TPITH AΠOΨH Τo ΠAΣOK να στραφεί προς το μέλλον

Ο πρώτος καιρός στην αντιπολίτευση δεν θα μπορούσε παρά να είναι δύσκολος για
το ΠΑΣΟΚ. H αδυναμία προσαρμογής στη νέα κατάσταση εκφράστηκε ακραία από δύο
αντιφατικές στάσεις που υιοθετούνται εναλλάξ: H μια θέλει το ΠΑΣΟΚ να
επιβλέπει την τήρηση των προεκλογικών υποσχέσεων της N.Δ. H δεύτερη, να
εκπονεί επειγόντως ένα νέο πρόγραμμα διακυβέρνησης. Και οι δύο στάσεις είναι
ενδεικτικές της πασοκικής αμηχανίας. Ασφαλώς το ΠΑΣΟΚ οφείλει να καταγγέλλει
τις κυβερνητικές υπαναχωρήσεις και ασυνέπειες. Αλλά ουδείς το επιφόρτισε με
την εποπτεία της τήρησης του προγράμματος της N.Δ. Επίσης, κανείς δεν ζητεί
από το ΠΑΣΟΚ να παρουσιάσει μια ολοκαίνουργια συνολική αντιπρόταση εξουσίας
την επαύριο των εκλογών.

Είναι ωστόσο λογικό το ΠΑΣΟΚ να δυσκολεύεται να βρει το βηματισμό του μετά την
εκλογική ήττα και να περιέρχεται σε μια κατάσταση «εσωστρέφειας». Βέβαια, το
αποτέλεσμα των εκλογών τού δίνει την ευχέρεια του αναστοχασμού και του
εσωτερικού διαλόγου. Αλλά προς ποια κατεύθυνση; Ακούμε διαρκώς ότι προϋπόθεση
για τις επόμενες κινήσεις είναι η διαλεύκανση των αιτίων της ήττας. H συζήτηση
αυτή κινδυνεύει να προεκταθεί μέχρι και στο προσεχές συνέδριο του κόμματος,
ανακυκλώνοντας επιχειρήματα που έχουν ήδη κατατεθεί.

Θα έπρεπε να είναι περισσότερο προφανές ότι έφτασε η στιγμή η σχετική συζήτηση
να κηρυχθεί λήξασα. Το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται να στραφεί προς το μέλλον. Και η κύρια
προϋπόθεση προς τούτο είναι να απαγκιστρωθεί από το μίζερο απόλυτο παρόν. Αυτό
δεν είναι εύκολο, μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχούς δημοσκόπησης και πολιτικής
μικρολογίας. Αλλά είναι απαραίτητο αν πρόκειται να ορισθούν τόσο οι άξονες της
αντιπολιτευτικής δράσης, όσο, και συναφώς, η στρατηγική της μακροπρόθεσμης
επανόδου στην εξουσία. H περίφημη επανασύνδεση με την κοινωνία δεν μπορεί να
γίνει παρά με τους όρους μιας τέτοιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής. Το ζητούμενο
δεν μπορεί να είναι η αποτύπωση της ανάκαμψης του κόμματος στις αυριανές
δημοσκοπήσεις, αποτέλεσμα της προσαρμογής του σε κάποιες θεωρούμενες
απαιτήσεις της κοινωνίας.

Αν το ΠΑΣΟΚ θέλει να επανέλθει κάποτε στην εξουσία μέσα από μια θετική
πρόταση, και όχι απλώς δρέποντας την κυβερνητική φθορά, θα πρέπει να
συγκροτήσει ένα συνεκτικό λόγο πολιτικής πρωτοπορίας. Αυτός είναι άλλωστε ο
ρόλος ενός προοδευτικού κόμματος εξουσίας. Ασφαλώς το ΠΑΣΟΚ θα πρέπει να
«αφουγκρασθεί» ξανά την κοινωνία, αλλά αυτό δεν αρκεί για να παραγάγει
πολιτική. Οι λύσεις δεν βρίσκονται αυτόματα στη λαϊκή αναβάπτιση, όπως θέλει
μια επίμονη λαϊκιστική νοοτροπία. Διότι αυτό που βιώνει πρωτίστως σήμερα ο
πολίτης είναι η αστάθεια του παρόντος και η αδιαφάνεια του μέλλοντος που
προκαλεί στον καθένα αισθήματα ανασφάλειας. Και το καθεστώς της ανασφάλειας
για τον καθένα κινητοποιεί τα συντηρητικά αντανακλαστικά του συνόλου. Το
αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι ο εγκλωβισμός σ’ ένα συντηρητικό φαύλο
κύκλο.

Βέβαια, πολλοί σήμερα επικαλούνται την ανάγκη για μια «πολιτική ουσίας», αλλά
δεν μας λένε ποια θα μπορούσε να είναι αυτή. Είναι πάντως δεδομένο ότι η
κομματική δραστηριότητα δεν μπορεί να εξαντλείται στην αναδιάταξη του
πολιτικού προσωπικού και στην οργανωσιακή γυμναστική. H σύνθεση των οργάνων
και των επιτροπών είναι ένα δευτερεύον ζήτημα. Τα πάντα εξαρτώνται από τη
χάραξη μιας κεντρικής πολιτικής γραμμής. Από την άποψη αυτή, η φημολογούμενη
ανάθεση σε επιτροπές της παραγωγής ενός πολιτικού μανιφέστου κινδυνεύει να
είναι ατελέσφορη και να επιτείνει τη σημερινή σύγχυση, αν η ηγεσία του
κόμματος δεν δώσει προηγουμένως τον τόνο κι αν δεν εποπτεύσει σε κάθε βήμα τη
σχετική διαδικασία.

Το ζητούμενο δεν είναι άλλωστε, στη φάση αυτή, ένα αναλυτικό πρόγραμμα
διακυβέρνησης, αλλά ένα γενικό πολιτικό στίγμα που θα εξειδικεύεται κατά
περίπτωση και θα δίνει τον τόνο της αντιπολιτευτικής πρακτικής. Χρειάζεται,
δηλαδή, το περίγραμμα ενός σχεδίου για την ελληνική κοινωνία των επόμενων
χρόνων. Και αυτό μπορεί να αντληθεί από το ιδεολογικό απόθεμα της ευρωπαϊκής
σοσιαλδημοκρατίας. Όταν οι έρευνες της κοινής γνώμης αναδεικνύουν ως κύριο
πρόβλημα που απασχολεί τους πολίτες την ανεργία, ο πολιτικός πρέπει να
διαγνώσει ένα γενικευμένο αίσθημα της εργασιακής ανασφάλειας. Και η χάραξη
μιας πολιτικής εργασιακής ασφάλειας είναι προνομιακό πεδίο της
σοσιαλδημοκρατίας. Όσα δεν δείχνουν οι έρευνες της κοινής γνώμης, θα πρέπει να
τα προμηθεύσει μια κεντρική πολιτική καθοδήγηση. Εν προκειμένω, ότι οι
πολιτικές αυτές θα αποδώσουν μόνο στο πλαίσιο μιας κοινωνικής Ευρώπης, για την
οποία μόνο η ευρωπαϊκή κεντροαριστερά δεσμεύεται να αγωνιστεί.

H N.Δ. προσπαθεί να εδραιώσει την πολιτική της ηγεμονία ως μια «ευρωπαϊκή
εξαίρεση» δεξιού κόμματος με ιδιαίτερη κοινωνική ευαισθησία. Αλλά οι
προσδοκίες από το κόμμα «της ανοιχτής και ελεύθερης οικονομίας, της ανοιχτής
και ελεύθερης κοινωνίας», όπως το όρισε προ ημερών ο κ. Καραμανλής, θα
διαψευσθούν πολύ σύντομα. H παρατακτική σύνδεση της οικονομίας και της
κοινωνίας στη διατύπωση του Πρωθυπουργού προδίδει την πολιτική του αμηχανία.
Και όταν οι προσδοκίες από την εγχώρια λαϊκή δεξιά διαψευσθούν, το ΠΑΣΟΚ θα
πρέπει να είναι έτοιμο να αναιρέσει το κενό της πολιτικής με το οποίο η
πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών μοιάζει να συμβιβάστηκε προσωρινά.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι επίκουρος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής
στο Πανεπιστήμιο Κρήτης