Φορολογικά μπόνους για την πρώτη κατοικία

Φορολογικά μπόνους, όσον αφορά την πρώτη κατοικία, επεξεργάζεται το υπουργείο
Οικονομίας και Οικονομικών προκειμένου να δώσει οξυγόνο στην ασθμαίνουσα
οικοδομή, την ατμομηχανή της οικονομίας. Τα μέτρα που επεξεργάζεται το
οικονομικό επιτελείο είναι η έκπτωση από το εισόδημα του συνόλου των τόκων
πρώτης κατοικίας και η αύξηση του αφορολόγητου ορίου για την πρώτη κατοικία,
το οποίο σήμερα είναι 120 τετραγωνικά μέτρα. H οικοδομική δραστηριότητα
παρουσιάζει σημαντική κάμψη τους πρώτους μήνες του 2004 και αυτό, σύμφωνα με
τους ειδικούς της κτηματαγοράς, οφείλεται στα δυσθεώρητα ύψη στα οποία έχουν
φθάσει οι τιμές των ακινήτων μετά την ανοδική κούρσα των τελευταίων πέντε
ετών, στους φόβους για αύξηση των επιτοκίων που φρενάρουν τη ζήτηση για
στεγαστικά δάνεια, αλλά και στις προσδοκίες που έχουν δημιουργηθεί στους
καταναλωτές για κάμψη των τιμών των ακινήτων μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Δύσκολος στόχος

Με δεδομένο ότι η οικοδομική δραστηριότητα – και γενικότερα ο κατασκευαστικός
κλάδος – αποτέλεσε τα τελευταία χρόνια το βασικό «καύσιμο» στον κινητήρα της
οικονομίας, το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης έχει αρχίσει να
επεξεργάζεται λύσεις προκειμένου να διατηρήσει τη δυναμική της οικοδομής και
στα επόμενα χρόνια. Ο στόχος αυτός είναι δύσκολο να επιτευχθεί, με βάση την
εικόνα που παρουσιάζει η οικοδομή τους πρώτους μήνες του έτους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, στο τρίμηνο
Ιανουαρίου – Μαρτίου 2004 η οικοδομική δραστηριότητα στο σύνολο της χώρας
παρουσίασε κάμψη. Μετρούμενη σε αριθμό οικοδομικών αδειών, σημείωσε πτώση 3,9%
σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2003. Όσον αφορά την επιφάνεια των
κτισμάτων, στο πρώτο τρίμηνο του έτους εκδόθηκαν οικοδομικές άδειες που
αντιστοιχούν σε 4,3 εκατ. τετραγωνικά μέτρα, έναντι 4,8 εκατ. τ.μ. στο
αντίστοιχο τρίμηνο του 2003 (πτώση 10,2%). H πτώση της οικοδομικής
δραστηριότητας συνοδεύεται από μείωση των τιμών στις κατοικίες. Σύμφωνα με τα
στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, οι τιμές των κατοικιών στην Αττική
σημείωσαν τον Μάρτιο πτώση 4,5% σε σχέση με τον ίδιο μήνα πέρυσι, ενώ πτωτική
ήταν η πορεία των τιμών και τον Φεβρουάριο.

Αλλαγές

Στο υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών εκτιμούν ότι η πτώση της ζήτησης για
κατοικίες οφείλεται σε κάποιο βαθμό και σε φορολογικούς λόγους. Συγκεκριμένα,
αρμόδια στελέχη σημειώνουν ότι το «ψαλίδισμα» της φοροαπαλλαγής για τους
τόκους πρώτης κατοικίας, που έγινε από τις αρχές του 2003, συνετέλεσε στην
ενίσχυση των πτωτικών τάσεων της ζήτησης στεγαστικών δανείων και της
οικοδομικής δραστηριότητας.

Έτσι, στο πλαίσιο της διαδικασίας της φορολογικής μεταρρύθμισης, η οποία έχει
ξεκινήσει, το υπουργείο επεξεργάζεται μια σειρά από λύσεις για την τόνωση της
οικοδομής. Ειδικότερα, εξετάζεται:

* H ενίσχυση της φοροαπαλλαγής των τόκων στεγαστικού δανείου για την απόκτηση
πρώτης κατοικίας. Σήμερα, το 15% των τόκων που καταβάλλει ο φορολογούμενος για
την εξυπηρέτηση του δανείου με το οποίο απέκτησε πρώτη κατοικία, αφαιρείται
από τον φόρο εισοδήματος. Στο υπουργείο υπάρχουν σκέψεις για αύξηση του
συγκεκριμένου ποσοστού έκπτωσης στο 30% ή για αφαίρεση του συνόλου των τόκων
από το φορολογητέο εισόδημα, όπως ισχύει για δάνεια τα οποία ελήφθησαν έως το
τέλος του 2003. Αν συμβεί το τελευταίο, τότε οι φορολογούμενοι που έχουν
εισόδημα υψηλότερο των 23.400 ευρώ – και κατά συνέπεια εμπίπτουν στον ανώτατο
φορολογικό συντελεστή – θα γλιτώνουν το 40% των τόκων με τη μορφή έκπτωσης από
τον φόρο εισοδήματος.

* H αύξηση του ορίου επιφάνειας κάτω από το οποίο δεν εφαρμόζεται το τεκμήριο
απόκτησης κατοικίας, το γνωστό πόθεν έσχες. Σήμερα απαλλάσσονται από το πόθεν
έσχες όσοι φορολογούμενοι αγοράζουν πρώτη κατοικία που έχει επιφάνεια έως 120
τετραγωνικά μέτρα. Στο υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών γίνεται
επεξεργασία σεναρίων για αύξηση του ορίου αυτού στα 150 ή ακόμη και στα 180
τετραγωνικά μέτρα.

* H αύξηση του αφορολόγητου ορίου για την απόκτηση πρώτης κατοικίας. Σήμερα, ο
άγαμος φορολογούμενος έχει αφορολόγητο (από τον φόρο μεταβίβασης) για αξία
κατοικίας έως 65.000 ευρώ. Για τον άγαμο, το αφορολόγητο όριο είναι 100.000
ευρώ, όριο το οποίο προσαυξάνεται κατά 20.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα
παιδιά και κατά 30.000 ευρώ για κάθε παιδί από το τρίτο και ύστερα.

* H μείωση του συντελεστή φόρου μεταβίβασης. Σήμερα, ο συντελεστής είναι 9%
για τα ακίνητα που βρίσκονται σε περιοχές στις οποίες δεν υπάρχει δίκτυο
πυρόσβεσης και 11% για τις υπόλοιπες περιοχές.

Οι τελικές αποφάσεις για τη φορολογική μεταχείριση της πρώτης κατοικίας και
γενικότερα για τις αλλαγές στη φορολογία των ακινήτων αναμένεται να ληφθούν
από την κυβέρνηση το φθινόπωρο.

Προς νέα αναβολή ο ΦΠΑ στα ακίνητα

Στα πλαίσια της προσπάθειας για τόνωση της οικοδομικής δραστηριότητας, το
υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών επεξεργάζεται λύσεις που αφορούν την
επιβολή του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας στα νεόδμητα ακίνητα. H εφαρμογή του
φόρου αυτού αποτελεί υποχρέωση της Ελλάδας έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά
η επιβολή του έχει ανασταλεί έως τις αρχές του 2005.

H κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο νέας αναστολής, καθώς εκφράζονται φόβοι ότι
η επιβολή του θα δημιουργήσει έντονες αναταράξεις στην αγορά ακινήτων.
Ειδικότερα, όπως εκτιμούν αρμόδια στελέχη του υπουργείου, υπάρχει φόβος να
εκδηλωθεί κύμα αύξησης των τιμών των ακινήτων για καθαρά ψυχολογικούς λόγους,
όπως άλλωστε συνέβη στο παρελθόν, όταν αυξήθηκαν οι αντικειμενικές τιμές. Το
κυρίαρχο σενάριο είναι να υπάρξει νέα αναβολή στην εφαρμογή του ΦΠΑ στα
ακίνητα τουλάχιστον έως το 2006. Πιθανή επιβολή του ΦΠΑ θα προκαλέσει και
αύξηση των αντικειμενικών τιμών των ακινήτων, καθώς ο νέος φόρος θα πρέπει να
επιβάλλεται στις πραγματικές τιμές. H τελευταία αναπροσαρμογή των
αντικειμενικών τιμών των ακινήτων πραγματοποιήθηκε στις αρχές του 2001. Από
τότε, οι πραγματικές τιμές των ακινήτων έχουν ακολουθήσει μια έντονα ανοδική
πορεία, με αποτέλεσμα – σε ορισμένες περιοχές – να είναι έως και 70%
υψηλότερες από τις αντικειμενικές.

Κατάργηση των τεκμηρίων διαβίωσης, αλλά αυστηρό πόθεν έσχες

Στην ενίσχυση του μηχανισμού ελέγχου των τεκμηρίων απόκτησης περιουσιακών
στοιχείων προσανατατολίζεται το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών. Σύμφωνα
με πληροφορίες, το υπουργείο εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να καταργήσει όλα
τα τεκμήρια διαβίωσης των φορολογουμένων, τα οποία χρησιμοποιούνται για τη
«σύλληψη» της φορολογητέας αξίας με βάση τα περιουσιακά στοιχεία που διαθέτει
και χρησιμοποιεί ο φορολογούμενος.

Αν και η εφαρμογή των τεκμηρίων διαβίωσης που ισχύουν σήμερα (για την κατοχή
σκαφών αναψυχής, μεγάλων κατοικιών και πολύ ακριβών αυτοκινήτων) προκαλεί
σημαντικό διαχειριστικό κόστος στο υπουργείο και γραφειοκρατία για τους
φορολογουμένους, δεν αποφέρει σημαντικά φορολογικά έσοδα.

Ουσιαστικοί έλεγχοι

Έτσι, το υπουργείο προσανατολίζεται στην κατάργηση των τεκμηρίων διαβίωσης,
προκειμένου να απλοποιηθεί και η διαδικασία συμπλήρωσης των φορολογικών
δηλώσεων ενώ από την άλλη εξετάζει την ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου για το
πόθεν έσχες. Οι έλεγχοι θα επεκτείνονται σε προσκλήσεις των φορολογουμένων
προκειμένου να δικαιολογήσουν τις δαπάνες που έχουν πραγματοποιήσει για την
απόκτηση περιουσιακών στοιχείων.

Επιπλέον, θα πραγματοποιούνται και διασταυρώσεις στοιχείων προκειμένου να
ελέγχεται η ειλικρίνεια των φορολογουμένων που αγοράζουν περιουσιακά στοιχεία.