Zουν ακόμη ελεύθερες

Εξήντα χιλιόμετρα νότια της πόλης Νιαμέ, ο Μπασίρ, σκαρφαλωμένος στο καπό
ενός τζιπ, χτενίζει με το βλέμμα του τον ορίζοντα. «Να, να μία!», φωνάζει
ξαφνικά. Από το ύψος των πέντε της μέτρων, η θεόρατη αρσενική καμηλοπάρδαλη
κοιτάζει απαθής τους επισκέπτες χωρίς να σταματήσει το φαγητό της.

Είναι μία από τις τελευταίες ελεύθερες καμηλοπαρδάλεις του κόσμου, μία από τις
μερικές δεκάδες καμηλοπαρδάλεις που έχουν το προνόμιο να ζουν στον Νίγηρα της
Δυτικής Αφρικής ανενόχλητες ανάμεσα σε ανθρώπους και ζώα. Όλα αυτά, χάρη στις
σημαντικές προσπάθειες της Ένωσης για τη Διάσωση των Καμηλοπαρδάλεων του
Νίγηρα (ASGN). Μαζί με την απεσταλμένη της γαλλικής εφημερίδας «Φιγκαρό»
Ιζαμπέλ Μπρισόν, ο ξεναγός Μπασίρ κατέβηκε από το τζιπ και πλησίασε το ζώο.
Πλάι του βρίσκονταν και αρκετές θηλυκές που ποζάριζαν στον φακό χωρίς
πρόβλημα. Πέρασαν αρκετά λεπτά προτού αποχωρήσουν. «Εδώ και δέκα χρόνια»,
εξήγησε στην Μπρισόν ο Πιερ Γκε, διευθυντής γαλλικού ζωολογικού κήπου και
στενός συνεργάτης της ASGN, «κανείς δεν κυνηγά τις καμηλοπαρδάλεις. Τα λιγοστά
λιοντάρια της περιοχής έχουν καταφύγει στον Νότο, στο Εθνικό Πάρκο W
(ονομάζεται έτσι με βάση το σχήμα που παίρνει ο Νίγηρας στη συγκεκριμένη
περιοχή). Γι’ αυτό παραμένουν ατάραχες όταν τις πλησιάζουμε».

H ξηρασία. Παλαιότερα, πριν από το 1973, υπήρχαν κοντά στο Νιαμέ πολλές
καμηλοπαρδάλεις. H μεγάλη ξηρασία όμως, που αφάνισε το 50% των ζώων, έκανε την
τιμή του κρέατος να ανέβει στα ύψη, ενθαρρύνοντας τη λαθροθηρία. Οι
περισσότερες καμηλοπαρδάλεις είχαν επιζήσει, καθότι τρώνε τις κορυφές των
πολυπληθών ακακιών. Το 1979, όμως, είχαν απομείνει πλέον στην περιοχή μόλις
40. Εννέα χρόνια αργότερα, εμφανίστηκε ένας από μηχανής θεός: η ηθολόγος
Ιζαμπέλ Τσιόφολο.

Το πρόγραμμα. Το 1996, η Τσιόφολο εγκαινίασε ένα πρόγραμμα αειφόρου
ανάπτυξης (το Purnco), το οποίο χρηματοδοτούνταν κατά 70% από την Ευρωπαϊκή
Ένωση και κατά 30% από την ολλανδική οργάνωση SNV. Στόχος του προγράμματος
ήταν η προστασία των τελευταίων καμηλοπαρδάλεων της Δυτικής Αφρικής που ζούσαν
ελεύθερες, έξω από εθνικά πάρκα, μέσω της ανάπτυξης του τουρισμού και της
συμμετοχής του τοπικού πληθυσμού. Στο πλαίσιο αυτό ελήφθησαν μέτρα κατά της
διάβρωσης του εδάφους και της αποψίλωσης και υπέρ της γεωργίας. Το πρόγραμμα
όμως διακόπηκε το 2000.

Από 40 που είχαν απομείνει το 1979, σήμερα ζουν ελεύθερες στον Νίγηρα 173 καμηλοπαρδάλεις

Ένα χρόνο αργότερα η ελπίδα ξαναζωντάνεψε. Ο Πιερ Γκε έθεσε και πάλι σε
εφαρμογή την ιδέα του προγράμματος, αυτή τη φορά με πιο ταπεινά μέσα. Πρότεινε
τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων ενεργειών της ASGN, επικεφαλής της οποίας είναι
δύο εθελοντές Νιγηριανοί, οι Ίσα Ναντού και Ομέρ Ντόβι. Σήμερα, οι
καμηλοπαρδάλεις έχουν φτάσει τις 173. Ανάλογα με την περίοδο του έτους ζουν
είτε στο Οροπέδιο της Καμηλοπάρδαλης του Κουρέ (την περίοδο των βροχών, από
τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο) είτε στην περιοχή του Νταλόλ Μπόσο (την περίοδο
της ξηρασίας, από τον Σεπτέμβριο έως τον Μάιο). «Τα ζώα αυτά προσφέρουν τα
προς το ζην σε έντεκα ξεναγούς» εκτιμά ένας ντόπιος αξιωματούχος. Δεδομένου
τού ότι στον Νίγηρα κάθε μισθωτός συντηρεί μια ολόκληρη οικογένεια, στην
πραγματικότητα τα ζώα αυτά προσφέρουν τα προς το ζην σε περισσότερους από 40
ανθρώπους.

H επιβίωση. Στη συγκεκριμένη χώρα, το 70% και πλέον του πληθυσμού είναι
αναλφάβητοι. Τα παιδιά που πηγαίνουν στο σχολείο είναι λιγοστά. H ξυλεία
συνιστά, σε ποσοστό 90%, τη μοναδική πηγή ενέργειας και οι κάτοικοι δεν
καλλιεργούν σχεδόν τίποτα στη γη, γεγονός που συμβάλλει στην ερημοποίηση του
εδάφους. Ο σκοπός του εμπορίου αγιάζει όλα τα μέσα, περιλαμβανομένης και της
πώλησης κρέατος καμηλοπάρδαλης. «Δεν μπορεί κανείς να εμποδίσει ανθρώπους που
μόλις και μετά βίας επιβιώνουν να εκμεταλλευτούν με ακραίο τρόπο τη φύση»,
επισημαίνει ο Πιερ Γκε. «Έτσι όμως όπως πηγαίνουν τα πράγματα, η άγρια ζωή θα
πάψει να υφίσταται πέρα από μερικά καταφύγια. Αυτό ακριβώς προσπαθούμε να
αποφύγουμε». Όπως ακριβώς η Ιζαμπέλ Τσιόφολο, έτσι και ο Γκε κάνει ό,τι μπορεί
προκειμένου να βρεθούν εναλλακτικοί τρόποι κάλυψης των αναγκών των κατοίκων. H
ASGN έχει ήδη χρηματοδοτήσει την κατασκευή πολλών μύλων, την αποκατάσταση
πολλών πηγαδιών, ένα κινητό νοσοκομείο καθώς και τη διάνοιξη καναλιών για την
καλύτερη άρδευση των καλλιεργειών.

Σημαντικές οι πρωτοβουλίες

Ο Νίγηρας είναι πλέον μια από τις ελάχιστες χώρες του κόσμου που φιλοξενεί
ακόμα, σε κατάσταση ελευθερίας, άγρια ζώα όπως οι λεοπαρδάλεις, οι μεγάλοι
αραβικοί αγριόγαλοι, τα μουφλόν, το καθεστώς τους ωστόσο εξακολουθεί να
απειλείται. Γι’ αυτό και κάθε πρωτοβουλία με σκοπό την αρμονικότερη συμβίωση
ανθρώπων και ζώων παραμένει ιδιαίτερα σημαντική.