KPIΣTIAN ΛΟΥΠA «Ο Nίτσε έχει αισθησιασμό και θεατρικότητα»

Κρίστιαν Λούπα (στη φωτογραφία στο Ηρώδειο): «Ο τρόπος που γεννιέται στον Νίτσε η σκέψη είναι ευθέως ανάλογος με τη διαδικασία που ακολουθώ και ο ίδιος και που πρέπει να ακολουθήσει και ο ηθοποιός για να ανταποκριθεί στον ρόλο του. Όταν διάβαζα το “Τάδε έφη Ζαρατούστρα” πριν από δεκαπέντε χρόνια, καθόλου δεν μπορούσα να το δω αυτό»

Για το πολωνικό θέατρο είναι ένα μεγάλο όνομα – ηγετική φυσιογνωμία. Αλλά οι
«μετοχές» του εξηνταενάχρονου Κρίστιαν Λούπα «παίζουν» διεθνώς πια. Στην
Ελλάδα αγνοούσαμε και το όνομά του. Μας ήρθε όμως με το Θέατρο «Στάρι» της
Κρακοβίας που παρουσιάζει από χτες την παράστασή του «Ζαρατούστρα» στο
Ηρώδειο.

Ξεκινώντας από σπουδές φυσικής που εγκατέλειψε για τη ζωγραφική και τη
χαρακτική για να κατασταλάξει στο θέατρο έχοντας έδρα της δημιουργικής
δουλειάς του από το 1978 το «Στάρι», ο Κρίστιαν Λούπα είναι ένας διανοούμενος
σκηνοθέτης.

H Αθήνα και το Ηρώδειο έχουν την τύχη να είναι η έδρα της παγκόσμιας πρεμιέρας
της καινούργιας παράστασής του – συμπαραγωγή, μάλιστα, του Θεάτρου «Στάρι» με
το «Ελληνικό Φεστιβάλ»: «Ζαρατούστρα». Μια παράσταση βασισμένη στο έργο του
Φρίντριχ Νίτσε «Τάδε έφη Ζαρατούστρα» και στο θεατρικό του Γερμανού συγγραφέα
Άιναρ Σλέεφ «Νίτσε. Τριλογία», που, χωρίς να μένει πιστό στα γεγονότα,
βασίζεται στα τελευταία χρόνια του βυθισμένου στην ψυχασθένεια Νίτσε.

Τον συνάντησα στο Ηρώδειο. Μόλις έχει φτάσει με τον πολυμελή θίασο, τον
καλλιτεχνικό διευθυντή του Θεάτρου «Στάρι», σκηνοθέτη Μικολάι Γκραμπόφσκι και
τους τεχνικούς που έχουν αρχίσει να τοποθετούν το βασικό σκηνικό. Οι κάμερες
της πολωνικής τηλεόρασης ακολουθούν τον Κρίστιαν Λούπα κατά πόδας.

Καθόμαστε, μαζί με την Αγκάτα Σιβιάκ, στέλεχος του Θεάτρου «Στάρι» και την
Ιφιγένεια Ταξοπούλου, καλλιτεχνική συνεργάτρια του Φεστιβάλ σε θέματα διεθνούς
θεάτρου, που η βοήθειά τους στη μετάφραση θα είναι πολύτιμη, ψηλά, κοντά στο
διάζωμα, για να τα πούμε.

Κοιτάζει το θέατρο τριγύρω: «H ιδέα να κάνω τον “Ζαρατούστρα” γεννήθηκε από το
χώρο αυτό, όταν τον επισκέφθηκα πέρσι. Στη διάρκεια της προετοιμασίας, πάντα
αυτό τον συγκεκριμένο χώρο είχα στο νου μου».

Μπορεί το «Τάδε έφη Ζαρατούστρα» να γίνει θέατρο;

«Πάντα θεωρούσα ότι είναι ένα πολύ αισθησιακό και θεατρικό κείμενο», μου λέει.
Ψηλός, μαλλιά λευκά, πρόσωπο ροδαλό, αυστηρός αλλά όχι απρόσιτος, με το μυαλό
στη δοκιμή που επίκειται και «βουτηγμένος» στον Νίτσε. «Βρίσκω μια πολύ στενή
σχέση ανάμεσα στον Νίτσε και στα πλατωνικά κείμενα τα οποία επίσης έχουν έναν
αισθησιασμό και μία θεατρικότητα.

Ο Νίτσε σιχαινόταν πάντα τα λάθη της ανθρώπινης σκέψης. Τον ενδιέφερε όχι μόνο
αυτή καθαυτή η διαδικασία της σκέψης αλλά και ότι η διαδικασία αυτή στον
άνθρωπο είναι συνυφασμένη με την αμφιβολία. Το σύγχρονο θέατρο έχει κορεστεί
πια από το να αφηγείται ιστορίες. Το ενδιαφέρον, κατά τη γνώμη μου,
μετατοπίζεται πια στον άνθρωπο που προσπαθεί να εκφράσει τον εσωτερικό του
κόσμο – τα αισθήματα, τις σκέψεις του και τις σκέψεις του για τα αισθήματα».

Τρεις είναι οι άξονες γύρω από τους οποίους κινείται η παράσταση: η πνευματική
κρίση του Ζαρατούστρα και η προσπάθειά του να συγκροτηθεί και να κρατήσει την
ταυτότητά του, η κρίση που περνάει ο Νίτσε τις τελευταίες του μέρες με την
απώλεια της συνείδησής του και ο προβληματισμός του ίδιου του σκηνοθέτη πώς
χάνει ο άνθρωπος τον εαυτό του στο σημερινό κόσμο και κυρίως στο περιβάλλον
των μεγάλων, απρόσωπων πόλεων.

Ο Νίτσε και οι θεωρίες του συνδέθηκαν με εθνικιστικά κινήματα και με τον
γερμανικό εθνικοσοσιαλισμό. Τα πράγματα για σας ως προς τον Νίτσε είναι πια
σαφή;

«Ο Νίτσε πολύ θα ξαφνιαζόταν αν ήξερε πώς χρησιμοποιήθηκαν και ερμηνεύτηκαν οι
θεωρίες του… Ο ναζισμός υιοθέτησε τα πιο επιφανειακά χαρακτηριστικά τους και
κυρίως τη θεωρία του υπερανθρώπου και τα ερμήνευσε ποταπά, εντελώς αντίθετα με
την ουσία του έργου».

Στα προσεχή διεθνή σχέδια του, οι «Τρεις αδελφές» του Τσέχωφ που θα ανεβάσει
στην Νέα Υόρκη, στο «Αμέρικαν Ρεπέρτορι Θίατερ», ο «Γλάρος» του Τσέχωφ στο
θέατρο «Αλεξαντρίνσκι» της Αγίας Πετρούπολης και ο «Μαγικός αυλός» του Μότσαρτ
που θα κάνει στην Βιέννη, στο θέατρο «Αν ντερ Βιν».

«Πληρώσαμε πολύ ακριβά»

Το πολωνικό θέατρο μετά το 1989 και τις πολιτικές αλλαγές έχει βρει το
δρόμο του;

«Στην αρχή έλεγαν ότι το θέατρο θα χάσει το δρόμο του, δεν θα ξέρει πού να
πάει και ότι θα περάσει μια μεγάλη κρίση γιατί το κοινό θα το εγκαταλείψει όχι
μόνο λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος αλλά και για λόγους οικονομικούς. Εμφανίστηκε
όμως ένα καινούργιο είδος θεάτρου που άρχισε να μιλάει για τον άνθρωπο με ένα
τελείως διαφορετικό τρόπο, με ένα διαφορετικό “ιδίωμα”, με ένα εντελώς
καινούργιο κοίταγμα στον κόσμο».

Ζήσατε και δημιουργήσατε στην Πολωνία του Γκομούλκα και του Γιαρουζέλσκι,
στην Πολωνία του Βαλέσα και στη σημερινή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. H απόκτηση των
πολιτικών και ατομικών ελευθεριών έχει πληρωθεί με ακριβά ανταλλάγματα;

«Ναι, πληρώσαμε πολύ ακριβά. Θα μπορούσαμε να μην έχουμε κάνει τα λάθη που
έγιναν στο παρελθόν, πριν από την αλλαγή. Αλλά η ζωή μας ήταν τόσο ταυτισμένη
με τα λάθη και δεν ήταν δυνατό να τα αποφύγουμε».

INFO

H παράσταση του Κρίστιαν Λούπα «Ζαρατούστρα» παίζεται και σήμερα, στις 21.00,
στο Ηρώδειο (τηλ. 21 09282900). Με ελληνικούς υπέρτιτλους. Τιμές εισιτηρίων:
70, 55, 44, 28, 22, (για φοιτητές κ.λπ.) 14, 11 ευρώ.