TPITH AΠOΨH Ο Kέρι και η Eυρώπη

Ο Νικολό Μακιαβέλι συμβούλευε τον φρόνιμο ηγεμόνα, ότι θα ήταν καλύτερο να τον
φοβούνται οι υπήκοοί του. Αυτή ακριβώς την αντίληψη εφάρμοσε με μαθηματική
συνέπεια επί τέσσερα χρόνια ο Τζ. Μπους και διέσπειρε τον φόβο και την
ανασφάλεια σε ολόκληρο τον πλανήτη. Σήμερα η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη υποστηρίζει
απροκάλυπτα την προεδρική υποψηφιότητα του Τζον Κέρι και επιθυμεί διακαώς να
«απομονωθεί» ο σημερινός πρόεδρος στο αγροτικό του ράντζο στο Τέξας («Corriere
della Sera», 28/7/2004).

Πάντως, γενικότερα υπάρχει διάχυτα μέσα στον ευρωπαϊκό χώρο μια ασαφής – και
ατεκμηρίωτη – αντίληψη, που λέει περίπου το εξής πράγμα. Δηλαδή, ότι εάν
νικήσουν οι Δημοκρατικοί στις επερχόμενες εκλογές, τότε θα εξαλειφθούν
ουσιαστικά οι ασύλληπτες ιδεολογικές εντάσεις που επικράτησαν στις
ευρωαντλαντικές σχέσεις (μετά τη βάρβαρη εισβολή στο Ιράκ).

Είναι δυνατόν όμως να ευσταθεί μια τέτοια ανάλυση; Ή μήπως η παραπάνω
προσδοκία στηρίζεται απλώς στα απίθανα επίπεδα μίσους και αντιπάθειας που
εκπέμπει στη διεθνή κοινότητα η προσωπικότητα και η πολιτική του Τζ. Μπους;

Έχω την εντύπωση ότι θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί πριν διογκώσουμε
υπερβολικά τις πραγματικές ιδεολογικές διαφορές που υφίστανται ανάμεσα στο
Δημοκρατικό και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα (ιδιαίτερα στο πεδίο της εξωτερικής
πολιτικής). Τι εννοώ;

Ο Τζον Κέρι υιοθέτησε δυστυχώς μια «θολή» πολιτική στάση στον πόλεμο εναντίον
του Ιράκ. Με άλλα λόγια: Ήταν ένας από τους 29 Δημοκρατικούς γερουσιαστές που
έδωσαν καταρχήν την εξουσιοδότηση στον Τζ. Μπους να χρησιμοποιήσει τη
στρατιωτική βία για την ανατροπή του Σ. Χουσεΐν («Los Angeles Times»,
29/7/2004). Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι παραπλανήθηκε από την αναληθή πληροφόρηση
της CIA.

Σήμερα, βέβαια, ο προεδρικός υποψήφιος των Δημοκρατικών κατηγορεί τον αντίπαλό
του σφοδρά, γιατί με την πολεμοχαρή του αντίληψη απομόνωσε την Αμερική από
όλους τους Δυτικούς της συμμάχους. Επιπλέον, δηλώνει έτοιμος να συνεργασθεί με
τη διεθνή κοινότητα για να καταπολεμηθεί η διεθνής τρομοκρατία, όχι μόνο με τα
όπλα, αλλά και με τη «δύναμη των αμερικανικών αξιών» (the power of our
ideals).

Παρόλα αυτά ο Τζον Κέρι δεν φαίνεται να έχει μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία
για τον κόσμο. Γιατί το λέω αυτό; Γιατί ο Δημοκρατικός υποψήφιος αρνείται
ακατανόητα να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ιδεολογικό ερώτημα που εγείρεται από
πολλούς παράγοντες στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αν, με άλλα λόγια, θα επέτρεπε – ως πρόεδρος των ΗΠΑ – τη στρατιωτική εισβολή
στο Ιράκ, εφόσον θα ήταν σε θέση να γνωρίζει, όπως γνωρίζουμε σήμερα, ότι ο
Σαντάμ Χουσεΐν δεν είχε στην κατοχή του όπλα μαζικής καταστροφής («Ν.Υ.
Times», 29/7/2004).

H επίμονη άρνηση του Τζον Κέρι να απαντήσει σε αυτό το δομικό ερώτημα
υποδηλώνει ανενδοίαστα, ότι ο τελευταίος δεν έχει αφομοιώσει ακόμη το μοντέλο
της ήπιας δύναμης (soft power), που πρέπει να ακολουθούν προνομιακά οι
Ηνωμένες Πολιτείες κατά την άσκηση της εξωτερικής τους πολιτικής (Joseph Nye,
Το παράδοξο της Αμερικανικής Δύναμης).

Τι λέει με λίγα λόγια αυτό το μοντέλο; Ότι θα ήταν το μεγαλύτερο λάθος να
βυθισθεί η Αμερική σε μια μονοδιάστατη ανάλυση και να πιστέψει ότι επενδύοντας
στη στρατιωτική δύναμη θα εξασφαλίσει την ισχύ της. Μόνο αν οι Ηνωμένες
Πολιτείες αντιπροσωπεύουν αξίες μπορούν να επηρεάσουν τον κόσμο.

Επομένως, θα ήταν σίγουρα καλύτερο να απομακρυνθεί από την εξουσία η
επικίνδυνη (και θρησκόληπτη) κυβέρνηση του Μπους που θέλησε κάποτε να
«καταργήσει» τον ΟΗΕ. Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι αν νικήσουν οι Δημοκρατικοί
στις εκλογές του Νοεμβρίου θα εξαφανισθεί μαγικά ο ηγεμονισμός από τη λογική
της μεγάλης υπερδύναμης. Τέτοιες τρελές αυταπάτες δεν πρέπει να τρέφουμε.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Ο Τζον Κέρι πρέπει να εκφράσει
διαυγέστερα την κουλτούρα του διαλόγου, που είναι αναγκαίο να υπάρχει στις
σχέσεις ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική. Διαφορετικά «οι μαχόμενοι
άνθρωποι όλης της Υφηλίου θα βγουν ξανά στους δρόμους για να αντιταχθούν στο
αυτοκρατορικό πρόσταγμα» (Hardt-Negri).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ