TPITH AΠOΨH Aδικ(αι)οπραγούντες;

Το άδικο δικάσανε στη φυλακή το βάλαν μα σαν τα λογαριάσανε έξω το ξαναβγάλαν

Λευτέρη Παπαδόπουλου,

Κανείς δεν έχει άδικο

Όσοι ζουν και βιώνουν την αδικία στο πετσί τους όλο και λιγότερο μιλάνε για
δικαιοσύνη. H πίστη ότι μέσα στο σκοτάδι της ανασφάλειας και του φόβου
αναγνωρίζει κανείς την ηθική ανωτερότητα του δικαίου χάνεται.

Στην εποχή της ρευστής νεωτερικότητας τα δύο κύρια συνθετικά της Δικαιοσύνης,
δηλαδή η Λογική και η Ελευθερία, μοιάζει να κινούνται με αντίθετη φορά.

Ο νόμος χρησιμοποιείται για να δίνει στο άδικο τη μορφή του δίκιου, ενώ η
δικαιοσύνη συχνά ξεχνά τον ρόλο της ως εγγυήτριας των ελευθεριών και
μετατρέπεται σε (άβουλο;) μηχανισμό τάξης και ασφάλειας. Οι ισχυροί αδικούν
(μέσα σ’ ένα «ιδιώνυμο απυρόβλητο») και οι αδύναμοι φέρουν τον σταυρό του
«τεκμηρίου ενοχής» (μέσα σ’ ένα γενικευμένο κλίμα υποψίας).

H εξουσία ψάχνει να βρει έναν ένοχο, έναν οποιονδήποτε ένοχο, στην ανάγκη να
κατασκευάσει εγκλήματα κι εκεί που δεν υπάρχουν, κι «ο φύσει και θέσει
ύποπτος» υπερασπιζόμενος την αθωότητά του στην ουσία αισθάνεται ότι (μόνον)
αυτός απονέμει δίκαιο. Το ίδιο αίσθημα διακατέχει – δυστυχώς – κι αυτόν που
αντί για επιχειρήματα χρησιμοποιεί την τυφλή αντεκδίκηση του αίματος. Τόσοι
μύθοι στο όνομα της (μίας;) αλήθειας.

Όλοι έχουν απαξιώσει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης (όχι όμως και την
ακεραιότητα των δικαστών). Ουδείς πιστεύει ότι μπορεί η τήβεννος να ορθώσει
ανάστημα μπροστά στο ξίφος (χωρίς να ματώσει).

H ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα σε μια παγκοσμιοποιημένη, πανοπτική εξουσία και
στον απομονωμένο, φοβισμένο υπήκοο (ούτε καν πολίτη) κατέστη αναπότρεπτα
δυσσυμμετρική και το μεταξύ τους κενό δεν μπορεί πλέον να καλυφθεί από τη
δικανική αλήθεια (αφού η μηχανή νομικής βίας κάνει καλύτερα τη δουλειά της).

Πολλοί νιώθουν ότι ζουν σε μια παλινόρθωση όπου τα lettres de cachet
(σφραγισμένες επιστολές ως εντάλματα σύλληψης) έχουν κενά όλα τα στοιχεία και
δεν μένει παρά να περιμένουμε ποιανού (προγραμμένου) ήρθε η σειρά για να
γραφτεί το όνομά του.

H δικαιοσύνη συνδέεται άρρηκτα με την έννομη τάξη, τα έννομα αγαθά αλλά και με
το αγαθό των αγαθών, δηλαδή την ελευθερία ή καλύτερα τις ελευθερίες. Με την
έννοια αυτή ο κρίσιμος ρόλος της Δικαιοσύνης στη διασφάλιση της πολιτικής
έννομης τάξης δεν εξαντλείται στην τιμωρία του παραβάτη – πολίτη αλλά κυρίως
στη διερεύνηση της ευθύνης των εξουσιαστών (ιδίως σε περιπτώσεις καταχρηστικής
άσκησης της εξουσίας που οδηγεί σε περιστολή των ατομικών ελευθεριών).

Εάν η Δικαιοσύνη δεν υπόκειται σε κοινωνική νομιμοποίηση (ως λειτουργία του
κράτους) και εάν δεν μπορεί να ελέγξει την πολιτική τάξη (ως μη πολιτική
λειτουργία) τότε δυοίν θάτερον = ή θα κινείται στο αέναο κενό με συγκυριακό
ηθικό κύρος ή θα εγκαθιδρύσει ένα εσωτερικό σύστημα εξουσίας, το οποίο θα
διαπραγματεύεται αυτοτελώς με τις εκάστοτε εξουσίες (όχι δηλαδή μόνο με την
πολιτική) τους όρους συμβίωσης αμοιβαίου οφέλους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα
μπορούμε ν’ αντλήσουμε από τις στάσεις πολλών δικαστικών (κυρίως επίτιμων)
όταν αλλάζουν τα καθεστώτα ή οι κυβερνήσεις.

ΥΓ: Αναρωτιέμαι αν αυτή τη Δικαιοσύνη θέλουμε. Μια Θέμιδα με ορθάνοιχτα τα
μάτια για να θυμίζει το Μεγάλο Αδελφό (ή έστω κάποιον συγγενή του) και με
κομπιούτερ στα χέρια για να βρίσκει τον αλγόριθμο των συμφερόντων και όχι το
δίκιο του αδύναμου; Μια Δικαιοσύνη που στο όνομα του λαού (εξ)υπηρετεί «το
δίκαιο της δύναμης» (όποια κι αν είναι αυτή);

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.