AΦIEPΩMA Aπό τη νομαδική ζωή, στα κρατικά γρανάζια

Οι Chukchee, ιθαγενείς που ζουν στην τούνδρα είναι νομάδες βοσκοί ταράνδων, ακολουθούν την αποδημία των ζώων και ζουν σε κινητά καταλύματα φτιαγμένα από δέρμα ταράνδων που λέγονται «ουράνγκα»

Οι αυτόχθονες της Σιβηρίας είναι γνωστοί ως «βόρειες μειονότητες» και ζουν σε
μια περιοχή με έκταση ίση με το 58% ολόκληρης της Ρωσίας, που εκτείνεται από
την χερσόνησο Κόλα έως τον ποταμό Αμούρ και την Σαχαλίνη. Στη Σιβηρία ζουν 26
ξεχωριστές φυλές με πληθυσμιακές ομάδες που κυμαίνονται από 200 άτομα (τους
Ορόκ) μέχρι 34.000 (τους Νένετ) ενώ συνολικά δεν ξεπερνούν τα 160.000 άτομα.

Χαρακτηριστική είναι η μεγάλη γεωγραφική τους διασπορά που καλύπτει τρεις
διαφορετικές κλιματικές ζώνες: την τούνδρα (αρκτική πεδιάδα), τη δασική
τούνδρα (λίγη βλάστηση περιορισμένη σε κοντόχοντρα δέντρα και θάμνους) και την
δασική έκταση από κωνοφόρα δέντρα (ταιγκά). Οι ιθαγενείς που ζουν στην τούνδρα
είναι νομάδες βοσκοί ταράνδων, ακολουθούν την αποδημία των ζώων και ζουν σε
κινητά καταλύματα φτιαγμένα από δέρμα ταράνδων που λέγονται «ουράνγκα». Οι
ιθαγενείς που ζουν κοντά στη θάλασσα ψαρεύουν, ενώ αυτοί που ζουν στη δασώδη
τούνδρα και την ταιγκά συνδυάζουν την εκτροφή ταράνδων με το κυνήγι, το μάζεμα
καρπών και συνήθως ζουν σε μόνιμους οικισμούς. Τα σπίτια τους φτιάχνονταν στο
παρελθόν από φλοιούς δέντρων ή ήταν ημιυπόγειες καλύβες που επικαλύπτονταν από
χώμα και βρύα.

Τα εργοστάσια

Μεταξύ 1930 και 1940 οι ιθαγενείς έχασαν την αποκλειστικότητα στη χρήση της
γης τους, όταν κρατικές βιομηχανίες άρχισαν να εγκαθίστανται στην περιοχή. Οι
βιομηχανίες υποβάθμισαν περιβαλλοντικά την περιοχή αν και προσέφεραν νέου
είδους επαγγελματική απασχόληση στους αυτόχθονες. Οι νέες θέσεις εργασίας στις
βιομηχανίες και τα εργοστάσια προσέλκυσαν πολλούς οικονομικούς μετανάστες από
άλλες περιοχές της χώρας, με αποτέλεσμα να αυξηθεί ο συνολικός τοπικός
πληθυσμός. Οι κρατικές επιχειρήσεις μείωσαν τον διαθέσιμο χώρο για
παραδοσιακές νομαδικές δραστηριότητες και υποβάθμισαν την ποιότητα των
βοσκοτόπων επιβαρύνοντας την ήδη δύσκολη διαβίωση των ιθαγενών.

Ένας νομάδας Chukchee κατασκευάζει εργαλεία

Από τις αρχές του 1950 έως και τα μέσα της δεκαετίας του 1980, οι σοβιετικές
αρχές έκαναν σοβαρές προσπάθειες να εξαφανίσουν τις γλώσσες των ιθαγενών, τα
πολιτισμικά τους πρότυπα και τους παραδοσιακούς τρόπους ζωής τους, με σκοπό τη
δημιουργία ενός ομογενούς, σοβιετικού κράτους. Τα σχολεία σταμάτησαν να
διδάσκουν τις γλώσσες των ιθαγενών και τα παιδιά τιμωρούνταν εάν και όταν τις
χρησιμοποιούσαν. H τακτική αυτή οδήγησε σε φαινόμενα ασυνεννοησίας μεταξύ
νεώτερων και παλαιότερων γενεών της ίδιας φυλής, με τους νεώτερους να μιλάνε
μόνο ρωσικά και τους παλαιότερους να μην καταλαβαίνουν τη γλώσσα.

Από τη σταλινική περίοδο και μετά, οι σοβιετικές κυβερνήσεις υιοθέτησαν
πολιτικές που αποσκοπούσαν στη μετάβαση του ντόπιου πληθυσμού από την νομαδική
ζωή σε μόνιμα εγκατεστημένους κρατικούς οικισμούς. Το κράτος επέβαλε
περιορισμούς στην άσκηση παραδοσιακών ασχολιών, όπως κυνήγι και ψάρεμα,
διαλύοντας τις τοπικές, αυτοσυντηρούμενες οικονομίες. H απότομη μετάβαση από
τη νομαδική, ελεύθερη ζωή, στην εξάρτηση από κρατικούς φορείς και μισθωτές
θέσεις εργασίας, οδήγησαν τους αυτόχθονες του Βορρά στον αλκοολισμό και σε
υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών. Τα προβλήματα αυτά επιδεινώθηκαν με την οικονομική
κρίση που ακολούθησε την πτώση του κομμουνισμού και την αύξηση της ανεργίας.
Σήμερα, μόλις το 10% των ιθαγενών της Σιβηρίας ζει νομαδικά ή ημινομαδικά (το
ποσοστό ήταν 70% μέχρι πριν από 30 χρόνια), ενώ η πλειοψηφία ζει σε σοβιετικού
στυλ οικισμούς και ασχολείται με την οικόσιτη κτηνοτροφία, το ψάρεμα και το
κυνήγι.

Ακόμη «πληρώνουν» τις πυρηνικές δοκιμές

Τα αυξημένα περιστατικά καρκίνου στις βόρειες μειονότητες έχουν αποδοθεί στην ακτινοβολία από τις πυρηνικές δοκιμές των αρχών της δεκαετίας του 1970

Ένα μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι βόρειες μειονότητες είναι αυτό της
υγείας. Το ποσοστό παιδικής θνησιμότητας είναι υψηλότερο από τον εθνικό μέσο
όρο, ο μέσος όρος ζωής τους υπολείπεται του εθνικού μέσου όρου κατά 18 χρόνια,
ενώ είναι αυξημένα και τα περιστατικά ασθενειών του κυκλοφορικού (που
προκαλούνται από το δριμύ ψύχος) και καρκίνων. Τα αυξημένα περιστατικά
καρκίνου έχουν αποδοθεί στην ακτινοβολία που ελευθερώθηκε κατά τις πυρηνικές
δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν στη Σιβηρία στις αρχές της δεκαετίας του 1970.
Επίσης, σημαντικά είναι τα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν από
διαρροές των βιομηχανιών φυσικού αερίου και πετρελαίου που εξακολουθούν να
ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα, τα νερά και το έδαφος. Ενδεικτικά: Οι όχθες του
ποταμού Σομπ – περιοχές ωοτοκίας των ψαριών – καταστρέφονται από την εξόρυξη
αμμοχάλικου ενώ η φυλή των Κχαντ δεν μπορεί να αντιδράσει στην καταστροφή των
ζωτικών τους πόρων. Τα δάση των Ουντέγκε απειλούνται από τη βιομηχανική
υλοτομία, ενώ στα βορειοανατολικά της Σιβηρίας, η γη των Έβενς και των
Γιουκαγκίρ είναι μολυσμένη από τη ραδιενέργεια που προέρχεται από τις
πυρηνικές δοκιμές του παρελθόντος.