«Mάτριξ» με… φουστανέλα

Στο βίντεο «Infusion» του Μάρκους Τόμλινσον, που παρουσιάζεται στην έκθεση «Πτυχώσεις», το υγρό στοιχείο καταπίνει έναν ασάλευτο τσολιά, με μια τεχνική που θυμίζει την κινηματογραφική επιτυχία «Μάτριξ»

Φωτισμός χαμηλός, ένας τσολιάς με μακριά φουστανέλα μένει ακίνητος, μέσα στο
μπλε βαθύ της νύχτας φόντο. Ο ήχος που ακούγεται είναι υπόκωφος. Και από το
πουθενά, την ακινησία της εικόνας ταράζει η παγωμένη α λα «Μάτριξ» ταχύτητα
του νερού. Με τις σταγόνες να αποχωρίζονται μεταξύ τους για να πέφτουν πάνω
του, σαν καταρράκτης, γλείφοντας τη φουστανέλα. Οι πτυχές της φουστανέλας
στάζουν. H κάμερα περιστρέφεται γύρω από τον φουστανελά καταγράφοντας τη
βύθισή του στο νερό. Το υγρό στοιχείο καταπίνει τον ασάλευτο τσολιά. Μέχρι που
αναδύεται, αιωρείται, στέκεται και ξαναβυθίζεται, επαναλαμβάνοντας την εικόνα
του εμβαπτισμού. «Infusion» ονόμασε ο Άγγλος βίντεο αρτ δημιουργός Μάρκους
Τόμλινσον το έργο του, παίζοντας με τη φουστανέλα και το νερό για να
δημιουργήσει αυτό το βίντεο, διάρκειας δύο λεπτών, που φιλοξενείται στην
έκθεση των «Πτυχώσεων». Και δίνει στη φουστανέλα τον ρόλο να είναι ένα κομμάτι
ύφασμα που, με τον χαρακτήρα απλά και μόνο του ενδύματος – και όχι του
συναισθηματικά φορτισμένου εθνικού συμβόλου -, διεκδικεί τη συμμετοχή του σε
ένα παιχνίδι της μόδας.

«Όπως ακριβώς συμβαίνει με τα βότανα που λαμβάνουμε το αφέψημά τους, το
βάπτισμα της φουστανέλας στο νερό την αφήνει με τα απολύτως απαραίτητα
στοιχεία της. Και δεν νομίζω ότι θα μπορούσε ένας Έλληνας να δει εικαστικά το
συγκεκριμένο κομμάτι, απαλλαγμένο από τους συμβολισμούς του», εξηγεί στα «NEA»
ο επιμελητής των «Πτυχώσεων» και μέλος της εταιρείας πολιτιστικών εκδηλώσεων
«Άτοπος», Βασίλης Ζηδιανάκης, που ανέθεσε στον Μάρκους Τόμλινσον την παραγωγή
αυτού του έργου. «H ιδέα ήταν να δείξουμε τη φουστανέλα σαν ένα κομμάτι
πτυχωτού υφάσματος που αποκτά τη δική του κίνηση, καθώς τυλίγεται γύρω από το
σώμα. Γνώριζα ότι ο Μάρκους Τόμλινσον έχει συνεργαστεί με αβάν γκαρντ
σχεδιαστές, όπως ο Ισέι Μιγιάκε και ο Χουσέν Σάλαγιαν, για να συνομιλήσει
εικαστικά με τα ρούχα τους και του πρότεινα να δει τη φουστανέλα σε σχέση με
το νερό. Κανείς δεν περίμενε να την δει ως μόδα».

Ο Μάρκους Τόμλινσον επεξεργάζεται τα έργα του με τα πιο εξελιγμένα τεχνολογικά
μέσα. Ασχολείται με τη μόδα και τη βίντεο αρτ «φέρνοντας κοντά δύο μοντέρνα
μέσα έκφρασης», όπως λέει στα «NEA». Για τα γυρίσματα αυτού του βίντεο
δημιούργησε ένα ενυδρείο για να βυθίσει τον τσολιά, ο οποίος κρατάει στα χέρια
του βαρίδια και τα αφήνει, για να τον καταπιεί αργά το νερό χωρίς παφλασμούς.
H συνέχεια της ταινίας περνάει για επεξεργασία ήχου και εικόνας στον
ηλεκτρονικό υπολογιστή. «Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζω μια ιδέα αλλάζει. Με
ενδιαφέρει η εικόνα να απηχεί την ομορφιά», εξηγεί. «Στην πραγματικότητα δεν
έκανα καμιά ειδική έρευνα για να μάθω πράγματα γι’ αυτό το ελληνικό εθνικό
σύμβολο. H ιδέα μου γι’ αυτό το βίντεο ήταν να πάρω την ουσία της Ελλάδας από
αυτό το όμορφο κομμάτι ρούχου».

Οι δίπλες ήθελαν γρόσια

H φουστανέλα πριν γίνει στολή της Ανακτορικής Φρουράς – που με τη
μεταπολίτευση εξελίχθηκε σε Προεδρική – υπήρξε η εθνική ενδυμασία των
αρβανιτάδων, διευκρινίζει ο Ηλίας Πετρόπουλος στη μελέτη του «H φουστανέλα»
(εκδ. Νεφέλη). Κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα αποτελούσε την κυρίαρχη
ενδυμασία της Ρούμελης και της Πελοποννήσου και ήταν μέσο επίδειξης. Σύμφωνα
με τις λαϊκές αντιλήψεις, ένας λεβέντης έπρεπε να φοράει φουστανέλα με χίλιες
δίπλες. Τις δίπλες τις λέγανε λαγκιόλια. Έξι λαγκιόλια αποτελούσαν μία λόξα
της φουστανέλας. Με άλλα λόγια, η φουστανέλα χρειαζόταν πολλά μέτρα ύφασμα και
το πολύπτυχο αυτό ρούχο μπορούσαν να το φορούν εκείνοι που είχαν τα γρόσια για
να την αγοράσουν. Από τα τέλη του 19ου αιώνα η χρήση της φουστανέλας άρχισε να
ευτελίζεται εξαιτίας της εισβολής του ευρωπαϊκού κοστουμιού και της καθιέρωσης
του παντελονιού ως ανδρική ενδυμασία.

INFO

Το βίντεο του Μάρκους Τόμλινσον «Infusion» προβάλλεται στην έκθεση
«Πτυχώσεις», που οργάνωσε το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα σε συνεργασία με
την Πολιτιστική Ολυμπιάδα και το Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138).