Kύματα-τέρατα έπνιξαν 200 πλοία

Στις ιστορίες των ναυτικών περιγράφονταν σαν «στοιχειά των ωκεανών». Οι
δορυφόροι απέδειξαν ότι τα κύματα-«τέρατα» δεν είναι θρύλος και πως
εξακολουθούν να κομματιάζουν ποντοπόρα πλοία.

Κύματα-«τέρατα» χτυπούν δεξαμενόπλοια που διασχίζουν τον ωκεανό

Τον Φεβρουάριο του 1995, το υπερωκεάνιο «Κουίν Ελίζαμπεθ 2» διέσχιζε τον
Βόρειο Ατλαντικό. Ο καιρός ήταν θυελλώδης και σε κάποια στιγμή το σκάφος
σείστηκε από ένα τεράστιο κύμα που είχε ύψος περίπου 30 μέτρα. Υψώθηκε σαν
λευκό τείχος μπροστά στο πλοίο και ο καπετάνιος του υπερωκεανίου, Ρόναλντ
Γόργουικ, είπε αργότερα πως ήταν «σαν να πηγαίναμε καταπάνω στις απόκρημνες
πλαγιές του Ντόβερ».

Το υπερωκεάνιο συνέχισε το ταξίδι του, όμως άλλα καράβια, με μήκος μεγαλύτερο
των 200 μέτρων, δεν στάθηκαν το ίδιο τυχερά την τελευταία 20ετία. Ογκώδη
δεξαμενόπλοια χτυπήθηκαν από τα κύματα-«τέρατα» και κατέληξαν στον βυθό του
ωκεανού. Υπολογίζεται ότι αρκετά από τα 200 μεγάλα πλοία που βυθίστηκαν τις
δύο τελευταίες δεκαετίες έδωσαν άνιση μάχη με τέτοια κύματα.

Οι ιστορίες που διηγούνται οι ναυτικοί, οι οποίοι επέζησαν από μια τέτοια
εμπειρία, είναι τρομακτικές. Τα κύματα αυτά είναι σαν τον θρύλο του γιγάντιου
καλαμαριού που τόσο γλαφυρά περιέγραφαν στα μυθιστορήματά τους οι συγγραφείς
του 18ου αιώνα. Όμως τα κύματα υπάρχουν και δυστυχώς κανείς δεν μπορεί ακόμη
να προβλέψει το πού και πότε θα εμφανιστούν. Κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει με
πειστικό τρόπο πώς δημιουργούνται. Αυτό πλέον ίσως είναι δουλειά και των
δορυφόρων.

Στον Νότιο Ατλαντικό

Στο τέλος Φεβρουαρίου του 2001, δύο τουριστικά πλοία με τις ονομασίες
«Μπρέμεν» και «Αστέρι της Καληδονίας» που κινούνταν στον Νότιο Ατλαντικό,
χτυπήθηκαν από τέτοια κύματα ύψους 30 μέτρων, τα οποία έσπασαν τα τζάμια των
γεφυρών, βραχυκύκλωσαν τα ηλεκτρικά συστήματα και διέλυσαν το σύστημα
πλοήγησής τους.

«Τα πλοία απείχαν λιγότερο από ένα χιλιόμετρο μεταξύ τους και το πλήρωμα
πίστεψε πως δεν θα έβγαινε ζωντανό από μια τέτοια περιπέτεια», λέει ο
Βόλφγκανγκ Ρόσενταλ, ο οποίος ήταν επικεφαλής του προγράμματος της Ευρωπαϊκής
Διαστημικής Υπηρεσίας για τη δορυφορική παρακολούθηση των κυμάτων. Τελικά,
όλοι επέζησαν.

Όμως ο σκεπτικισμός είναι εντονότερος από ποτέ. Τα στατιστικά στοιχεία που
είχαν στη διάθεσή τους οι επιστήμονες παλαιότερα τους έκαναν να πιστεύουν ότι
η εμφάνιση τέτοιων κυμάτων αποτελούσε ένα σπάνιο φαινόμενο. Για την περιοχή
της Βόρειας Θάλασσας, επί παραδείγματι, έλεγαν πως κύματα 30 μέτρων
εμφανίζονται μια φορά στα 10.000 χρόνια.

Όμως την 1η Ιανουαρίου του 1995, η εξέδρα γεώτρησης πετρελαίου «Ντρόπνερ» στη
Βόρεια Θάλασσα κτυπήθηκε από ένα τεράστιο κύμα το οποίο, όπως υπολογίστηκε από
μια συσκευή λέιζερ που υπήρχε στο κατάστρωμα, είχε ύψος 26 μέτρα. Τα
μεγαλύτερα κύματα στην περιοχή έχουν ύψος συνήθως 12 μέτρα. Μία έρευνα που
άρχισε τότε απέδειξε ότι την προηγούμενη 12ετία είχαν παρατηρηθεί από άλλες
εξέδρες γεώτρησης ή πλοία που κινούνταν στην περιοχή, συνολικά 466 γιγαντιαία κύματα.

ΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Θαλάσσια ρεύματα

H πλώρη ενός φορτηγού πλοίου που διαλύθηκε από κύμα-«τέρας»

Οι εκτιμήσεις των περισσότερων ειδικών συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι τα
κύματα – «τέρατα» παρατηρούνται συχνά σε περιοχές όπου συνηθισμένα θαλάσσια
ρεύματα συναντώνται με ωκεάνια δινορρεύματα. H δύναμη των ρευμάτων επισωρεύει
την ενέργεια του κύματος προκαλώντας μεγαλύτερα κύματα. Αυτό το φαινόμενο έχει
παρατηρηθεί ειδικά στην περίπτωση του διαβόητου ρεύματος Agulhas, το οποίο
διατρέχει τη Νοτιοανατολική ακτή της αφρικανικής ηπείρου. Παράλληλα όμως, τα
κύματα – «τέρατα» έχουν συσχετιστεί και με άλλα ρεύματα, όπως το Γκολφ Στριμ
στον Βόρειο Ατλαντικό, το οποίο αλληλεπιδρά με κύματα που έρχονται από τη
Θάλασσα του Λαμπραντόρ.

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ

Τα «κυνηγούν» με δορυφόρους

Τον Δεκέμβριο του 2000, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος ξεκίνησε το
πρόγραμμα «MaxWave» για να διαπιστώσει την έκταση και τη συχνότητα δημιουργίας
αυτών των κυμάτων. Χρησιμοποιήθηκαν οι δορυφόροι ERS-1 και ERS- 2 οι οποίοι
σάρωσαν επί τρεις εβδομάδες τους ωκεανούς του πλανήτη και με τα ραντάρ τους
αποτύπωσαν μέσα από διάφορες καιρικές συνθήκες περίπου 30.000 εικόνες. Καθεμία
εικόνα κάλυπτε εμβαδό 10 επί 5 χιλιόμετρα.

H ανάλυση των εικόνων έγινε στο Γερμανικό Κέντρο Αεροδιαστήματος (DLR) και
διαπιστώθηκε πως οι δορυφόροι είχαν δει 10 κύματα ύψους μεγαλύτερου των 25
μέτρων σε διάφορα σημεία της Υδρογείου. Τα δεδομένα αυτά θα χρησιμοποιηθούν
τώρα σε μια προσπάθεια να καταρτιστεί ένας παγκόσμιος Άτλας των κυμάτων
«ρο-κέ» ώστε να γίνει κατανοητό σε ποιες περιοχές εκδηλώνονται και με ποια
συχνότητα.

Ανθεκτικότερα πλοία

Στις περισσότερες έως τώρα περιπτώσεις, τα ναυάγια πλοίων αποδίδονταν στην
θαλασσοταραχή. Κανείς δεν μπορούσε να εξετάσει ένα βυθισμένο πλοίο που
χτυπήθηκε από τέτοιο κύμα και να καταλάβει πώς ακριβώς συνέβη το δυστύχημα.
Ειδικοί επιστήμονες όπως η Σούζαν Λέχνερ, που είναι επίκουρος καθηγήτρια
Εφηρμοσμένης Θαλάσσιας Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι και επικεφαλής του
προγράμματος για τη δημιουργία του παγκόσμιου Άτλαντα, λένε πως οι πληροφορίες
που θα προκύψουν από τη μελέτη των κυμάτων θα βοηθήσουν στον σχεδιασμό
ανθεκτικότερων πλοίων και θα μειώσουν την τεράστια οικονομική ζημιά που
προκαλείται στις θαλάσσιες μεταφορές.