NIKΟΣ KEΣΣANΛHΣ Έφυγε ένας «ποιητής» της ανθρώπινης μορφής

Γνωστός στο ευρύ ελληνικό κοινό από τη γεμάτο σκιές μνημειακή τοιχογραφία του, που βρίσκεται στο πρώτο επίπεδο του πολυσύχναστου σταθμού του Μετρό στην Ομόνοια, την «Ουρά», ο Νίκος Κεσσανλής έθεσε στο επίκεντρο της δημιουργίας του την ανθρώπινη μορφή και το φευγαλέο είδωλό της

Ξημερώματα Κυριακής έφυγε ο πρωτοπόρος καλλιτέχνης που έγραψε τις δικές του
σελίδες στα διεθνή βιβλία Ιστορίας της Τέχνης του ’60, Νίκος Κεσσανλής, σε
ηλικία 74 ετών από ανακοπή. Ενεργός μέχρι το τέλος ο διεθνώς αναγωρισμένος
καλλιτέχνης και παντρεμένος με την επίσης καλλιτέχνιδα Χρύσα Ρωμανού, είχε
μόλις πριν από δύο μήνες παρουσιάσει δουλειά του στην γκαλερί Καλφαγιάν.

Δημιουργός της πρώτης εγκατάστασης στην ιστορία της σύγχρονης ελληνικής τέχνης
(μαζί με τους Βλάση Κανιάρη και Δανιήλ), άφησε το στίγμα του στην άμορφη
τέχνη. Υπήρξε εκ των θεμελιωτών της Mec Art (η ευρωπαϊκή απάντηση στην
αμερικανική ποπ άρτ), μετέτρεψε τη φωτογραφία σε πρώτη ύλη της τέχνης και δεν
δίστασε να κάνει κοινωνική κριτική μέσα από τα έργα του, ενώ ως μαχητικός
δάσκαλος βοήθησε να καθιερωθεί η μοντέρνα τέχνη στην Ελλάδα και κατάφερε να
ανανεώσει ουσιαστικά την Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών.

Εγγονός του ακαδημαϊκών τάσεων ζωγράφου στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης
Νικόλαου Κεσσανλή, ο Νίκος Κεσσανλής, που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1930,
ξεκινά να μαθητεύει στο εργαστήρι του Γ. Σπυρόπουλου μέχρι να μπει, το 1948,
στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών και παρακολουθήσει τα μαθήματα του Γιάννη
Μόραλη, ενώ δούλευε παράλληλα στο πλευρό του Γιάννη Τσαρούχη και διδασκόταν
συντήρηση έργων τέχνης στην Εθνική Πινακοθήκη. Μια υποτροφία όμως από την
ιταλική κυβέρνηση θα γίνει αφορμή να εγκατασταθεί στη Ρώμη της δεκαετίας του
1960 για να σπουδάσει συντήρηση έργων τέχνης. Σπουδές από τις οποίες κέρδισε
«την αγάπη για τη ματιέρα και το ότι για να ανήκει κανείς στην πρωτοπορία
πρέπει να πατά γερά στην ιστορία», όπως δήλωνε ο ίδιος.

Συνθέσεις με εκρηκτικά χρώματα και απροσδιόριστες φόρμες, όπου μπορούσε κανείς
να διακρίνει τα πρώτα σπέρματα της αυτόματης γραφής, της αφαίρεσης και του
εξπρεσιονισμού, γνωστές ως «Τα πουλιά και τα λουλούδια» (1955-1959),
ακολουθούν τα πρώτα συντηρητικά έργα του, που κουβαλούν την ακαδημαϊκή λογική
της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών.

Στο κέντρο των καλλιτεχνικών ζυμώσεων, το Παρίσι, όπου μετακόμισε
αργότερα, συνδέθηκε με το κίνημα των Νεορεαλιστών και προχώρησε στην Mec Art,
την απάντηση της ευρωπαϊκής τέχνης στην αμερικανική ποπ αρτ, που στηριζόταν
στην αναπαραγωγή της έτοιμης εικόνας. Τυπώνει σιλουέτες σε φυσικό μέγεθος πάνω
σε φωτοευαίσθητο πανί, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 επιχειρεί τις
πρώτες του αναμορφώσεις: προβάλλει ένα αντικείμενο σε δισδιάστατο χώρο από ένα
δεδομένο σημείο, όπου πρέπει να σταθεί ο θεατής για να ανασυνθέσει την εικόνα
ενεργοποιώντας τη φαντασία του.

Δεν στάθηκε όμως μόνο εκεί. Ο δημιουργός της πρώτης εγκατάστασης στην ιστορία
της σύγχρονης ελληνικής τέχνης (μαζί με τους Βλάση Κανιάρη και Δανιήλ), που
παρουσιάστηκε το 1964 στη Ρώμη, τη Βενετία και τη Φλωρεντία στο πλαίσιο της
Μπιενάλε – μια 152 μ. λευκού σεντονιού απλωμένου σε μια επιφάνεια 80 τ.μ. –
μπήκε στον προβληματισμό για το πού τελειώνει η ζωγραφική. Δεν δίστασε να
εντάξει αντικείμενα στα έργα του και να αξιοποιήσει κυρίως τη φωτογραφία, την
οποία «έγδυσε» από την ψυχρή, δημοσιογραφική της ταυτότητα και της έδωσε ένα
ποιητικό χρώμα, χρησιμοποιώντας την ως πρώτη ύλη. Διαδρομή που τον οδήγησε ως
τη θεμελίωση της Mec Art (Mechanical Art), της «μηχανικής τέχνης που
αντιστοιχεί και εκφράζει τη βιομηχανική εποχή μας», όπως περιέγραφε ο ίδιος
την τέχνη που παράγεται από «μηχανικά» μέσα, τα οποία όμως διευθύνει ο
καλλιτέχνης.

Με τη Μεταπολίτευση και αφού οι αναμορφώσεις του έχουν περάσει από διάφορα
στάδια, ο Νίκος Κεσσανλής επιστρέφει στην Ελλάδα και πραγματοποιεί την πρώτη
του αναδρομική έκθεση στην γκαλερί «Ζουμπουλάκη». Τη δεκαετία του ’80
εγκαινιάζει τη σειρά Τοίχοι – Πορτρέτα – Παλίμψηστα που αναφέρονται στην
προσωπική του ζωγραφική ιστορία, ενώ γύρω στο 1987 χρησιμοποιεί ακόμη και τη
φωτιά ως ζωγραφικό μέσο. Τα μνημειακά έργα που φτιάχνει για τη συμμετοχή του
στην Μπιενάλε της Βενετίας του 1988 (η τρίτη συμμετοχή του, καθώς η πρώτη ήταν
το 1958 και η δεύτερη στο πλαίσιο της Μπιενάλε το 1964) και για το 4ο Διεθνές
Φεστιβάλ Πάτρας, στη συνέχεια τα καταστρέφει! Στην πιο πρόσφατη δε δουλειά του
συγκαταλέγοντα τα «Ερωτικά Πορτρέτα».

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 εκλέγεται καθηγητής στην Ανώτατη Σχολή
Καλών Τεχνών, στην οποία και δίδαξε μέχρι το 1997, οπότε και συνταξιοδοτήθηκε.
Στο μεταξύ αγωνίστηκε με πάθος ώστε να ανοίξει ένα καινούργιο κεφάλαιο στην
ιστορία της υποβαθμισμένης οδού Πειραιώς, μετατρέποντας ένα παλιό εργοστάσιο
σε Σχολή Καλών Τεχνών με εργαστήρια και τεράστιους εκθεσιακούς χώρους.

Ενεργό στοιχείο ο θεατής

«Με εμπνέει ο αγώνας μου για το άγνωστο, γι’ αυτό που δεν έχω κάνει ακόμα»,
συνήθιζε να λέει ο Νίκος Κεσσανλής και γι’ αυτό δεν δίσταζε να συμμετάσχει
ενεργά σε κάθε πρωτοποριακή καλλιτεχνική δραστηριότητα. Γνωστός σε διεθνές
επίπεδο ως Nikos και στο ευρύ ελληνικό κοινό από τη γεμάτο σκιές μνημειακή
τοιχογραφία του, που βρίσκεται στο πρώτο επίπεδο του πολυσύχναστου σταθμού του
Μετρό στην Ομόνοια, την «Ουρά», δημιούργησε στα πρώτα του βήματα αναστάτωση
στην τέχνη εισάγοντας τον θεατή ως ενεργό στοιχείο στο παιχνίδι του δημιουργού
και του έργου. Στο επίκεντρο της δημιουργίας του τοποθέτησε την ανθρώπινη
μορφή και το φευγαλέο είδωλό της. Τη φωτογράφισε πάνω στο πανί. Την
παραμόρφωσε. Τη διαμέλισε μέσα από αναρίθμητες φωτογραφικές λήψεις. Τη
ζωγράφισε. Αναζήτησε τα ίχνη της στα γκράφιτι των μαντρότοιχων. Την τύπωσε
ακόμα και πάνω στο τσιμέντο. Και τη χρησιμοποίησε για να περάσει τα δικά του
κοινωνικά μηνύματα.