαετία σε
σύνολο 54 νομών της χώρας μας, ο νομός Κυκλάδων καταλαμβάνει την 6η χειρότερη
θέση πανελλήνια στα ποσοστά διακοπής – εγκατάλειψης του υποχρεωτικού σχολείου.
Στην τελευταία απογραφή (2001) στον ν. Κυκλάδων το 55,5% των κατοίκων
καταγράφεται χωρίς απολυτήριο Γυμνασίου.

Παράλληλα στα Ιόνια νησιά η εκπαιδευτική πραγματικότητα είναι απογοητευτική
για όλη τη μεταπολεμική περίοδο. Στις απογραφές των ετών 1961, 1971, 1981 και
1991 καταγράφονται στην ομάδα των καθυστερημένων από εκπαιδευτική άποψη
περιοχών, καθώς περισσεύουν οι αναλφάβητοι και τα μικρά ποσοστά αποφοίτων της
μέσης και ανώτερης βαθμίδας. Στην τελευταία απογραφή (2001) καταγράφονται οι 6
στους 10 περίπου κατοίκους χωρίς απολυτήριο υποχρεωτικής εκπαίδευσης (Ζάκυνθος
60,3%), Λευκάδα 58,9%, Κέρκυρα 56,4% κ.λπ.) ενώ στη δεκαετία του ’90 για την
οποία υπάρχουν στοιχεία η ναυαρχίδα της τουριστικής ανάπτυξης Κέρκυρα έχει
μόνιμα τα μικρότερα ποσοστά επιτυχόντων στις Γενικές Εξετάσεις.

Ο Πάρις Τσάρτας (EKKE), που έχει ασχοληθεί ερευνητικά με τις κοινωνικές
επιπτώσεις της τουριστικής ανάπτυξης σε διάφορες νησιωτικές περιοχές της χώρας
μας, καθώς και με τον ρόλο που διαδραματίζει ο τουρισμός στην κοινωνικοποίηση
της ελληνικής νεολαίας, τονίζει ότι τα επαγγελματικά πρότυπα στις τουριστικές
περιοχές δεν ταυτίζονται με τα επιστημονικά επαγγέλματα. Αντίθετα, η
επαγγελματική επιτυχία φαίνεται να διοχετεύεται ακριβώς στην εμπλοκή με τα
τουριστικά επαγγέλματα, που απαιτούν λιγότερο κόπο και παραπέμπουν σε γρήγορο
κέρδος.

H μονοκαλλιέργεια του τουριστικού τομέα άλλαξε τη λογική αξιολόγησης της
κοινωνικής θέσης ιδιαίτερα για εκείνα τα λαϊκά και μικρομεσαία κοινωνικά
στρώματα του πληθυσμού, που σε άλλα τμήματα της ελληνικής επαρχίας επενδύουν
τις τελευταίες ελπίδες για αποκατάσταση – εξασφάλιση των παιδιών τους
αποκλειστικά στην εκπαίδευση.

Αυτά ακριβώς τα παιδιά των λαϊκών στρωμάτων των νησιών του Αιγαίου
τροφοδοτούν, κατά κύριο λόγο, την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου προκειμένου,
πολλές φορές με την ανοχή ή την προτροπή ακόμη των γονιών τους να προσφέρουν
την εργατική τους δύναμη στην αυξημένη ζήτηση που δημιουργεί η βιομηχανία του
τουρισμού.

Το «πλεόνασμα βλέψεων» για κοινωνική άνοδο με όχημα την επιτυχή σχέση με την
τουριστική δραστηριότητα λιπάνθηκε αρκετά χρόνια από τη μαζική εγκατάλειψη των
αγροτικών, οικοδομικών, επιστημονικών δραστηριοτήτων και την στροφή στον
τουρισμό στη διάρκεια της ανάπτυξής του, γεγονός που εσωτερικεύτηκε από τις
νεώτερες γενιές ως απαξίωση όχι μόνο κάθε επαγγέλματος που δεν συνδέεται άμεσα
και σαφώς με το «τουριστικό όνειρο» αλλά και ως ελαχιστοποίηση του
ενδιαφέροντος για πανεπιστημιακές σπουδές.

Επιβλήθηκε και παγιώθηκε, κατά κάποιο τρόπο, ένα ιδιαίτερο ήθος, τα κύρια
χαρακτηριστικά του οποίου είναι η εναγώνια αναζήτηση σύνδεσης με τις
τουριστικές επιχειρήσεις και τα προϊόντα τους (γρήγορο κέρδος, καταναλωτισμός)
και η απόρριψη – σνομπάρισμα κάθε μορφής εργασίας που προϋποθέτει εκπαίδευση.