Bαλτώνει ο διάλογος

Ο πρέσβης Ουγκούρ Ζιγιάλ θεωρείται το νούμερο 2 στο τουρκικό υπουργείο
Εξωτερικών και εκπρόσωπος του τουρκικού κατεστημένου ή «βαθέος κράτους», όπως
είθισται να λέγεται. Τυγχάνει επίσης ο επικεφαλής της τουρκικής επιτροπής που
διενεργεί τις διερευνητικές επαφές για την υφαλοκρηπίδα, από κοινού με την
αντίστοιχη ελληνική.

Ο κ. Ζιγιάλ, λοιπόν, αποφάσισε να εγκαταλείψει την υψηλόβαθμη θέση του στο
τουρκικό ΥΠΕΞ και έχει ήδη ανακοινωθεί ότι πηγαίνει στην πρεσβεία της Ρώμης,
ένα πόστο που επιθυμούσε διακαώς. Ακολουθεί έτσι τα βήματα του Έλληνα
«ομολόγου» του, του πρέσβη Αναστάσιου Σκοπελίτη, ο οποίος εγκατέλειψε τη θέση
του γενικού γραμματέα στο υπουργείο για να αναλάβει πρέσβης στο Λονδίνο – μια
πόλη που αγαπά πολύ.

Όλα τα παραπάνω δεν θα είχαν παρά κοσμική μόνον σημασία, εάν δεν συνδέονταν
άμεσα με την πορεία των περίφημων διερευνητικών επαφών για την υπαγωγή του
θέματος της υφαλοκρηπίδας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Μια διαδικασία που
όλοι πια αναγνωρίζουν ότι οδηγείται για μια ακόμα φορά σε αδιέξοδο.

Αρχή Γιώργου με Τζεμ. Οι επαφές ξεκίνησαν μετά την απόφαση Γιώργου
Παπανδρέου και Ισμαήλ Τζεμ, τον Μάρτιο του 2002, στην Κωνσταντινούπολη –
απόφαση που στη συνέχεια πήρε και τις «ευλογίες» της Βουλής των Ελλήνων.
Επρόκειτο άλλωστε για συμβατική υποχρέωση της Τουρκίας, τουλάχιστον, καθώς η
απόφαση της συνόδου κορυφής του Ελσίνκι, τον Δεκέμβριο του 1999, ορίζει σαφώς
ότι η ενταξιακή πορεία της Άγκυρας εξαρτάται κι από το κατά πόσον θα επιλύσει
τα προβλήματα που έχει με την Ελλάδα, διαφορετικά να τα παραπέμψει στο
Δικαστήριο της Χάγης.

Κάπως έτσι ξεκίνησαν οι διερευνητικές επαφές, με στόχο πάντα την παραπομπή του
θέματος της υφαλοκρηπίδας στη Χάγη. Στην πορεία των ελληνοτουρκικών
συναντήσεων – μέχρι στιγμής έχουν γίνει 25 και εντός των επομένων 24ωρων θα
πραγματοποιηθεί και η 26η – διαπιστώθηκε ότι το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας
συνδέεται και με άλλα θέματα: από το εύρος των χωρικών υδάτων μέχρι τις
γκρίζες ζώνες και από την αποστρατιωτικοποίηση των νήσων μέχρι τη δυσαρμονία
χωρικών υδάτων και εναέριου χώρου.

Αναπροσαρμογή κατευθύνσεων. H «διαπλοκή» των θεμάτων οδήγησε, περί τα
τέλη του περασμένου έτους, τις δύο επιτροπές να αναπροσαρμόσουν την κατεύθυνσή
τους. Κι έτσι, αντί για απευθείας παραπομπή οποιουδήποτε ζητήματος στη Χάγη,
υπήρξε μια συναίνεση ότι θα προηγηθεί ένας διμερής ελληνοτουρκικός διάλογος –
και τα ζητήματα που δεν θα γίνει δυνατόν να επιλυθούν διμερώς, θα παραπεμφθούν
στο Δικαστήριο.

Ακολούθησε η αλλαγή της κυβέρνησης στην Ελλάδα και η αλλαγή πλεύσης στο
υπουργείο Εξωτερικών, όπου πλέον η Χάγη δεν θεωρείται ευνοϊκό για τα εθνικά
θέματα μέσον, καθώς ουδείς βγαίνει 100% κερδισμένος. Ως εκ τούτου, η ελληνική
και η τουρκική αντιπροσωπεία διερευνούν τώρα ποια θέματα θα μπορούσαν να
λυθούν διμερώς και ποια να παραπεμφθούν στις καλένδες, δεδομένου, μάλιστα, ότι
το καλό κλίμα μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας «εγγυάται» τρόπον τινά πως οι διαφορές
μπορούν να υπάρχουν, αλλά δεν είναι απαραίτητο να δημιουργούν προβλήματα.

Οι γκρίζες ζώνες. Μεταξύ των θεμάτων που εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να
λυθούν διμερώς, χωρίς την παρέμβαση τρίτου, είναι αυτό των γκρίζων ζωνών.
Πρόκειται για ζήτημα που ηγέρθη σχετικά πρόσφατα από την Τουρκία – για την
ακρίβεια, μετά την κρίση των Ιμίων – και όλα δείχνουν ότι δεν βρίσκεται ψηλά
στις προτεραιότητές της. Ιδίως καθώς η προώθησή του θα προκαλούσε μείζονα ίσως
και θερμή κρίση με Ελλάδα.

Ένα άλλο θέμα που, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές θα μπορούσε κάποια στιγμή να
λυθεί, εφόσον συνεχίζονται οι καλές σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας, είναι αυτό της
αποστρατιωτικοποίησης των νήσων. Θα μπορούσε, λένε οι ίδιες πηγές, και η
Ελλάδα να αποσύρει κάποιες δυνάμεις από τα νησιά, αλλά και η Τουρκία να
απομακρύνει την περίφημη στρατιά του Αιγαίου. Πρόκειται εξάλλου για μια
πρόταση που παλαιότερα είχε διατυπώσει και ο Θόδωρος Πάγκαλος – και διαθέτει
το πλεονέκτημα της μεγάλης εξοικονόμησης αμυντικών δαπανών, θέμα στο οποίο
έχει δώσει ιδιαίτερη σημασία και ο νέος υπουργός Άμυνας, κ. Σπηλιωτόπουλος.

H υφαλοκρηπίδα. Αντιθέτως, διπλωμάτες και εμπειρογνώμονες αναγνωρίζουν
πως είναι πρακτικά αδύνατον να προχωρήσουν το θέμα της υφαλοκρηπίδας και των
χωρικών υδάτων.

Παρά τις διαφορές που εξακολουθούν να χωρίζουν τις δύο χώρες, Έλληνες
διπλωμάτες υποστηρίζουν πως σύντομα θα αλλάξουν ριζικά τα δεδομένα των
ελληνοτουρκικών σχέσεων. Το ποιοτικά διαφορετικό στοιχείο που θα προκύψει
είναι ότι εκτός απροόπτου η Τουρκία θα λάβει την ημερομηνία έναρξης ενταξιακών
διαπραγματεύσεων με την Ένωση, τον Δεκέμβριο. Κατόπιν αυτού – και με το
δεδομένο ότι η Αθήνα θα έχει παίξει εξαιρετικά ενεργό ρόλο σε αυτήν την
εξέλιξη – στο υπουργείο Εξωτερικών εκφράζουν τη βεβαιότητα ότι οι παραβιάσεις
και παραβάσεις εάν δεν εκλείψουν τελείως, θα γίνονται σπανίως: ας πούμε, μια
φορά το εξάμηνο, ίσα ίσα για να διατηρείται τυπικά η διεκδίκησή της. Κι έτσι,
όμως, θα υπάρχει το θετικό της εξοικονόμησης χρημάτων σε καθημερινή βάση – από
τις αερομαχίες που θα εκλείψουν – ενώ παράλληλα θα μειωθεί σε μηδενικό σχεδόν
σημείο ο κίνδυνος θερμού επεισοδίου.

Ο χρόνος θα δείξει αν η αισιοδοξία αυτή είναι δικαιολογημένη ή απλώς αποτελεί
μια προσπάθεια να χρυσωθεί το χάπι για το νέο αδιέξοδο που διαφαίνεται. Για το
ότι δηλαδή η Ελλάδα δεν κατάφερε, όπως ήταν η αρχική στρατηγική Σημίτη, να
αξιοποιήσει τις διαπραγματεύσεις της Τουρκίας με την Ευρώπη προκειμένου να
λύσει το Κυπριακό και τις διαφορές στο Αιγαίο.