H επιστροφή των ορνέων

Λένε πως οι ορέξεις των ορνέων στα Γαλλικά Πυρηναία έχουν αλλάξει: δεν
αρκούνται πλέον στην τροφή που τους προσφέρεται έτοιμη από την ίδια τη φύση –
τα κουφάρια των ζώων -, αλλά γίνονται τα ίδια κυνηγοί και άρπαγες. Για κακή
τους τύχη, γαιοκτήμονες και κτηνοτρόφοι έχουν συμμαχήσει εναντίον τους.

Σίγουρα, η φήμη τους ποτέ δεν ήταν καλή. Και ασφαλώς η τροφή τους, τα κουφάρια
ζώων, είναι η πηγή αυτής της αρνητικής εικόνας. Την ενισχύει ακόμη περισσότερο
η στενή τους σχέση με τον θάνατο. «Τα όρνεα είναι άκακα. Χιλιάδες χρόνια στην
εξελικτική διαδικασία, κατέληξαν να τρώνε κουφάρια ζώων και αντίθετα με άλλα
αρπακτικά, δεν σκοτώνουν το θήραμά τους», γράφει μια πινακίδα στον «Γκρεμό των
ορνέων».

Ωστόσο, κάποιοι το αμφισβητούν. Για του λόγου το αληθές, όχι μόνο το
αμφισβητούν, αλλά έχουν κηρύξει πόλεμο σε όσους το υποστηρίζουν. Κτηνοτρόφοι,
βοσκοί, κυνηγοί αλλά και γαιοκτήμονες ισχυρίζονται ότι ο αριθμός των άγριων
πτηνών, στη γαλλική πλευρά των Πυρηναίων, έχει αυξηθεί ιδιαίτερα τα τελευταία
χρόνια. Το 1972, υπολογίζεται ότι στην περιοχή βρίσκονταν περίπου 20 ζευγάρια,
ενώ σήμερα πλησιάζουν τα 500. Είναι οι ίδιοι που υποστηρίζουν ότι πλέον η
συμπεριφορά των ορνέων απέναντι στη βασική πηγή της διατροφής τους έχει
αλλάξει. Δεν αρκούνται δηλαδή στα «έτοιμα» – τα κουφάρια ζώων που
εγκαταλελειμμένα κοίτονται στις περιοχές τους -, αλλά επιδίδονται σε
πραγματικό κυνήγι ζωντανών.

Ο Νοέλ Φουρτίν, κτηνοτρόφος και δήμαρχος ενός μικρού χωριού, θυμάται μια
επίθεση στη γη του: «Ήταν σαν μια τεράστια συγκέντρωση γιγάντιων ομπρελών στον
ουρανό και περνούσαν πάνω από το σπίτι μας. Μου τηλεφώνησε ένας γείτονας κι
όταν έφτασα κι εγώ εκεί, είδα ένα πλήθος, 60-80 όρνεα, να έχουν περικυκλώσει
μια αγελάδα… Ήθελαν το μοσχαράκι και είχαν γίνει επιθετικά».

Οι κτηνοτρόφοι αναφέρουν επιθέσεις ορνέων, με θύματα μοσχάρια, πρόβατα και πουλάρια, ωστόσο αμφισβητούνται έντονα από τους ειδικούς

Περιστατικά. Δεκάδες παρόμοια περιστατικά αναφέρονται, με θύματα όχι
μόνο αγελάδες και μοσχάρια αλλά και πρόβατα και πουλάρια. Περιστατικά που
αμφισβητούνται από το αντίπαλο στρατόπεδο των οικολόγων του Εθνικού Πάρκου των
Πυρηναίων, των φυσιολατρών, αλλά και από άλλους κτηνοτρόφους. Τα όρνεα, λένε,
από τη φύση τους δεν είναι φτιαγμένα για να επιτίθενται σε άλλα ζωντανά
πλάσματα. Τα πόδια τους είναι για να στέκονται, δεν έχουν τα νύχια των
αρπαχτικών και το ράμφος τους, μολονότι φαίνεται άγριο, είναι για
τσιμπολογήματα, όχι για να σκοτώνει. Ο Φουρτίν, πάντως, και η ομάδα της οποίας
ηγείται, επιμένουν ότι η συμπεριφορά των ορνέων έχει αλλάξει. Δεν φοβούνται
πια τον άνθρωπο. Και οι κατηγορίες των ζώων που έχουν μπει στο στόχαστρο
διευρύνονται. Στην ουσία, είναι ένας ακήρυχτος πόλεμος αυτό που γίνεται στις
Γαλλικές Άλπεις και στα Πυρηναία, ανάμεσα σε κτηνοτρόφους και υποστηρικτές της
άγριας ζωής. Καλά κρυμμένη κάτω από αυτά βρίσκεται μια από τις βασικές αιτίες
αυτού του πολέμου: η υποχώρηση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας σε συνδυασμό
με τη μετατροπή πολλών ορεινών περιοχών σε αγριότοπους. Έτσι, οι μάχες που
πριν από έναν αιώνα έδιναν οι άνθρωποι με τα ζώα επαναλαμβάνονται από την
αρχή.

Στις Άλπεις, οι λύκοι, που κυνηγήθηκαν έως αφανισμού μέχρι τη δεκαετία του
1920, άρχισαν να μετακινούνται από την Ιταλία το 1992. Στη Γαλλία, το 2002
σκοτώθηκαν 2.800 πρόβατα από επιθέσεις λύκων. H γαλλική κυβέρνηση αποφάσισε
πέρυσι να εκμεταλλευτεί ένα «παραθυράκι» στη Συνθήκη της Βέρνης, που
απαγορεύει τη θανάτωση όλων των απειλούμενων ειδών στην Ευρώπη, μεταξύ των
οποίων και οι λύκοι. Απογοητεύτηκαν πολλοί που θα ήθελαν να έχουν το δικαίωμα
«να πάρουν τον νόμο στα χέρια τους» και να πυροβολούν τους λύκους. Οι
αρκούδες, όπως και οι λύκοι, κατηγορούνται συνήθως για επιθέσεις σε πρόβατα.

H συμβίωση είναι εφικτή

Οι οικολόγοι ακούνε με σκεπτικισμό τις κατηγορίες. Προβληματίζονται μάλιστα
ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι οι πρωτεργάτες της εκστρατείας κατά των
αρκούδων είναι και οι πιο σφοδροί επικριτές των ορνέων. «Αυτοί οι άνθρωποι, οι
οικολόγοι, λένε ότι υπερβάλλουμε με τα όρνεα», λέει ο Φουρτίν. «Πράγματι, δεν
είναι τόσο σοβαρό όσο το πρόβλημα με τις αρκούδες, αλλά γιατί θα πρέπει να
περιμένουμε ώσπου να ξεφύγει από τον έλεγχο; Δεν θέλουμε να εξαφανιστούν.
Είναι χρήσιμη η παρέμβασή τους. Τρώνε τα κουφάρια, αλλά έγιναν πολλά. Τα όρνεα
είναι σαν τους οικολόγους. Μερικά χρειάζονται, όχι πολλά όμως».

Τοπικές αντιζηλίες. Υπάρχει πάντως και μια άλλη πλευρά, που βγαίνει
στην επιφάνεια από όσους ερευνούν το θέμα: oι τοπικές αντιζηλίες μεταξύ των
χωριών. Σε μια κοιλάδα ενθαρρύνεται η επιστροφή των ορνέων για
περιβαλλοντικούς και τουριστικούς λόγους ενώ στην άλλη τα άγρια πουλιά
γίνονται στόχος. Την ίδια ώρα, αυτοί οι πόλεμοι κατά των ορνέων και των
αρκούδων στα Πυρηναία και των λύκων στις Άλπεις, αναδεικνύουν ένα ακόμη
μεγαλύτερο ζήτημα που ξεπερνά τα σύνορα της Γαλλίας. Καθώς αλλάζουν τα
συστήματα αγροτοκαλλιεργειών και κτηνοτροφίας, τα μεγάλα αρπακτικά που
κυνηγήθηκαν πριν από 100 χρόνια, επανέρχονται. Κτηνοτρόφοι «συμβιώνουν» με
αυτά τα πλάσματα σε πολλές άλλες χώρες, όπως στην Ισπανία και την Ιταλία.
Είναι η σειρά των Γάλλων να δείξουν αν μπορούν και αυτοί να πράξουν το ίδιο.