TPITH AΠOΨH Eπιχείρηση μετάλλαξης του Πανεπιστημίου

Προσοχή. Εδώ «πριονίζονται» οι ρίζες!

«Άμλετ», Σαίξπηρ

H πρόταση νόμου που κατατέθηκε στη βρετανική Βουλή (T. Μπλερ) με στόχο τον
τριπλασιασμό των διδάκτρων στα δημόσια Πανεπιστήμια της χώρας, η οποία και
τελικά ψηφίστηκε, έβαλε στην ημερήσια διάταξη σωρεία καλοδιατυπωμένων
γενικοτήτων. Τα πρωτοσέλιδα του ευρωπαϊκού Τύπου πριμοδότησαν κραυγές αγωνίας
για το μέλλον των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Γηραιάς Ηπείρου.

«H μεγάλη ανέχεια των γαλλικών Πανεπιστημίων», ήταν ο τίτλος της γαλλικής «Le
Monde» στις 24 Ιανουαρίου, για να ακολουθήσει, την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου, η
οικονομική «Les Echos», με τίτλο «Τα ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια σε αναζήτηση
χρημάτων». Στο τεύχος της 12ης Ιανουαρίου το γερμανικό περιοδικό «Der Spiegel»
είχε θέμα «Το ακριβό Πανεπιστήμιο της φτήνιας – εξυγίανση μέσω διδάκτρων;»,
ενώ το βρετανικό περιοδικό «The Economist», στο τεύχος του Σαββάτου 24
Ιανουαρίου, έθετε το δίλημμα «Πληρωμή ή θάνατος – η κρίση των Πανεπιστημίων».

Τα τελευταία χρόνια τόσο στην Ελλάδα όσο και στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης τα Πανεπιστήμια δέχονται μια σκληρή κριτική τόσο από επιχειρηματικούς
κύκλους όσο και από τις ίδιες τις κυβερνήσεις. Από τη μια προβάλλεται με
άκαμπτη ομοφωνία ότι το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας εμφανίζει εντυπωσιακές
ανελαστικότητες στην κατάλληλη εξειδίκευση των φοιτητών και σπουδαστών και ότι
«δεν μπορεί να ανταποκριθεί έγκαιρα στις νέες ανάγκες της αγοράς εργασίας,
καθώς έχει δομηθεί πάνω σε ένα παρωχημένο σύστημα παραγωγής με κουλτούρα
τακτοποίησης και όχι απασχόλησης». Τα Πανεπιστήμια κατηγορούνται για αρχαϊσμό,
ότι είναι αποκομμένα από τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας και ως εκ
τούτου είναι φυσικό να παράγουν ανέργους. Παράλληλα ανακαλύπτεται ότι «δεν
υπάρχει δημόσια εκπαίδευση στην πραγματικότητα, αφού η μέση οικογένεια ξοδεύει
μεγάλα ποσά για την εκπαίδευση».

Από την άλλη, τα βέλη της κριτικής εστιάζουν στην κρίση χρηματοδότησης καθώς

η σημαντική αύξηση του λειτουργικού κόστους και η έλλειψη κονδυλίων υποχρέωσαν
ορισμένα ιδρύματα, όπως π.χ., το Πανεπιστήμιο Αθηνών ή το Οικονομικό
Πανεπιστήμιο, να παραδεχθούν ότι δεν έχουν χρήματα να πληρώσουν ούτε τους
λογαριασμούς των ΔΕΚΟ (φως και τηλέφωνο), ενώ κάμποσες εκατοντάδες χιλιόμετρα
βορειότερα στο Παρίσι, το Πανεπιστήμιο του Ορσέ επινόησε λύσεις όπως η
επιμήκυνση των χειμερινών διακοπών προκειμένου να κάνει οικονομία στη
θέρμανση!

Μια εικόνα μιζέριας αναδύεται από παντού: Αυξημένες ιδιωτικές εκπαιδευτικές
δαπάνες που ροκανίζουν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, γενικευμένο
αίσθημα αβεβαιότητας και ανασφάλειας σχετικά με το επαγγελματικό μέλλον των
πτυχίων, Πανεπιστήμια στα όρια της κατάρρευσης, με τεράστια προβλήματα,
ελλείψεις υποδομών και διδακτικού προσωπικού. Επιδέξια και αθόρυβα με τη
βοήθεια της συστηματικής προβολής των ηλεκτρονικών μας κουβερνάντων (MME),
όλος ο προβληματισμός μοιάζει με τη θεωρία του πεπρωμένου στη θρησκευτική
σκέψη όπου οι άνθρωποι αναφωνούν «είναι θέλημα Θεού», για να εξηγήσουν ή να
δικαιολογήσουν μια ορισμένη εξέλιξη των πραγμάτων.

Σ’ αυτή τη γενικευμένη αίσθηση κρίσης, όπου σκόπιμα έχει υποκατασταθεί η
αναζήτηση των αιτιών από τη διαπίστωση των αποτελεσμάτων, βρίσκει έδαφος ο
τακτοποιημένος λόγος μιας νέας μεταρρυθμιστικής σταυροφορίας. Διακηρύσσεται με
αποφθεγματική φλυαρία και με μια τεχνητή επίφαση φρεσκάδας ότι «το δημόσιο
Πανεπιστήμιο θα πρέπει να αποκεντρωθεί, να αυτονομηθεί, να λειτουργήσει πιο
κοντά στην ελληνική κοινωνία», τα «AEI διά των Συγκλήτων τους δεσμεύονται να
υλοποιήσουν τους επιμέρους στόχους και δράσεις του προγράμματος επί ποινή
διακοπής χρηματοδοτήσεων», ενώ «προβλέπεται στον οργανισμό κάθε ιδρύματος μία
ή περισσότερες θέσεις διευθυντικών στελεχών».

H προτεινόμενη θεραπευτική αγωγή περιλαμβάνει την ακόμη μεγαλύτερη περικοπή
των δημοσίων πόρων, που θα δημιουργήσει συνθήκες «δημιουργικής ανασφάλειας»
στα Πανεπιστήμια και θα τα υποχρεώσει να στραφούν στην αγορά σε αναζήτηση νέων
πηγών εσόδων (δίδακτρα, σύνδεση με επιχειρήσεις, μετατροπή σε επιχειρήσεις
πώλησης υπηρεσιών). Μια τέτοια κίνηση, σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Δημήτρη
Ματθαίου, δεν θα απελευθέρωνε απλώς κρατικούς πόρους που θα μπορούσαν πλέον να
επενδυθούν επωφελώς στην παραγωγή. Θα παρωθούσε επίσης τα Πανεπιστήμια να
βελτιώσουν σταδιακά το έργο τους – ερευνητικό και διδακτικό – προκειμένου να
αυξήσουν την πελατεία, άρα και τα έσοδά τους, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που η
διεκδίκηση μεγαλύτερου μεριδίου στην αγορά οδηγεί τις εταιρείες καλλυντικών να
παράγουν οδοντόπαστες όλο και μεγαλύτερης λευκαντικής ικανότητας ή τις
τράπεζες στην παροχή υπηρεσιών private banking και προϊόντων υψηλότερης
κεφαλαιακής απόδοσης.

Πρόκειται, βεβαίως, για μια συνειδητή προσπάθεια νομιμοποίησης της μεταλλαγής
του Πανεπιστημίου προς μία ορισμένη κατεύθυνση, την οποία υπαγορεύει όχι η νέα
εποχή αλλά μια συγκεκριμένη ιδεολογική οπτική των πραγμάτων.