Διαστάσεις Tο παράπονο του Mάντελσταμ

Αλμπέρτο Μανγκέλ: «Μοιάζουμε στη βιβλιοθήκη μας»

Ο Αραγκόν έλεγε πως πρέπει να διαβάζουμε τα πάντα, από τις οδηγίες των
φαρμάκων μέχρι τους κλασικούς. Στο πρώτο κεφάλαιο του Δον Κιχώτη, ο Θερβάντες
λέει ότι διαβάζει ακόμη και τα κομματάκια από χαρτί που είναι πεταμένα στον
δρόμο. H βιβλιοθήκη μας, όμως, είναι αναγκαστικά προϊόν επιλογών και
απορρίψεων. Αντανακλά όχι μόνο τα γούστα μας και τις προτιμήσεις μας, αλλά και
τις ελλείψεις μας, όπως και αυτά που απεχθανόμαστε. Κάθε βιβλιοθήκη δεν
αποτελεί μόνο επιλογή, αλλά και λογοκρισία. Ο Αλμπέρτο Μανγκέλ, για
παράδειγμα, έχει πολλά βιβλία του Πλάτωνα και πολύ λίγα του Αριστοτέλη. Πολλά
βιβλία του Φλωμπέρ, αλλά σχεδόν κανένα του Μωπασάν. Όλα τα βιβλία του, όμως,
τα έχει τοποθετήσει στο ίδιο επίπεδο. Όλα ισοδύναμα. Ένα αστυνομικό
μυθιστόρημα μπορεί να προσφέρει την ίδια ευχαρίστηση με ένα φιλοσοφικό
δοκίμιο.

Συγγραφέας, μεταφραστής, εκδότης, ο Μανγκέλ είναι πρώτα απ’ όλα αναγνώστης.
Γεννημένος στο Μπουένος Άιρες, όπου διάβασε παθιασμένα ό,τι έγραψε ο Μπόρχες,
έζησε στη συνέχεια στην Ιταλία, στην Αγγλία, στην Ταϊτή, για να εγκατασταθεί
τελικά στο Πουατού της Δυτικής Γαλλίας. Εκεί αγόρασε ένα πρεσβυτέριο, μια
παλιά κατοικία ιερέα δηλαδή και μετέτρεψε την αποθήκη σε μια τεράστια
βιβλιοθήκη 50.000 βιβλίων. Και συνέχισε να διαβάζει. Λογοτεχνία είναι αυτό που
μου αρέσει να διαβάζω, λέει σε συνέντευξή του στη Φιγκαρό. Και η ανάγνωση
μπορεί να μας προσφέρει απόλαυση με απροσδόκητους τρόπους. H χήρα του Όσιπ
Μάντελσταμ έλεγε ότι ο άνδρας της, εξόριστος στη Σιβηρία, παραπονιόταν στον
άνθρωπο που ήταν εξουσιοδοτημένος να τον επισκέπτεται ότι δεν είχε ποίηση να
διαβάσει. Ο άνθρωπος εκείνος, που ήταν γνωστός ηθοποιός, πήρε τότε την άδεια
παραμονής του ζεύγους Μάντελσταμ και τη διάβασε εν είδει ποιήματος, με
ελεγειακό τόνο. Το επεισόδιο αυτό συγκίνησε πολύ τον Μάντελσταμ.

Ιεραρχίες στη λογοτεχνία δεν υπάρχουν. Αν εξετάσουμε τι διαβάζουν οι φανατικοί
αναγνώστες στο κρεβάτι, θα συναντήσουμε συχνότερα τον Νίκολας Μπλέικ και τον
Ρόμπερτ Λούις Στήβενσον, απ’ ό,τι τον Καντ ή τον Τζόυς. Στο τέλος του
μοντερνισμού – σημειώνει ο συγγραφέας της «Ιστορίας της Ανάγνωσης» – περάσαμε
από μια φάση όπου ο συγγραφέας θεωρούσε ως αποστολή του να στοχάζεται γύρω απ’
αυτό που κάνει. Αντί να εφευρίσκουν ιστορίες, οι θιασώτες του νέου
μυθιστορήματος επιδίδονταν στην αποδόμηση των κειμένων. Όχι μόνο δεν έδιναν
πια σημασία στην ιστορία, αλλά τη θεωρούσαν και εμπόδιο στη γραφή. H φάση αυτή
δεν ήταν δυνατόν να διαρκέσει πολύ. Κι έτσι επανήλθαμε στους συγγραφείς που
αφηγούνται ιστορίες, σ’ αυτόν τον ζωντανό διάλογο ανάμεσα στον συγγραφέα και
τον αναγνώστη που άρεσε τόσο στον Τσέστερτον. Ως φόρο τιμής στον τελευταίο, ο
Μανγκέλ εξέδωσε έναν τόμο με τα δημοσιογραφικά του κείμενα. Τίτλος του, «Το
περιοδεύον παράδοξο».