Tο Παρίσι δεν… φλέγεται

Πριν από 60 χρόνια, η γαλλική πρωτεύουσα ελευθερωνόταν από τους ναζί. Ο
Χίτλερ, που είχε δώσει εντολή να καταστραφεί η πόλη, ρωτούσε τους επιτελείς
του «καίγεται το Παρίσι;», την ίδια ώρα που ο στρατηγός Χόλτιτς, ο πυρπολητής
του Ρότερνταμ, παρέδιδε άθικτη στους Γάλλους την πόλη τους. Τι από αυτά είναι
μύθος και τι πραγματικότητα;

H αναπαράσταση. Μέλη παρισινού θιάσου στην αναπαράσταση της απελευθέρωσης του Παρισιού, κατά τις χθεσινές εορταστικές εκδηλώσεις στη γαλλική πρωτεύουσα

Το Παρίσι ελευθερώθηκε. Το Παρίσι σώθηκε. Και το σημαντικότερο – για τη
γαλλική εθνική υπερηφάνεια – ελευθερώθηκε από Γάλλους. Ο στρατηγός φον Χόλτιτς
παράκουσε εννιά ρητές εντολές του Χίτλερ και αρνήθηκε να πυροδοτήσει εκρηκτικά
που είχαν τοποθετηθεί στον Πύργο του Άιφελ, στην Παναγία των Παρισίων, στις
γέφυρες του Σηκουάνα και σε άλλα μνημεία. Το Παρίσι δεν υπέκυψε στη μοίρα της
Βαρσοβίας ή του Λονδίνου. Ως εκ θαύματος, έπεσε στα χέρια του στρατηγού Ντε
Γκωλ, που έφτασε νύχτα στο Μονπαρνάς. Και ο Έρνεστ Χεμινγουέι αυτοπροσώπως
«απελευθέρωσε» το «Ριτζ» με το πιστόλι στο χέρι.

Όλοι οι λαοί έχουν τους μύθους τους. Άλλοι μύθοι προέρχονται από την
αντιπαράθεσή τους με άλλους λαούς, άλλοι αποτελούν προϊόν στρέβλωσης των
γεγονότων για πολιτική εκμετάλλευση και άλλοι ρομαντική εξιδανίκευση χάριν της
τέχνης. Ο Τζον Λίτσφιλντ, στην εφημερίδα «Ιντιπέντεντ», προσπαθεί να βάλει τα
πράγματα στη θέση τους.

Δεν μπήκαν εκρηκτικά

Ναι, η γαλλική μεραρχία του στρατηγού Λεκλέρκ ήταν η πρώτη δύναμη που μπήκε
στην πόλη, αν και ο πρώτος λόχος που έφτασε στο κέντρο στις 24 Αυγούστου 1944
ήταν ισπανικός. Ναι, ο στρατηγός φον Χόλτιτς παράκουσε τις διαταγές του Φύρερ
να καταστρέψει την πόλη, αλλά, αντίθετα με την εκδοχή που παρουσιάστηκε στην
ταινία του 1966 «Καίγεται το Παρίσι;», ποτέ δεν τοποθετήθηκαν εκρηκτικά στον
Πύργο του Άιφελ ή σε άλλο μνημείο. Ναι, ο άμαχος πληθυσμός υπό την ηγεσία της
αστυνομίας είχε εξεγερθεί έξι μέρες νωρίτερα, αλλά πάντως κατά παράβαση των
εντολών του Ντε Γκωλ, που φοβόταν μην πάρουν στα χέρια τους την υπόθεση οι
κομμουνιστές αντάρτες. Και ναι, ο Έρνεστ Χεμινγουέι «απελευθέρωσε» το «Ριτζ» ή
μάλλον μόνο ένα μέρος του, το αγαπημένο του μπαρ και τα κελάρια του, αφού οι
Γερμανοί ένοικοι του ξενοδοχείου είχαν ήδη αποχωρήσει προ πολλού. Μερικές ώρες
αργότερα, ο Χεμινγουέι πραγματοποιούσε δραματική «έξοδο» από το μπαρ, πάνω σε
ένα φορείο, σε κωματώδη κατάσταση.

Έξω επικρατούσε μια σουρεαλιστική ατμόσφαιρα, με ακορντεόν και φυσαρμόνικες
που έπαιζαν λαϊκά τραγούδια ανάμεσα στους πυροβολισμούς και πλήθη κόσμου,
ακόμη και παιδιά, που παρακολουθούσαν τις αψιμαχίες με τα υπολείμματα των
γερμανικών στρατευμάτων. Οι Γερμανοί ήταν περιορισμένοι σε αμυντικές θέσεις
και μόνο μερικά τανκς έριχναν σποραδικά. Οι αντιστασιακοί κρατούσαν κτίρια που
ήταν από ψυχολογική άποψη σημαντικά, όπως το Δημαρχείο. Οι Γερμανοί έκαναν
χλιαρές απόπειρες εναντίον τους. (Σε ολόκληρη τη «μάχη του Παρισιού», 900
Γάλλοι άμαχοι έχασαν τη ζωή τους, 76 στρατιώτες του στρατηγού Λεκλέρκ, 3.200
Γερμανοί και ένας Αμερικανός.)

Ο όχλος

Τα επινίκια. H υποδοχή Αμερικανίδας «στρατιωτίνας» από Γάλλο «στρατιώτη», κατά τη χθεσινή αναπαράσταση της μάχης του Παρισιού

Σχεδόν αμέσως μετά την απελευθέρωση, λέει ο Λίτσφιλντ, η αρχική αγαλλίαση
παραχώρησε τη θέση της σε λιγότερο ευγενικά αισθήματα. Οι αντιστασιακοί
αρχηγοί γρήγορα διαπίστωσαν ότι οι ίδιοι εκείνοι άμαχοι που τους είχαν
καλωσορίσει περίμεναν τρόφιμα και προσδοκούσαν την επιστροφή στην ομαλότητα
αμέσως μετά την αποχώρηση των Γερμανών. Γυναίκες που κατηγορήθηκαν για
«οριζόντια συνεργασία» με τον εχθρό διαπομπεύονταν γυμνές στους δρόμους με
ξυρισμένο κεφάλι. Όχλος επιχειρούσε να λιντσάρει Γερμανούς αιχμαλώτους, όχι
απαραιτήτως υπόπτους για κάποια εγκλήματα, αλλά οποιουσδήποτε Γερμανούς. Οι
αντιστασιακοί χρειάστηκε να προβάλουν τα όπλα τους για να τους σώσουν.

Ο μύθος βοήθησε στην ανασυγκρότηση

H ιδέα ότι το Παρίσι ελευθερώθηκε «από μόνο του» ήταν ένας μύθος που
τον εκμεταλλεύτηκε αμέσως ο στρατηγός Ντε Γκωλ, ο οποίος χρησιμοποίησε την
ανάλογη φράση σε ομιλία του στο Δημαρχείο, στις 26 Αυγούστου: «Παρίσι! Το
Παρίσι εξοργισμένο! Το Παρίσι συντριμμένο! Το Παρίσι το μαρτυρικό! Αλλά το
Παρίσι που απελευθερώθηκε, που απελευθερώθηκε από μόνο του». Παρέλειψε τότε να
αναφέρει τους Συμμάχους, που με την εισβολή τους στη Γαλλία στις 6 Ιουνίου
είχαν ανοίξει τον δρόμο προς το Παρίσι. Ο στρατηγός έβλεπε τότε την εξέγερση
του Παρισιού στο πλαίσιο του μεγαλύτερου μύθου που ήθελε να πλάσει: ότι η
Γαλλία ήταν μια νικήτρια και όχι μια ηττημένη χώρα που είχε απελευθερωθεί από
άλλες.

Ο μύθος θα βοηθούσε τους Γάλλους στη συνένωσή τους και τη μεταπολεμική
ανασυγκρότηση. Και για περισσότερο από 30 χρόνια, δεν άφησε τη Γαλλία να
αντικρύσει τους εσωτερικούς διχασμούς της και τα εγκλήματα που διέπραξε το
δωσιλογικό καθεστώς του Βισί εν ονόματι της Γαλλίας στη διάρκεια της
γερμανικής κατοχής. H γαλλική αντίσταση μπορεί να μην είχε την έκταση της
ελληνικής ή της γιουγκοσλαβικής, αλλά ακόμη και οι λιγοστοί μακί έβγαλαν
ασπροπρόσωπη τη Γαλλία.