Aς μιλήσουμε για οράματα!

H ουσιαστική αδυναμία της πολιτικής σήμερα είναι η ενασχόλησή της με την
πρακτικότητα της καθημερινότητας. Κάποιοι εκτιμούν πως η εποχή των μεγάλων
οραματισμών και των συναρπαστικών ιδεών έχει τελειώσει. Κι ότι η πολιτική
πρέπει να προσεγγίζει απλά τον καθημερινό άνθρωπο που δεν έχει χρόνο ούτε και
διάθεση για όνειρα και κοσμοθεωρίες. Εν τούτοις, στις κατά βάση ορθολογικές
αυτές διαπιστώσεις υπάρχει ένα σοβαρό κενό. Όπως κάθε οργανισμός, εταιρεία ή
άλλη συλλογική προσπάθεια, έτσι και η πολιτική, μέσα από κάποιον κομματικό
φορέα, έχει ανάγκη αποτυπωμένης πρόθεσης και σκοπού. Γιατί υπάρχει, και σε τι
ακριβώς αποβλέπει. Δίχως τη σαφή αυτή διατύπωση, η κάθε συλλογική μορφή δράσης
καταλήγει σε ομάδα πίεσης για τη διεκπεραίωση συντεχνιακών καθαρά συμφερόντων.
Αν καταλήξουμε στο συμπέρασμα πως ένα πολιτικό κόμμα δεν είναι απλά μέσον
βολέματος των αναγνωρισμένων μελών του στον ευρύτερο χώρο του Δημοσίου, τότε
αυτονόητα είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός νεωτερικού κοινωνικού οράματος. Αν
δεν είναι νεωτερικό, δεν θα έχει ενδιαφέρον για την κορεσμένη και
απογοητευμένη από την πολιτική κοινή γνώμη. Αν δεν υπάρχει όραμα, θα είναι
άχρηστη η ίδια η ύπαρξη του φορέα.

Στην εποχή μας βέβαια τα πολιτικο-κοινωνικά οράματα από τα πράγματα
συγκλίνουν. Οι μεγάλες ουτοπίες με στόχο τις θεαματικές κοινωνικές ανατροπές
δεν συγκινούν πλέον. Διότι η κοινή γνώμη είναι περισσότερο ενημερωμένη, πιο
καχύποπτη και κοντύτερα στην πραγματικότητα για να αντιλαμβάνεται το εφικτό
και να το διακρίνει από το ανεδαφικά απραγματοποίητο. Γι’ αυτό και οι στόχοι
είναι προσγειωμένοι και ρεαλιστικοί. Και απαραίτητα πρέπει να περιλαμβάνουν
πέραν από το «τι» και το «πώς»…

Είναι αυτονόητο πως όλες οι πολιτικές παρατάξεις στοχεύουν στην εξασφάλιση της
μεγαλύτερης ευτυχίας για τα μέλη της κοινωνίας που υπηρετούν. Πολλές όμως απ’
αυτές καταφεύγουν σε ξεπερασμένα ιδεολογήματα – τα οποία ο κόσμος με μεγάλη
καχυποψία ακούει – για να αποφύγουν τη συγκεκριμενοποίηση των οραματισμών
τους. Για να εκμεταλλευθούν την αμηχανία ή ακόμη και την ανασφάλεια μεγάλης
μερίδας της κοινωνίας, καταγγέλλουν γενικά αυτό που υπάρχει δίχως να είναι σε
θέση να εξηγήσουν με τι θα το αντικαταστήσουν.

H ουσία είναι πως είναι εντελώς ανεδαφικό να προβάλλεις κάποιο
πολιτικο-κοινωνικό όραμα που δεν παίρνει σοβαρά υπ’ όψιν την πραγματικότητα
του αληθινού οικονομικού και διεθνούς περιβάλλοντος. Εξαγγελίες λοιπόν του
είδους «θα καταπολεμήσουμε την παγκοσμιοποίηση» ή «θα συντρίψουμε τον κυρίαρχο
νεοφιλελευθερισμό» είναι μάλλον εξωπραγματικές και παρωχημένες. Ουσία της
πολιτικής δεν είναι οι αυταπάτες. Αλλά η αντιμετώπιση της πραγματικότητας με
μεθόδους ικανές να βελτιώσουν τη ζωή του κόσμου.

Και στην αντιμετώπιση αυτής της πραγματικότητας είναι που τα πολιτικά οράματα
συγχέονται συνήθως με τη μυθιστορηματική φαντασία. Τα ελληνικά κόμματα
διαλέγουν συνήθως τον εύκολο δρόμο. Δαιμονοποιούν αυτό που δεν καταλαβαίνουν
και επιμένουν σ’ αυτά που γνωρίζουν πως είναι πια άχρηστα και ξεπερασμένα.
Υπάρχουν παρατάξεις που καλούν τον λαό να αγωνισθεί, στήνοντας «οδοφράγματα»
(!), ενάντια στον επελαύνοντα νεοφιλελευθερισμό. Όπως ο Δον Κιχώτης πέρναγε
τους ανεμόμυλους της Ανδαλουσίας για ιππότες του εχθρού, έτσι και πολλοί
αριστεροί παλαιάς κοπής της εποχής μας αντικρύζουν την ελληνική οικονομία, που
ελέγχεται κατά 67% από το κράτος, και οραματίζονται νεοφιλελεύθερους
μπαμπούλες(!). Σαν κάποια κόμματα της Αριστεράς που καταγγέλλουν ασταμάτητα
τις… νεοφιλελεύθερες δήθεν πολιτικές των δύο μεγάλων κομμάτων, κρύβοντας
επιμελώς τις δικές τους αδυναμίες να προτείνουν το παραμικρό για τα υπαρκτά
προβλήματα της χώρας.

Στην Ελλάδα όμως δεν λειτούργησε ποτέ ο γνήσιος δημοκρατικός καπιταλισμός
αγγλο-σαξωνικού τύπου, που πολλοί ξορκίζουν σαν νεοφιλελευθερισμό. Κι όμως η
χώρα μας έχει ένα άθλιο εκπαιδευτικό σύστημα, χαμηλού επιπέδου κοινωνικές
υπηρεσίες, και ένα σύστημα υγείας που παραπέμπει σε χώρες της Ισημερινής
Αφρικής. Κι αντί να ομολογήσουν όλοι πως αυτά είναι τα αποτελέσματα ενός
διεφθαρμένου και αδιέξοδου κρατισμού, ψάχνουν για άλλοθι σε ανύπαρκτα
ιδεολογήματα και εξωπραγματικές οικονομικές συνιστώσες.

Πόσοι γνωρίζουν στην Ελλάδα πως το περίφημο ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα
αποτελεί πρόταση των οικονομολόγων του Σικάγου και ιδιαίτερα του Μίλτον
Φρίντμαν; Στην Ελλάδα τα συστήματα κοινωνικής προστασίας είναι μάλλον
ανεπαρκή. Είχαμε όμως ποτέ σύστημα γνήσιου δημοκρατικού καπιταλισμού; Όχι
βέβαια. Τα χάλια λοιπόν είναι αποτέλεσμα της αδιέξοδης κρατικής παρέμβασης.
Χρήματα λοιπόν για κοινωνική προστασία, ναι. Το Δημόσιο όμως δεν πρέπει να
ξοδεύει για αδιέξοδες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Ούτως ώστε να
εξασφαλίζει πόρους για τον σημαντικό κοινωνικό του ρόλο

Koντολογίς σήμερα τα σοβαρά μοντέλα πολιτικής ενόρασης δεν είναι παρά δύο. Το
ένα είναι αμυντικό, κοιτάζει προς τα πίσω, επιχειρεί να συντηρήσει αυτό με το
οποίο έχουμε μάθει να ζούμε – ακόμη κι αν στην ουσία μάς προκαλεί αποστροφή
και απέχθεια. Είναι μοντέλο συντηρητικό και αντιδραστικό. Οδηγεί στην εθνική
περιθωριοποίηση, στη συνεχή οικονομική εξάρτηση και στον κοινωνικό μαρασμό.
Προβάλλεται από την απροκάλυπτη ερυθρομέλανη συμμαχία απομονωτικής λαϊκής
δεξιάς και εθνικιστικής παλαιομοδίτικης αριστεράς. Προπαγανδίζει την ακινησία,
την αναβίωση του παρελθόντος και την άρνηση του μέλλοντος.

Το άλλο όραμα αφορά το αύριο. Αγκαλιάζει τις κατακτήσεις και τις νέες
νοοτροπίες του παρόντος. Βρίσκει μέσα στην ασάφεια των σύγχρονων κοινωνικών
ανακατατάξεων ευκαιρίες και όχι κινδύνους. Αναγνωρίζει την αναγκαιότητα των
ανοιχτών και ελεύθερων αγορών και εργάζεται για την παραγωγή νέων και
αποτελεσματικών συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Είναι το μοντέλο της
προσέγγισης των δυνάμεων του εκσυγχρονισμού, της μεταρρύθμισης και της
σύγχρονης αλλαγής. Είναι το πολιτικό όραμα που ενσωματώνει τις αντιλήψεις για
ελευθερία και ανοχή του φιλελευθερισμού με τις ευαισθησίες και την κοινωνική
δυναμική της ηθικής του σοσιαλισμού. Αυτή η καινούργια συμπόρευση είναι που
σηματοδοτεί την ισχύ μιας επερχόμενης καταλυτικής πολιτικής πραγματικότητας.