Ο άνθρωπος που συμβούλευε τον Μπους

Το «δόγμα Μπους» περί εκδημοκρατισμού του μουσουλμανικού κόσμου φέρει την
έγκυρη σφραγίδα του Μπέρναρντ Λιούις – δυστυχώς κατά την άποψη πολλών, που
εκτιμούν ότι αυτή είναι και η πιο βαριά σκιά πάνω στον γνωστό ιστορικό και διανοητή.

Μπέρναρντ Λιούις. Ο πολιτικός του ρόλος είναι και η αχίλλειος πτέρνα του

Οκτώ ημέρες ύστερα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ο
καθηγητής Λιούις κλήθηκε στο αμερικανικό υπουργείο Άμυνας. Δείπνησε με τον
Αμερικανό αντιπρόεδρο Ντικ Τσέινι και έδωσε συμβουλές στον πρόεδρο Μπους.

Ο γνωστός «ιέρακας»Ρίτσαρντ Περλ, τον χαρακτήρισε ως την «πιο σημαντική
πνευματική δύναμη που αντιδρά στις συμβατικές θεωρίες για τη διαχείριση της
σύγκρουσης ανάμεσα στο ακραίο Ισλάμ και τη Δύση». Έκτοτε, ο Λιούις έχει
χαρακτηριστεί απολογητής, συνήγορος της χρήσης βίας με στόχο την πρόκληση
φόβου «ή τουλάχιστον σεβασμού» σε έναν ισλαμικό κόσμο που τελεί σε άμυνα και
νιώθει αγανακτισμένος έναντι της Δύσης.

Συμβουλές. Και εν τούτοις, είναι μία από τις πλέον επιφανείς
προσωπικότητες του δυτικού κόσμου όσον αφορά το Ισλάμ. Από τη Σχολή Ανατολικών
και Αφρικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, βρέθηκε πριν από 30
χρόνια στο Πρίνστον. Διεισδυτικά και αιχμηρά, συνέχισε να γράφει όχι μόνο για
την ιστορία των μουσουλμάνων, της Ισλαμικής Θεολογίας και των μουσουλμανικών
αντιδράσεων απέναντι στη Δύση, αλλά και για τον τρόπο που η Δύση θα πρέπει να
αντιμετωπίσει τον μουσουλμανικό κόσμο. Πολλοί Αμερικανοί ηγέτες ζήτησαν τις
συμβουλές του για τον τρόπο σκέψης των μουσουλμάνων και μετά την 11η
Σεπτεμβρίου, ελάχιστες φορές επέλεξε τη σιωπή ως απάντηση. Σήμερα
αναγνωρίζεται ως ο ανεπίσημος συντάκτης του δόγματος Μπους για την εξάπλωση,
διά της βίας εφ’ όσον χρειάζεται, των αρχών και αξιών της «Δημοκρατίας της
Δύσης» στις μουσουλμανικές χώρες – ένα από τα επιχειρήματα για τον πόλεμο στο
Ιράκ. Πρόκειται για έναν ρόλο που απαξίωσε σε ορισμένους κύκλους τον 87χρονο
καθηγητή. Πολλοί μουσουλμάνοι τον μισούν, εν μέρει επειδή είναι Εβραίος εν
μέρει επειδή υπήρξε αδυσώπητος κριτής αυτού που αποκαλεί «αποσάθρωση και
πνευματική σύγχυση μεγάλης μερίδας του μουσουλμανικού κόσμου». Ο πολιτικός του
ρόλος είναι και η αχίλλειος πτέρνα του. Επισκίασε τις επιτυχίες του ως
πολύγλωσσου – γνωρίζει τουλάχιστον πέντε γλώσσες της Μέσης Ανατολής –
ιστορικού και ερευνητή. Είναι ένας εκ των ελαχίστων ακαδημαϊκών που έχει
αποκληθεί γεράκι. Την ίδια τύχη είχε και ο Ρίτσαρντ Πάιπς: λαμπρός λόγιος και
γνώστης του παλαιού καθεστώτος στη Ρωσία, υιοθετήθηκε από την κυβέρνηση Ρίγκαν
ως ο μόνιμος απολογητής της αντισοβιετικής γραμμής Το γεγονός ότι αποδείχθηκε
πως ο Πάιπς είχε, σε μεγάλο βαθμό, δίκιο, ποτέ δεν αποκατέστησε την ακαδημαϊκή
του φήμη μεταξύ των πολιτικά φιλελεύθερων.

Τα ακαδημαϊκά διαπιστευτήρια του καθηγητή Λιούις είναι αδιαμφισβήτητα. Όποιος
αμφιβάλλει για το βάθος και το εύρος της γνώσης και της σχολαστικής,
αμερόληπτης ιστορικής προσέγγισής του, δεν έχει παρά να ανατρέξει στη βαριά
επιτομή των συγγραμμάτων του. «Υπάρχει μια διαφορετική άποψη σε ορισμένους
κύκλους ότι η πολιτική είναι μια θετική επιστήμη, όπως τα Μαθηματικά, και ότι
υπάρχει, θα μπορούσαμε να πούμε, μια μόνο σωστή λύση για κάθε πρόβλημα, λέει,
συζητώντας για τους ισλαμιστές στο Ιράν. «Είναι μια πλάνη και η βίαιη εφαρμογή
της έχει προκαλέσει απίστευτη δυστυχία σε αμέτρητους ανθρώπους». H Ιστορία
ήταν η πρώτη του αγάπη, αλλά η μεγάλη του αδυναμία είναι οι γλώσσες – κάποια
περίοδο, επισημαίνει, μελετούσε ταυτόχρονα λατινικά, ελληνικά, βιβλικά εβραϊκά
και κλασικά αραβικά. H αδυναμία αυτή είναι που τον οδήγησε για έρευνα στη Μέση
Ανατολή. «Ο ιστορικός το οφείλει στον εαυτό του και στους αναγνώστες του να
προσπαθεί, εξαντλώντας τις ικανότητές του, να είναι αντικειμενικός ή
τουλάχιστον δίκαιος», έχει να πει. Αναγνωρίζει όμως και τους κινδύνους που
ελλοχεύουν στις περιπτώσεις εμπλοκής και δέσμευσης του ιστορικού. Αυτή ήταν η
μοίρα του.

© The Times, 2004