Kτίρια-ερείπια με θέα την Iστορία

«Το “Ξενία” ήταν ένα κτίριο σημείο αναφοράς για την πόλη του Ηρακλείου. Τώρα,
κάθε φορά που περνάμε από το σημείο μετά την κατεδάφισή του αισθανόμαστε ότι η
πόλη έχει χάσει ένα σημαντικό κομμάτι από την ιστορία της. Θα μπορούσε να
δοθεί στην πόλη και να χρησιμοποιηθεί για πολιτιστικούς σκοπούς. Θα μπορούσε
να είχε διατηρηθεί…».

Οι φωνές διαμαρτυρίας του συλλόγου αρχιτεκτόνων του Ηρακλείου δεν έσωσαν το
«Ξενία» που κατεδαφίστηκε πρόσφατα. Ωστόσο, η περίπτωσή του δεν είναι η
μοναδική. Τη λύση τής κατεδάφισης ζητούν κάτοικοι και δημόσιοι φορείς σε όλη
την Ελλάδα για δεκάδες κτίρια που αποκαλούνται ερείπια, «φαντάσματα», κουφάρια
γιατί έχουν εγκαταλειφθεί για χρόνια και είναι βρώμικα και ασυντήρητα. Στη
θέση τους θέλουν να χτιστούν νέα ή να δημιουργηθούν πλατείες και πράσινο.

Διαφορετική άποψη έχουν, όμως, αρχιτέκτονες και αρχιτεκτονικοί σύλλογοι που
υποστηρίζουν ότι πολλά από αυτά τα κτίρια, παρά την άσχημη όψη που
παρουσιάζουν σήμερα, μπορούν να διατηρηθούν. «Είναι λάθος να στεκόμαστε στο
κριτήριο της αισθητικής ομορφιάς. Τα κτίρια αυτά έχουν αρχιτεκτονική και
ιστορική αξία και πρέπει να διατηρηθούν. Είναι ο αρχιτεκτονικός πλούτος της
χώρας μας», λένε. Και προσθέτουν ότι με κατάλληλες παρεμβάσεις αυτά τα κτίρια
μπορούν να αξιοποιηθούν και να γίνουν ξανά χρηστικά και λειτουργικά για τις
πόλεις.

ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ

H τύχη τους σε μία προσφυγή

H κόντρα Πολιτείας, Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου και των κατοίκων των
προσφυγικών πολυκατοικιών, κρατάει πολλά χρόνια. Οι μεν θέλουν να
κατεδαφιστούν οι έξι από τις οκτώ προσφυγικές πολυκατοικίες, να διατηρηθούν
δύο και ο υπόλοιπος χώρος να γίνει πράσινο. Οι κάτοικοι, που έχουν στο πλευρό
τους σχεδόν όλους τους αρχιτεκτονικούς συλλόγους, υποστηρίζουν ότι πρέπει να
διατηρηθούν. «Γιατί πρέπει να διατηρηθούν τα προσφυγικά; Αποτελούν ιστορική
μαρτυρία και ταυτόχρονα εκφράζουν μία ιδέα οργάνωσης πόλης» εξηγεί στα «NEA» ο
αρχιτέκτονας κ. Γιώργος Τζιρτζιλάκης. «Το ενδιαφέρον τους δεν είναι μόνο στη
μορφολόγησή τους, αλλά και στην πολεοδομική τους οργάνωση. Επίσης, τα
προσφυγικά αποτελούν ένα πρόγραμμα μαζικής στέγασης προσφύγων. Γι’ αυτούς τους
λόγους λοιπόν είναι λάθος να στεκόμαστε στο κριτήριο της αισθητικής ομορφιάς».
Την ίδια άποψη για τις προσφυγικές πολυκατοικίες – κτίσματα κοινωνικής
κατοικίας του μοντέρνου κινήματος bauhaus της δεκαετίας του ’30 συμμερίζονται
κι άλλοι αρχιτέκτονες, οι οποίοι σημειώνουν ότι «γκρεμίζοντας τα προσφυγικά,
απαλείφουμε ένα κομμάτι της ιστορίας…».

H τύχη των προσφυγικών πολυκατοικιών της Αλεξάνδρας για την… ώρα βρίσκεται
στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Εκεί έχουν προσφύγει οι κάτοικοι προκειμένου να
ακυρωθεί η απόφαση για την κατεδάφισή τους.

ΚΤΙΡΙΟ ΦΙΞ ΣΥΓΓΡΟΥ

Βιομηχανική αρχιτεκτονική

Το κτίριο του Φιξ στη Συγγρού είχε εγκαταλειφθεί για περίπου 25 χρόνια και
μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που είχε αρχίσει να καταρρέει. Τελικώς το 1995
χαρακτηρίστηκε διατηρητέο. Το ένα τμήμα του όμως, γιατί το άλλο κατεδαφίστηκε
για να γίνει εκεί το πάρκινγκ του Μετρό. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 η
Αττικό Μετρό επιθυμούσε την κατεδάφιση ολόκληρου του κτιρίου, για να
δημιουργήσει εκεί σταθμό μετεπιβίβασης του Μετρό. Οι αρχιτέκτονες είχαν
αντιδράσει τόσο σε αυτό το ενδεχόμενο όσο και στην περίπτωση να κατεδαφιστεί
μέρος του κτιρίου ­ αυτή είναι η σημερινή του κατάσταση.

Ο αρχιτέκτων πολεοδόμος κ. Σπύρος Τσαγκαράτος λέει ότι μπορεί το Φιξ σήμερα να
θεωρείται από κάποιους απαράδεκτο και στο παρελθόν που ήταν εντελώς
εγκαταλειμμένο να το χαρακτήριζαν «κουφάρι», «δεν παύει να είναι όμως ένα
κλασικό κτίριο βιομηχανικής αρχιτεκτονικής». Μάλιστα, τονίζει ότι για το Φιξ,
αλλά και για άλλα κτίρια, συντρέχουν και οικολογικοί λόγοι για τη διατήρησή
του. «Αντί να το κατεδαφίσουμε και να πετάξουμε τα υλικά, με τα ίδια
φτιάχνουμε κάτι νέο».

Από την πλευρά του ο κ. Τζιρτζιλάκης αναφέρει ότι το Φιξ, που
ανακατασκευάστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’50 από τον αρχιτέκτονα Τάκη
Ζενέτο «πρέπει να διατηρηθεί γιατί είναι ένα παράδειγμα εργοστασιακής
αρχιτεκτονικής που βρίσκεται στην καρδιά της πόλης. H μορφή – ο δρόμος
“έμπαινε” στο κτίριο και το κτίριο στην πόλη – αποτελεί καινοτομία».
Καινοτομία όμως που έχει πάψει να υφίσταται, λένε άλλοι αρχιτέκτονες, από τη
στιγμή που κατεδαφίστηκε μέρος του κτιρίου.

ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΑ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ

Στο συρτάρι η ανάπλαση

«Τα προσφυγικά της Καισαριανής δεν πρέπει να κατεδαφιστούν γιατί έχουν
ιστορική αξία, όπως και άλλες προσφυγικές κατοικίες σε άλλες περιοχές»
υποστηρίζει ο πολεοδόμος κ. Γεράσιμος Σκλαβούνος. Ο ίδιος προσθέτει ότι
κατοικίες μπορούν να διατηρηθούν με κατάλληλες παρεμβάσεις. Θέμα κατεδάφισης
έχει τεθεί για τα προσφυγικά σπίτια της Καισαριανής από τις αρχές της
δεκαετίας του ’80. Τότε η Δημόσια Επιχείρηση Πολεοδομίας και Στέγασης (ΔΕΠΟΣ)
είχε αναλάβει την ανάπλαση των κατοικιών, αλλά το σχέδιό της δεν καρποφόρησε.
Είκοσι χρόνια μετά η κατεδάφιση ξανασυζητείται, αυτή τη φορά από τον δήμο, ο
οποίος σχεδιάζει την κατεδάφισή τους και πλήρη ανάπλαση με δημιουργία νέων
κατοικιών, εμπορικών κέντρων και χώρων αναψυχής.

«ΞΕΝΙΑ» ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

Το κατεδάφισε η ενοποίηση

Το κτίριο του «Ξενία» Ηρακλείου κατεδαφίστηκε πριν από λίγο καιρό παρά τις
αντιδράσεις των αρχιτεκτόνων της περιοχής, οι οποίοι ζητούσαν επίμονα τη
διατήρησή του. «Επρόκειτο για ένα κτίριο του αρχιτέκτονα Κωνσταντινίδη που
ζητούσαμε να επανέλθει στην αρχική του μορφή. Κι αυτό γιατί είχαν
κατασκευαστεί κάποιες αυθαίρετες κατασκευές, όπως στην οροφή του. Επιθυμία μας
ήταν να δοθεί στην πόλη όχι ως ξενοδοχείο, αλλά με χρήσεις “ζωντανές”,
πολιτιστικές» λέει στα «NEA» η πρόεδρος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ηρακλείου κ.
Μαρία Μπαντουβά. «Δυστυχώς όμως δεν προλάβαμε… Κατεδαφίστηκε έπειτα από
απόφαση του δήμου». Όπως λέει, το «Ξενία» αποτελούσε σημείο αναφοράς για την
πόλη του Ηρακλείου. Τα τελευταία χρόνια ωστόσο είχε εγκαταλειφθεί όπως όλα τα
Ξενία.

Στο σημείο όπου βρισκόταν το «Ξενία» ο Δήμος Ηρακλείου σχεδιάζει να
κατασκευάσει πλατεία, ενώ η κατεδάφισή του εντάσσεται στις παρεμβάσεις για την
ενοποίηση του παραλιακού μετώπου του πολεοδομικού συγκροτήματος του Ηρακλείου.