TPITH AΠOΨH Tο ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης

Το σχέδιο νόμου για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης διέπεται κατά τη γνώμη μου
από μια δομική αντίφαση. Ποια είναι αυτή; Ενώ, δηλαδή, δεν έχει προχωρήσει
ουσιαστικά η δημοκρατική ενοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εντούτοις οι
ηγεμονικοί πολιτικοί κύκλοι των Βρυξελλών πιστεύουν παράδοξα ότι μπορεί να
προχωρήσει αυτοτελώς η εμβάθυνση της «δικαστικής ενοποίησης».

H παραπάνω κοινωνικοπολιτική παραδοχή επιβεβαιώνεται πανηγυρικά και από την
πρόσφατη σημαντική απόφαση για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Με άλλα λόγια: Ενώ η
προκείμενη συμφωνία έχει μεγάλη στρατηγική σημασία για την εξέλιξη της ίδιας
της Ευρώπης, παρόλα αυτά η ιστορική μετάβαση προς ένα οποιοδήποτε ομοσπονδιακό
μόρφωμα βρίσκεται ακόμη πολύ μακριά, αφού η φορολογική και η εξωτερική
πολιτική της Κοινότητας θα είναι «εκτεθειμένη» στα εθνικά «βέτο» («Ν.Υ.
Times», 19/6/2004).

Υπ’ αυτήν την έννοια το προκείμενο σχέδιο νόμου για το ένταλμα της σύλληψης
εκφράζει χαρακτηριστικά μια ισχυρή τάση εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης
στο επίπεδο της Ποινικής Δικονομίας, που είναι εν μέρει προβληματική για δύο
λόγους.

1. Γιατί δεν έχει διενεργηθεί προηγουμένως – όπως θα έπρεπε – μια
σχεδιασμένη «ομογενοποίηση» των ειδικότερων δικονομικών θεσμών των επιμέρους
χωρών της διευρυμένης Κοινότητας. Αυτή η παρατήρηση έχει ιδιαίτερη
κοινωνικοπολιτική σημασία, αφού είναι γνωστό ότι η αστυνομία διαθέτει έναν
αυξημένο λειτουργικό ρόλο στην προδικαστική φάση της ποινικής διαδικασίας (στα
κράτη εκείνα που έχουν επηρεασθεί από το αγγλοσαξωνικό δίκαιο). Επομένως, δεν
θα ήταν επικίνδυνο να ανήκει «εν τοις πράγμασι» σε κάποιες χώρες η εξουσία της
έκδοσης ή της εκτέλεσης του επίμαχου εντάλματος όχι στη δικαστική αλλά στην
αστυνομική εξουσία, που είναι «χρεωμένη» με τις πιο απίθανες καταχρήσεις
πολλών ανθρώπινων δικαιωμάτων;

2. H προκείμενη ταχύτατη ενοποίηση που επιχειρείται με το ευρωπαϊκό
ένταλμα είναι κοινωνικοπολιτικά ανισομερής, γιατί περιορίζεται μόνο στα πεδία
εκείνα που εμπεριέχουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό το στοιχείο της
καταστολής, ενώ δεν επεκτείνεται πεισματικά στα αντίστοιχα πεδία, τα οποία
εμπεδώνουν τη δημοκρατική δομή της Ευρώπης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ανάλυσης πρέπει να σημειώσουμε ρητά, ότι ο συντάκτης
του επίμαχου νομοσχεδίου εμφορείται από την «ιδεολογία» μιας πλασματικής
πραγματικότητας. Δηλαδή, πιστεύει εικονικά ότι υπάρχει σήμερα μια ενιαία
ευρωπαϊκή επικράτεια (ενώ κάτι τέτοιο δεν υφίσταται). Υπ’ αυτήν την έννοια –
και για όσο χρονικό διάστημα θα βρισκόμαστε ακόμη στον αστερισμό των εθνικών
κρατών – δεν κατανοώ γιατί ακυρώθηκε εσπευσμένα η λειτουργική αρμοδιότητα του
υπουργού της Δικαιοσύνης στο ζήτημα τούτο, όπως συνέβαινε παλιότερα και με την
έκδοση, σύμφωνα με το άρθρο 452 του ΚΠΔ.

Με άλλα λόγια, τις «δύσκολες νομικοπολιτικές αποφάσεις» για την εκτέλεση του
ευρωπαϊκού εντάλματος πρέπει να τις διαχειρίζεται σε τελευταίο επίπεδο ένας
εκπρόσωπος της εκτελεστικής εξουσίας (που είναι και πολιτικά υπόλογος).

Επιπλέον, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο με τον οποίο θα
εφαρμοσθεί η ρύθμιση του άρθρου 12β του σχεδίου. H ρύθμιση τούτη παρέχει τη
δικονομική δυνατότητα στις αρμόδιες δικαστικές αρχές να εκτελούν ένα ευρωπαϊκό
ένταλμα σύλληψης για αξιόποινη πράξη για την οποία οι ελληνικές αρχές έχουν
αποφασίσει να μην ενεργοποιήσουν την ποινική δίωξη. Ενώ η πρόβλεψη τούτη δεν
πάσχει ουσιαστικά από άποψη συμβατότητας με το Διεθνές Ποινικό Δίκαιο,
εντούτοις όμως πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα, ώστε να μην αποτελέσει η
τελευταία το κρυφό εφαλτήριο για τη σύλληψη των γνωστών (αριστερών) προσώπων,
που εντάσσονται στις εξωθεσμικές λίστες «των συνήθων υπόπτων».

Τέλος, θεωρώ ότι είναι εξαιρετικά επικίνδυνη η ρύθμιση του άρθρου 12γ του
σχεδίου, που χορηγεί περίεργα τη διακριτική ευχέρεια στις δικαστικές αρχές να
εκτελούν ένα ένταλμα σύλληψης για αξιόποινη πράξη για την οποία ο εκζητούμενος
έχει δικαστεί αμετακλήτως σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. H διάταξη
τούτη παραβιάζει απροκάλυπτα το θεμελιώδες αξίωμα του non bis in idem (:
δηλαδή το να μη δικάζεται ένα άτομο δύο φορές για την ίδια πράξη) και είναι
απαραίτητο να απαλειφθεί γρήγορα.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H ενοποίηση της Ευρώπης πρέπει να
εξελίσσεται ισορροπημένα και να αγγίζει πρωτίστως τη δημοκρατική της δομή (και
όχι προνομιακά τους κατασταλτικούς μηχανισμούς). Διαφορετικά δεν θα ελκύσει
ποτέ τον ενθουσιασμό και την αφοσίωση των Ευρωπαίων πολιτών (Ch. Mouffe), όπως
αποδείχθηκε χαρακτηριστικά και στις πρόσφατες εκλογές.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ