Δρόμοι

Με τόσους…

… επώνυμους αρχιτέκτονες, που όπου και αν σταθούμε διαβάζουμε την υπογραφή
τους, άραγε γιατί ζούμε μέσα σε τόσο απρόσωπα κτίρια; Τι είναι εκείνο που μας
κάνει να βρίσκουμε ωραίο το μεσογειακό κτιστό τοπίο; Και τι είναι το άλλο που
μας κάνει να στεκόμαστε αδιάφοροι μπροστά σε πολλά μοντέρνα κτίρια; Τι
μπορούμε να περιμένουμε από αυτά τα κτίρια για εκείνους που ζουν μέσα τους και
για τους άλλους που θα ζήσουν στο μέλλον; Σε τι μπορεί να βοηθήσει αυτή η
αυτόματη μεταφύτευση οικημάτων από τον δυτικό αρχιτεκτονικό χώρο στον
ανατολικό; Φθάνει μονάχα μια βαρύγδουπη υπογραφή για να τους εξασφαλίσει την
αποδοχή μας;

H δυτική…

… αρχιτεκτονική διαφέρει από την ανατολική. H αναγεννησιακή αρχιτεκτονική
δεν ταυτίζεται με τη βυζαντινή οικοδομική, που έχει διαμορφώσει το αιγαιακό
τοπίο. Αυτή διαμορφώνεται κυρίως μέσα από τη μηχανική επιστήμη των
ελληνιστικών χρόνων και τη μυστικιστική αισθητική της ορθοδοξίας. Τελειώνοντας
την ανάγνωση του βιβλίου του Φίλιππου Ωραιόπουλου «Ο νεοελληνικός λόγος για
την αρχιτεκτονική και την πόλη», σταθήκαμε σε αυτό το σημείο: «Στην ορθόδοξη
σκέψη, η γνωσιολογική αντίστιξη Κτιστό (υλικό) – Άκτιστο (άυλο) επέτρεψε μια
πιο μοντέρνα άποψη: τον εκ προοιμίου διαχωρισμό των υλικών κατασκευών από τις
θεϊκές. Έτσι, ο βυζαντινός οικοδόμος (αρχιτέκτονας) επιδιώκει την ανωνυμία,
αφού απλώς μεταφέρει στοιχεία της καθολικότητας του Άκτιστου στο Κτιστό διά
της μυστικής οδού (έμπνευσης)». Ορθόδοξοι μπορεί να μην είμαστε. Ούτε
καθολικοί. Ούτε καν αιρετικοί. Μα καθένας μπορεί να αναγνωρίσει ξύνοντας με το
νύχι τον ασβέστη σε ένα κυκλαδίτικο σπίτι τα δεκάδες στρώματα της Ιστορίας και
της Φιλοσοφίας που κρύβει από κάτω του. Οπότε τι χρειάζεται η υπογραφή; Ποιος
να υπογράψει πρώτος; Ο Ικτίνος ή ο Καλλικράτης; Ο Ανθέμιος ή ο Ισίδωρος; Ο
βυζαντινός Ασκαλωνίτης; Το μεγαλείο της ανωνυμίας είναι αξεπέραστο.

Ζούμε…

… σε μια «Πανικούπολη» (έτσι ακριβώς τιτλοφορεί ένα βιβλίο του με θέμα τις
σύγχρονες πόλεις ο Πολ Βιρίλιο). Μέσα σε αυτήν ζούμε με τους φόβους μας, σε
ουρανοξύστες-Βαβέλ, ολοένα και πιο ψηλούς, που μέσα τους ομιλούνται μόνο
παράλληλοι διάλογοι. Να πώς είναι η σύγχρονη πόλη σύμφωνα με τον Βιρίλιο:
εγωιστική και φοβισμένη, πόλη του πολέμου, πόλη κλειστή, φυλακισμένη μέσα σε
ψηλούς πραγματικούς ή ηλεκτρονικούς τοίχους, πόλη που μέσα της συμβιώνουν η
ελευθερία και ο έλεγχος, η ευημερία και η αγωνία.

Στα κτίρια…

… όσο θα λείπει η συνύπαρξή τους με τη γειτονιά και τον οικισμό, όσο θα
αυθαδιάζουν στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον, τόσο θα νιώθουμε μέσα σε αυτά
μόνοι. «Όποτε με πιάνει φόβος», έγραφε ο Γκαίτε, «σκέφτομαι μια εικόνα». H
εικόνα υπάρχει. Φθάνει μονάχα να έχουμε μάτια για να τη βλέπουμε – και να την
παίρνουμε μαζί μας, κάθε φορά που κοιτάζουμε το μεσογειακό τοπίο.