TPITH AΠOΨH Oι μεγάλες προτεραιότητες του ΠAΣΟK

Ο κ. Παπανδρέου οδηγεί το κόμμα του προς ένα ανορθόδοξο συνέδριο και καλώς
πράττει. Τα ζητούμενα είναι η διεύρυνση της εκλογικής βάσης από όπου θα
εκλεγούν οι σύνεδροι και η δημιουργία νέων διαύλων επικοινωνίας του ΠΑΣΟΚ με
την κοινωνία. Δεν είναι η αναπαραγωγή των σημερινών κομματικών ισορροπιών. Ο
κ. Παπανδρέου έχει επίσης δίκιο όταν μοιάζει να λέει «όστις θέλει οπίσω μου
ελθείν». H ανασυγκρότηση απαιτεί πρωτοβουλίες από τα επάνω. Το ερώτημα είναι
προς τα πού τους καλεί να τον ακολουθήσουν.

Το θέμα δεν είναι κύρια ιδεολογικό. Πέρα από μια αναγκαία οριοθέτηση απέναντι
στο KKE (που αυτομάτως θέτει το ερώτημα τι σημαίνει πρόοδος και Αριστερά
σήμερα) το ιδεολογικό ζήτημα είναι, στην πράξη, λυμένο και μια παρατεταμένη
συζήτηση επ’ αυτού θα οδηγήσει σε μάχες με ανεμόμυλους. Το ΠΑΣΟΚ είναι ένα
ευρωπαϊκό σοσιαλιστικό κόμμα εξουσίας. Ως σοσιαλιστικό κόμμα, βασική του
μέριμνα είναι τα μακροχρόνια συμφέροντα των φτωχών, των αδύνατων και των
άτυχων. Ως κόμμα εξουσίας δεν μπορεί να χάνει την επαφή του με την υπόλοιπη
κοινωνία και οφείλει να έχει σχέδιο για τη χώρα. Το κενό είναι κύρια
προγραμματικό.

Όσα έχει πει μέχρι τώρα ο κ. Παπανδρέου δεν αρκούν. Το σύνθημα «συμμετοχική
δημοκρατία» έχει περιορισμένη εμβέλεια. Εάν δεν θίγονται τα συμφέροντά τους,
οι περισσότεροι Έλληνες δεν θέλουν να συμμετέχουν ούτε στην επιτροπή της
πολυκατοικίας τους. Τούτο δεν σημαίνει ότι δεν ενδιαφέρονται. Απλώς, έχουν
αίσθηση του καταμερισμού εργασίας. Από τον πολιτικό περιμένουν να τους πει πού
το πάει και θέλουν να κρίνουν τι αξίζει και τι έχει να τους προσφέρει. Βάσει
αυτών θα αποφασίσουν εάν θα του αναθέσουν τη «δουλειά».

Τα περί αποκέντρωσης είναι μια συζήτηση που εστιάζεται στα μέσα. Ο κόσμος όμως
ενδιαφέρεται για αποτελέσματα. H Ελλάδα αναμφίβολα χρειάζεται αποκέντρωση.
Αλλά προς τα πού; H Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι λιγότερο ικανή και λιγότερο
ενάρετη από την κεντρική κυβέρνηση.

Οι διαφαινόμενες ιδέες του κ. Παπανδρέου για το πώς «θα έπρεπε» να είναι η
(υποτίθεται «ασθενής») κοινωνία των πολιτών αντανακλούν μια μάλλον ανακριβή
ανάγνωση της πραγματικότητας. H ελληνική κοινωνία των πολιτών είναι μια χαρά
στην υγεία της. Απλώς δεν είναι αυτή που θα ήθελαν ορισμένοι διανοούμενοι.
Αποτελείται από εσωστρεφείς, προστατευτικές κοινότητες που υπερασπίζουν τα
συμφέροντα των μελών τους με πανούργα προσαρμοστικότητα. Πολλά από τα
συμπτώματα κομματοκρατίας υποκρύπτουν αμφίδρομες σχέσεις στις οποίες η
κοινωνία των πολιτών δεν είναι υποχρεωτικά ο αδύναμος πόλος. Με πιέσεις και
ανταλλάγματα, μπορείς να επιβάλλεις μεταρρυθμίσεις που να πείθουν κλειστές
κοινότητες να «ανοιχθούν». Δεν θα πάρουν στα σοβαρά όμως παραινέσεις για το
πώς «πρέπει» να φέρονται.

Εάν ο κ. Παπανδρέου περιορισθεί στα παραπάνω θα βρεθεί με προϊόν που δεν
ζητιέται. Πρέπει να μιλήσει περισσότερο για τις προτεραιότητες της χώρας.
Αυτές συνάγονται από τα αίτια της ήττας του ΠΑΣΟΚ.

Κατ’ αρχάς μια αναγκαία νότα ψυχραιμίας: το ΠΑΣΟΚ έχασε, δεν συνετρίβη. Με
40,5% άλλοι σχηματίζουν άνετα κυβέρνηση. Οι λόγοι της ήττας έχουν σημασία. To
ΠΑΣΟΚ δεν έχασε επειδή απέτυχε να εμφανίσει επιτυχίες και έργα. Και από τα δύο
εμφάνισε μπόλικα. Μόνο μερικοί «ελαφριοί» υπουργοί της N.Δ. το αμφισβητούν
αυτό. Το ΠΑΣΟΚ δεν έχασε επειδή δεν έδωσε αρκετές παροχές. Έδωσε όσες
μπορούσε. Θα πήγαινε χειρότερα αν έδινε περισσότερες. Το ΠΑΣΟΚ δεν έχασε
ψήφους μόνο στα λαϊκά στρώματα. Οι απώλειές του στα μεσαία στρώματα ήταν,
συχνά, μεγαλύτερες. Με δεδομένα τα βαρίδια που κουβαλάει ο κ. Καραμανλής, η
ανάκτηση της εμπιστοσύνης των τελευταίων είναι εφικτή, αρκεί να υπάρξει ορθή
στόχευση.

H κύρια αιτία της ήττας ήταν (μαζί με την κούραση από την 11ετή διακυβέρνηση)
οι δυσλειτουργίες της Δημόσιας Διοίκησης, της Παιδείας και της Υγείας. Είναι
άδικο να πούμε ότι δεν έγιναν πράγματα. H προηγούμενη κυβέρνηση βελτίωσε την
υποδομή των δημόσιων υπηρεσιών και προχώρησε σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις.
Όμως, το κοινό έκρινε ότι τα αποτελέσματα των προσπαθειών αυτών ήταν πενιχρά
και θεώρησε ότι κόστισαν παραπάνω από όσο έπρεπε. H αίσθηση της δυσλειτουργίας
των δημόσιων υπηρεσιών οξύνθηκε και οι αντιπάθειες πολλαπλασιάσθηκαν από τον
εναγκαλισμό του κόμματος με το κράτος.

Οι μεγάλες προτεραιότητες είναι η συνέχιση των ρυθμών ανάπτυξης των τελευταίων
χρόνων και η (αναγκαία τόσο για την ανάπτυξη όσο και την προαγωγή της
κοινωνικής δικαιοσύνης) βελτίωση της λειτουργίας του κράτους. H Διοίκηση και η
Υγεία πρέπει να γίνουν καλύτερες και λιγότερο δαπανηρές τόσο για το δημόσιο
ταμείο όσο και για τον πολίτη. H Παιδεία, όπως είναι σήμερα, δεν βοηθά την
ανάπτυξη και έχει μέρος της ευθύνης για την ανεργία. Όποιο από τα δύο μεγάλα
κόμματα εμφανίσει πειστικές προτάσεις στα μέτωπα αυτά θα κερδίσει την ηγεμονία
για χρόνια.

Οι παραπάνω προτεραιότητες δίνουν καλύτερη εστίαση στην αντιπολιτευτική
ατζέντα του κ. Παπανδρέου και σαφέστερο περιεχόμενο στην αναδιοργάνωση του
κόμματος. Δεν χρειάζεται να εμφανίσει πλήρες πρόγραμμα άμεσα. Για ένα διάστημα
είναι αρκετό να αποσαφηνίσει τις κατευθύνσεις και να πυροδοτήσει τολμηρές
συζητήσεις γύρω από αυτές. Στον βαθμό που οι εσωτερικές αντιφάσεις της N.Δ. θα
οξύνονται θα έχει την ευκαιρία να συνθέσει απόψεις και να συγκεκριμενοποιήσει
τις θέσεις του.

Εκεί που δεν χρειάζεται αλλαγή πλεύσης είναι η εξωτερική πολιτική. Το ότι
ορθώς ο κ. Παπανδρέου είπε NAI στο σχέδιο Ανάν θα φαίνεται με τον καιρό. Τυχόν
απόπειρα «εξισορρόπησης» της επιλογής αυτής με «σκληρές» θέσεις θα έθετε σε
κίνδυνο την ελληνοτουρκική προσέγγιση, θα ερμηνευόταν ως αντιπολιτευτική
δημαγωγία και θα έπληττε καίρια την αξιοπιστία του κ. Παπανδρέου.

O Χρυσάφης Ιορδάνογλου διδάσκει οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Κρήτης