TPITH AΠOΨH Ολυμπιακή ηθική

Μέσα σε ένα βρώμικο κλίμα, όπου η συνεχής καταγγελία για το γενικευμένο
ντοπάρισμα των Ελλήνων αθλητών αρχίζει να προκαλεί αμφιβολίες, θυμόμαστε ακόμη
με νοσταλγία την άπειρη αισθητική απόλαυση που μας πρόσφερε ο Δημήτρης
Παπαϊωάννου μέσω της Εναρκτήριας Τελετής. Όμως εδώ μπαίνει ένα σημαντικό
ερώτημα.

Γιατί άραγε η αρχαία ελληνική τέχνη και το έπος εξακολουθούν ακόμη και σήμερα
να μας συγκινούν, όταν είναι σαφές ότι συνδέονται με μία άλλη ιστορική εποχή;
Και όταν είναι σαφές, επίσης, ότι ο κόσμος μας έχει αλλάξει παντελώς (και ότι
η Ιλιάδα δεν μπορεί να συνυπάρχει με το computer);

Ο Χέγκελ έλεγε απλά ότι συγκινούμαστε ακόμη, γιατί «ο αρχαίος ελληνικός κόσμος
αποτελεί τη νεανική ηλικία της ανθρωπότητας». Και ο Μαρξ σημείωνε αλληγορικά
«ότι υπάρχουν παιδιά ανάγωγα και παιδιά που μεγαλοφέρνουν. Οι Έλληνες ήταν
φυσιολογικά παιδιά. H γοητεία της τέχνης τους… συναρτάται αδιάσπαστα με το
γεγονός ότι δεν μπορούν να γυρίσουν πια πίσω οι ανώριμοι κοινωνικοί όροι μέσα
στους οποίους γεννήθηκε…» ( αυτή η τέχνη).

Επομένως, ο Δημήτρης Παπαϊωάννου κέντρισε υπέροχα την αισθητική μας νοσταλγία
(για κάτι που είναι ανεπανάληπτο). Πολλοί όμως αξιολόγησαν την παραπάνω
καλλιτεχνική αναπαράσταση με υπερβολικές δόσεις εθνικισμού!

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ανάλυσης υπάρχουν κατά τη γνώμη μου κάποια καυτά
ζητήματα, τα οποία έφερε στην επικαιρότητα η οκταήμερη διεξαγωγή των
Ολυμπιακών Αγώνων στη χώρα μας. Εγώ θα παρουσιάσω τα προβλήματα τούτα από
τώρα, γιατί δεν πιστεύω σε μια «απολίτικη συναίνεση» που διαφθείρει τη
δημοκρατία μας (Chantal Mouffe, Το δημοκρατικό παράδοξο).

Υπάρχει κατ’ αρχήν ένα επικίνδυνο ερώτημα: Τελικά για ποιο λόγο διεξάγονται οι
σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες; H άποψη που επικρατεί διεθνώς υποστηρίζει
ακατανόητα ότι οι προκείμενοι Αγώνες αποτελούν μια ανεπανάληπτη ευκαιρία για
τη μεταμόρφωση του πολεοδομικού ιστού της πόλης, που αναλαμβάνει να
φιλοξενήσει τους παραπάνω Αγώνες. Με λίγα λόγια καινούργιοι δρόμοι, αεροδρόμια
κ.λπ. («Los Angeles Times», 15/8/2004). Έτσι, το Πεκίνο έχει δεσμευθεί ήδη ότι
θα δαπανήσει το προκλητικό ποσό των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων για να κάνει
αυτά τα πράγματα το 2008.

Όμως, με αυτή την παράδοξη «καπιταλιστική» λογική, τους Αγώνες θα τους
αναλαμβάνουν στο μέλλον μόνο οι πλούσιες χώρες, γιατί ένα τέτοιο βάρος για τα
φτωχότερα κράτη θα ισοδυναμεί με πλήρη οικονομική καταστροφή.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τη χώρα μας; Είναι σίγουρο ότι όλες τις ημέρες
τούτες τα διεθνή media εστιάζουν την προσοχή τους στην Αθήνα. Όμως, κανένας
δεν ξέρει ακόμη πόσα λεφτά ξοδεύτηκαν για τους συζητούμενους Αγώνες. H
ελληνική κυβέρνηση κάνει λόγο για 4,7 δισεκατομμύρια δολάρια και οι Los
Angeles Times ανεβάζουν το επίμαχο αστρονομικό ποσό στα 10 δισεκατομμύρια
δολάρια!

Υπ’ αυτήν την έννοια ο Πρωθυπουργός K. Καραμανλής πρέπει να παρουσιάσει
σύντομα (και ειλικρινά) τον οικονομικό απολογισμό των διεξαγόμενων Αγώνων.
Πάντως, μόνο οι πολιτικά αφελείς πρέπει να πιστεύουν ότι μια τέτοια «τρελή»
δαπάνη δεν θα στερήσει οικονομικούς πόρους από τη Θεσσαλονίκη (και τις
μικρότερες περιφερειακές πόλεις).

Όμως, υπάρχει και ένα άλλο καυτό πρόβλημα. Το ντόπινγκ. Εδώ προξενεί,
πράγματι, αλγεινή εντύπωση, ότι κάποιοι επώνυμοι παράγοντες δεν ενοχλούνται
ουδόλως που οι μεγάλοι οικονομικοί σπόνσορες επηρεάζουν το ηθικό νόημα των
Αγώνων με την επιβολή πρωτοφανών απαγορεύσεων κατά την είσοδο των θεατών στα
στάδια (αγορά μόνο προϊόντων της McDonald’s κ.λπ.).

Αντίθετα, με την εύκολη επίκληση της ηθικής «σκοτώνουν γρήγορα τα άλογα»
(δηλαδή τους αθλητές), χωρίς να επιρρίπτουν καμία ευθύνη στην αθλητική
ομοσπονδία που όλα αυτά τα χρόνια ανεχόταν (ή αποδεχόταν) εγκληματικά τις
προκείμενες άθλιες καταστάσεις. Για να μη μιλήσουμε για την πολιτική
ανευθυνότητα της κυβέρνησης, που τις τελευταίες ημέρες άφηνε τα γεγονότα να
τρέχουν μόνα τους.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από τα παραπάνω; Πολύ σύντομα είναι απαραίτητο να
κάνουμε τον πολιτικό, οικονομικό και ηθικό απολογισμό των Ολυμπιακών Αγώνων.
Με άλλα λόγια Sapere audi, δηλαδή έχε το θάρρος να γνωρίζεις, όπως έλεγε και
το παλιό πρόσταγμα του Διαφωτισμού!

O Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.