H συγγνώμη του Σρέντερ

Παρουσία του καγκελαρίου της Γερμανίας Γκέρχαρντ Σρέντερ, η Πολωνία τίμησε
χθες τους πολίτες της που πριν από 60 χρόνια πολέμησαν τους ναζί κατακτητές
στην εξέγερση της Βαρσοβίας, η οποία πνίγηκε στο αίμα αφήνοντας την πόλη σε
ερείπια και περίπου 200.000 Πολωνούς νεκρούς.

Ο καγκελάριος Σρέντερ (δεξιά) και ο Πολωνός πρόεδρος Κβασνιέφσκι σηκώνουν στα χέρια τους τον εξάχρονο πρόσκοπο Ντομινίκ μπροστά από το μνημείο των παιδιών που εξεγέρθηκαν στη Βαρσοβία

Ο Σρέντερ ήταν ο πρώτος Γερμανός καγκελάριος που παρέστη σε επέτειο της
εξέγερσης. «Θεωρώ την πρόσκλησή μου μεγάλη τιμή σε μένα προσωπικά και
μεγαλόκαρδη χειρονομία προς τη χώρα μου, η οποία προκάλεσε τέτοιο ανυπολόγιστο
πόνο στους Πολωνούς με τον πόλεμο που άρχισε», δήλωσε ο Σρέντερ έπειτα από
συνομιλίες με τον Πολωνό πρωθυπουργό Μάρεκ Μπέλκα. Εκτός από τον καγκελάριο, ο
Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ και ο αντιπρόεδρος της βρετανικής
κυβέρνησης Τζον Πρέσκοτ ήταν επίσης παρόντες και έπλεξαν το εγκώμιο των
μαχητών της Βαρσοβίας στη διάρκεια των επίσημων εκδηλώσεων. Σ’ αυτές
περιλαμβανόταν η αναπαράσταση ενός οδοφράγματος, η οποία έγινε στις 17.00
(τοπική ώρα) – ακριβώς την ώρα που ξέσπασε η εξέγερση, την 1η Αυγούστου 1944.
Ακολούθησαν πορεία και καταθέσεις στεφάνων, ενώ οι εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν με
μια συναυλία προς τιμήν των ηρώων της εξέγερσης. Σε μπαλκόνια διαμερισμάτων
και δημόσια κτίρια σε όλη τη Βαρσοβία κυμάτιζαν ερυθρόλευκες πολωνικές
σημαίες.

Από την 1η Αυγούστου 1944 και επί 63 ημέρες, η πολωνική αντίσταση έδωσε μια
σκληρή και άνιση μάχη εναντίον των ναζιστικών στρατευμάτων. Στο διάστημα αυτό,
ο σοβιετικός στρατός βρισκόταν στα περίχωρα της Βαρσοβίας, αλλά δεν επενέβη.
Οι Σοβιετικοί στρατιώτες ήταν στην άλλη όχθη του ποταμού Βιστούλα, λέει στους
«Νιου Γιορκ Τάιμς» ο ιστορικός Νόρμαν Ντέιβις, «αλλά δεν άνοιξαν πυρ εναντίον
των Γερμανών, ούτε οι Γερμανοί εναντίον τους. Αν κάποιος Σοβιετικός στρατιώτης
προσπαθούσε να περάσει τον ποταμό για να βοηθήσει τους Πολωνούς, δεχόταν πυρά
και από τις δύο πλευρές».

Πολέμησαν στα ερείπια

Ο 65χρονος Ντέιβις, ο οποίος βρίσκεται στην Πολωνία για την έκδοση της
πολωνικής μετάφρασης του τελευταίου βιβλίου του με τίτλο «Εξέγερση ’44: H Μάχη
για τη Βαρσοβία», υπογραμμίζει πως οι ήρωες της εξέγερσης είναι αναμφισβήτητα
οι άνδρες και οι γυναίκες που πολέμησαν και σκοτώθηκαν στα καπνίζοντα ερείπια
της Βαρσοβίας, αλλά το μεγάλο ερώτημα αφορά την άρνηση του Στάλιν να επέμβει.
H επίσημη σοβιετική εξήγηση ήταν ότι τα σοβιετικά στρατόπεδα, εξαντλημένα από
τη μακρά προέλασή τους προς δυσμάς, χρειάζονταν χρόνο για ανάπαυση και
ανεφοδιασμό. Σύμφωνα με την αφήγηση του Ντέιβις – ο Βρετανός ιστορικός είναι
διεθνώς γνωστός για το βιβλίο του «Ευρώπη: μια Ιστορία» (εκδ. Oxford
University Press, 1996) που έχει μεταφραστεί σε τουλάχιστον 24 γλώσσες -, οι
τρεις μεγάλοι ηγέτες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου – Ρούζβελτ, Τσώρτσιλ και
Στάλιν – βρίσκονταν σε μια «περίπτυξη ανάγκης», η οποία εξυπηρετούσε το
βαθύτερο συμφέρον του Στάλιν να κατασταλούν οι προσδοκίες της Πολωνίας για
ανεξαρτησία. «Αν οι Ρούζβελτ και Τσώρτσιλ είχαν κάνει μια πρόταση στον Στάλιν
λέγοντας, “αυτοί οι Πολωνοί είναι σύμμαχοί μας”, δεν ξέρω τι θα είχε κάνει ο
Στάλιν, αλλά αυτό που λέω είναι ότι ουδέποτε έκαναν μια τέτοια πρόταση και
αυτό αύξησε την αβεβαιότητα του Στάλιν», λέει ο Βρετανός ιστορικός. «Αν η
εξέγερση είχε επιτύχει, ο Στάλιν θα είχε έναν Πολωνό σύμμαχο πολύ πιο ισχυρό
και ανεξάρτητο από το υπάκουο καθεστώς ανδρεικέλων που σχεδίαζε για την
Πολωνία, και θα ήταν άγαρμπο εκ μέρους του να βαδίσει κατά της Βαρσοβίας και
να συλλάβει την αντίσταση. Έτσι, αφού δεν υπήρχε πίεση από τον Ρούζβελτ και
τον Τσώρτσιλ, δεν έκανε τίποτε. Κατά την άποψή του, αυτό ήταν εύλογη φρόνηση».

Δεν βοήθησαν

Το γενικό αίσθημα στην Πολωνία είναι ότι, εκτός του Στάλιν, ούτε οι Δυτικοί
σύμμαχοι βοήθησαν, όπως όφειλαν, τη Βαρσοβία. Συγκεκριμένα η Βρετανία αρνήθηκε
να εξασφαλίσει την αερομεταφορά πολωνικών στρατευμάτων που είχαν καταφύγει στο
έδαφός της και ήθελαν να συμμετάσχουν στον αγώνα των συμπατριωτών τους. Αλλά
ούτε οι ΗΠΑ έστειλαν βοήθεια. Βρετανοί και Αμερικανοί υποστηρίζουν πως ο
Στάλιν δημιούργησε δυσκολίες αρνούμενος τον ανεφοδιασμό των αεροπλάνων τους σε
αεροδρόμια του Κόκκινου Στρατού. «Υπήρχαν δυσκολίες για να φτάσουμε στην
Πολωνία», δήλωσε ο Πάουελ και πρόσθεσε: «Το σημαντικό είναι πως Πολωνία και
ΗΠΑ είναι σήμερα ενωμένες. H Πολωνία δεν θα μείνει ποτέ ξανά μόνη». Ο
πρωθυπουργός Μάρεκ Μπέλκα επισήμανε πάντως πως μια συγγνώμη από τους συμμάχους
θα ήταν ευπρόσδεκτη.