ΛOΥKA PΟNKONI «Οι “Bάκχες” είναι μια τρομερή… βεντέτα»

Ο Λούκα Ρονκόνι, από τις διεθνείς θεατρικές προσωπικότητες, καταπιάνεται συχνά με έργα – διαθήκες της ανθρώπινης σκέψης και δημιουργίας. Οι «Βάκχες» του, που θα παιχτούν στην Επίδαυρο, είναι η τρίτη σκηνοθετική του προσέγγιση ύστερα από τριαντάχρονη μελέτη της τραγωδίας του Ευριπίδη

H αναμονή για την ιταλική παράσταση, που αναβιώνει την πιο δύσκολη τραγωδία
του Ευριπίδη, τις «Βάκχες», είναι ερεθιστική. Γιατί ερμηνεύεται από ένα ισχυρό
ευρωπαϊκό θίασο, το Piccolo Theatro. Και γιατί την έχει σκηνοθετήσει μια
διεθνής θεατρική προσωπικότητα, ο Λούκα Ρονκόνι, ο οποίος είναι και ο
καλλιτεχνικός διευθυντής του φημισμένου θεάτρου και της δραματικής του σχολής.

Άραγε, εμείς οι Έλληνες, με τα αισθήματα ανωτερότητας που έχουμε απέναντι
στους ξένους που αναβιώνουν το αρχαίο δράμα, θα δούμε πράγματι μια σημαντική
παράσταση ή θα βρεθούμε μπροστά σε μια σκηνική ανακύκλωση, περιβεβλημένη με το
φωτοστέφανο της φήμης του θιάσου και του σκηνοθέτη; Όπως και νά ‘χει το
ραντεβού στην Επίδαυρο έχει ποικίλο ενδιαφέρον.

Ο Ρονκόνι, μιλώντας στα «NEA», ξεκινάει από το ζήτημα της βακχικής μανίας των
γυναικών της Θήβας, που τις ξελόγιασε ο Διόνυσος και βακχεύουν στις πλαγιές
του Κιθαιρώνα.

«Ούτε η θεατρικότητα ούτε ο ρεαλισμός είναι τα καθοριστικά στοιχεία της δικής
μας πρότασης. Ο χορός διαμορφώνεται σε διαφορετικά επίπεδα. Οι συναισθηματικές
καταστάσεις των Μαινάδων που ακολουθούν τον θεό Διόνυσο δίνουν διαφορετικές
ερμηνείες, που προσδιορίζονται από τον φόβο, την αγωνία, τις επιθυμίες, τα
πάθη και τη βία. Οι φωνές τους έχουν στραπατσαριστεί από τη διονυσιακή
βακχεία. Σ’ αυτή την περίπτωση ο χορός δεν σχολιάζει και δεν τραγουδάει μόνο,
αλλά έχει μια εξαιρετικά σημαντική δραματουργική λειτουργία. Είναι μέσα στη
δράση».

Την εξέλιξη του μύθου παρακολουθούμε μέσα από δύο αγγελιαφόρους που μεταφέρουν
τα εκτός σκηνής γενόμενα. Βρισκόμαστε στη Θήβα. Ο Πενθέας, γιος της Αγαύης,
αρνείται τη νέα λατρεία που θέλει να επιβάλει ο «εξανθρωπισμένος» θεός
Διόνυσος. H εκδίκηση του θεού όμως θα είναι τρομερή. Πλανεύει τον Πενθέα και
τον παρασύρει, μεταμφιεσμένο σε Μαινάδα, στον Κιθαιρώνα. Εκεί η μητέρα του,
υπό την επήρεια της βακχικής μανίας, θα τον κατασπαράξει, πιστεύοντας πως
είναι λιοντάρι. H σαλεμένη Αγαύη διαπιστώνει αργά ότι το κεφάλι του λιονταριού
που είχε καρφώσει στον θύρσο είναι το κεφάλι του παιδιού της. H τραγική
σύγκρουση στο απόγειό της. Ο Διόνυσος τιμώρησε σκληρά εκείνους που αρνήθηκαν
τη λατρεία του.

«Στόχος μου, σε όλες τις θεατρικές δουλειές μου, είναι να κάνω
κατανοητό το κείμενο, αποφεύγοντας παράλληλα τη μονοσήμαντη σκηνική ανάγνωση.
Γενικά, σε κάθε ανέβασμα βλέπω κι άλλους τρόπους ανάγνωσης, που μέσα από την
πολυπλοκότητά τους πρέπει τελικά να εκφραστούν απλά. Συγκεκριμένα, στην
τραγωδία του Ευριπίδη “Βάκχες”, με την οποία έχω ασχοληθεί τρεις φορές και τη
μελετώ 30 χρόνια, η προσέγγιση ήταν κάθε φορά διαφορετική. Γιατί είναι το κατ’
εξοχήν αινιγματικό έργο, με πολυποίκιλα νοήματα. Αυτή τη φορά μάς απασχόλησε
ιδιαίτερα η πολυμορφία του ανθρωπόμορφου θεού Διόνυσου: ανθρώπου, θεού,
πλάνητα. H σχέση ανάμεσα στο θείο και το ανθρώπινο είναι ένα ζήτημα που
αντιμετωπίσαμε σε όλα τα επίπεδα ερμηνείας. Και στη φόρμα. H ψευδαίσθηση του
θεάτρου και η αληθοφάνεια βρίσκονται σε διαρκή υπονόμευση. Σίγουρα, πάντως,
δεν μπορούμε να μιλήσουμε για “ρεαλιστικό κώδικα” ή για ένα “ευγενές τραγικό
στυλ”».

Πώς αντιμετωπίζει τη βακχική χαρά σε αντιδιαστολή με την ένταση της έσχατης
φρίκης;

«Όταν στις “Βάκχες” μιλάμε για χαρά, εννοούμε τη βακχεία, δηλαδή την χαρά
εκείνη που δίνεται και καθορίζεται από τον θεό. Μια χαρά που είναι ακόμα και
βίαιη, γεμάτη τρόμο και θάνατο. Και η φρίκη που ακολουθεί έχει αντίστοιχο
μέγεθος. Αποτρόπαιο, γιατί προέρχεται από τη θεϊκή εκδίκηση. M’ αυτά τα
δεδομένα, η παράσταση προσπαθεί να αφηγηθεί σκηνικά την ιστορία μιάς τρομερής
“βεντέτας”, που είναι η ιστορία της τιμωρίας μιας ιεροσυλίας».

Όταν το 1985 η Μελίνα τού ζήτησε να σκηνοθετήσει στο Εθνικό τον
«Πλούτο», που παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο, είχε συνεργαστεί με τον Διονύση
Φωτόπουλο, ο οποίος γνωρίζει τα μυστικά και τις παγίδες του θεάτρου. Τώρα που
ξαναγυρίζει με μια έτοιμη παράσταση (οι «Βάκχες» πρωτοπαρουσιάστηκε πριν από
δύο χρόνια στο αρχαίο θέατρο Συρακουσών), πώς αντιμετωπίζει τη μεταφορά της
στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου;

«Όλη η ιδέα του στησίματος των “Βακχών” δημιουργήθηκε για να παιχτεί σε ένα
αρχαίο ελληνικό θέατρο. Φυσικά, η παράσταση που θα έρθει στην Επίδαυρο έχει
υποστεί αλλαγές, διαμορφώσεις, όχι όμως τόσο σημαντικές παρεμβάσεις, ώστε να
την αλλοιώσουν. Το θέατρο της Επιδαύρου είναι ένας χώρος εξαιρετικός.
Φορτωμένος από τον χρόνο και τις μνήμες, και γι’ αυτό τον λόγο άξιος σεβασμού.
Δεν θα είναι επομένως η έλλειψη σεβασμού, που θα αφήσει το στίγμα της στον χώρο».

«Όπου αθροίζονται συμφέροντα, το θέατρο εκπίπτει»

Ο Ρικάρντο Μπίνι ερμηνεύει τον θεό Διόνυσο εξανθρωπισμένο αλλά και εκδικητικό. Για τις ομιλούσες ιταλιστί «Βάκχες» έχουν προβλεφθεί υπέρτιτλοι

Ο Λούκα Ρονκόνι διαδέχτηκε τον Τζόρτζιο Στρέλερ στη διεύθυνση του
φημισμένου Piccolo Theatro όταν τα οικονομικά προβλήματα του θεάτρου
κινδύνευαν να το αφανίσουν. Με την εμπειρία του σκηνοθέτη και παραγωγού, που
για χρόνια διατηρούσε δική του θεατρική εταιρεία, πόση σημασία δίνει στην
οικονομική ισχύ ενός οργανισμού;

«H καλλιτεχνική ανανέωση και η οικονομική δύναμη είναι δύο όψεις ενός
ακμαίου καλλιτεχνικού οργανισμού που πηγαίνουν πλάι – πλάι. Φυσικά η
καλλιτεχνική αναγκαιότητα απαιτεί εκσυγχρονισμούς και αναπτυξιακές επενδύσεις
κι αυτές μια στέρεη οικονομική βάση. Το πιο μεγάλο πρόβλημα, τουλάχιστον στην
Ιταλία, είναι η απουσία αυτού του πλέγματος. Το θέατρο συχνά εκπίπτει όπου
αθροίζονται συμφέροντα κάθε είδους. Πωλούνται πολλά “προϊόντα” σε διάφορες
μορφές. Αλλά η καρδιά της θεατρικής τέχνης, που είναι η ουσία της ανανέωσης,
αυτή που θα πάει τα πράγματα ένα βήμα παρά κάτω, έχει ξεθωριάσει. Το θέμα
είναι πολύ σοβαρό και πολύ βαθύ, όταν μάλιστα λάβει κανείς υπόψη του πως ένας
μέσος θεατής δεν μπορεί να καταλάβει τη διαφορά».

«Σημαντικό εργαλείο η τεχνολογία»

Ο Λούκα Ρονκόνι υπήρξε από τους σκηνοθέτες που πρότειναν νέους χώρους, άνοιξε
τα όρια των σκηνών, προτείνοντας εναλλακτικές λύσεις στη θεατρική πράξη που
προοδευτικά ακολουθούσε την εξέλιξη της εποχής. Τώρα ο νέος αιώνας,
ενισχυμένος από την τεχνολογία και τις οπτικοηχητικές δυνατότητες, διαμορφώνει
νέα δεδομένα στις παραστασιακές προσεγγίσεις. Ποια είναι η προσωπική του
στάση;

«H τεχνολογία είναι σημαντικό εργαλείο στα χέρια του σκηνοθέτη. Τόσο που, πολύ
συχνά, καταλαμβάνει την πρώτη θέση, λες και η τεχνολογία είναι η
πρωταγωνίστρια του κάθε έργου. Εγώ γενικά χρησιμοποιώ την τεχνολογία, αλλά
προσπαθώ να την κρύψω μέσα στην παράσταση. Να την βάλω να υπηρετήσει το έργο
και, αν είναι δυνατόν, ο θεατής να μην καταλάβει την παρουσία της. Πιστεύω,
ότι είναι έξυπνο και αναγκαίο να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία, όχι να μας
χρησιμοποιεί εκείνη».

INFO

Επίδαυρος, 2 και 3 Ιουλίου. Εισιτήρια 44, 34, 18 ευρώ (Πανεπιστημίου 39, τηλ. 210-9282900).