Θησαυροί Tέχνης και Iστορίας σε νέους μουσειακούς χώρους

Άποψη από την έκθεση της Συλλογής Δάμτσα, στο Κέντρο Τέχνης Τζόρτζιο Ντε Κίρικο του Βόλου, με σημαντικά έργα των K. Βολανάκη (δεξιά στη φωτογραφία), Π. Ρέγκου, A. Αστεριάδη, K. Μαλέα και άλλων κορυφαίων ζωγράφων του 19ου – 20ού αιώνα

Πού είναι το κέντρο της τέχνης μας; «Μα, ασφαλώς εκεί που γίνονται οι
σημαντικότερες εκθέσεις, τα σημαντικότερα έργα και η ιστορική έρευνα», απαντά
εύλογα κανείς. Εάν όμως εννοεί ότι το κέντρο αυτό είναι μόνο η Αθήνα, το λάθος
θα είναι μεγάλο. Εδώ και αρκετά χρόνια δυναμικές εστίες έχουν εμφανιστεί στην
περιφέρεια, προσφέροντας έργο μουσειολογικό συχνά καλύτερο και από της Εθνικής
Πινακοθήκης. Αναφέρομαι σε οργανισμούς όπως το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης
Τέχνης (η καλύτερη συλλογή νεωτεριστικών τάσεων), η Πινακοθήκη Αβέρωφ
(Μέτσοβο), το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Άνδρος), το Μουσείο Νεοελληνικής
Τέχνης Ρόδου (η πιο αντιπροσωπευτική συλλογή του 20ού αιώνα), η Πινακοθήκη
Μοσχανδρέου (Μεσολόγγι), η Συλλογή Κατσίγρα (Λάρισα), η Πινακοθήκη Κανακάκι
στο Ρέθυμνο.

Στην πραγματικότητα, τα ονόματα συλλογών και πινακοθηκών είναι πολύ
περισσότερα και εξίσου άξια, αλλά δεν φθάνουν στην επικαιρότητα, κυρίως επειδή
δεν έχει γίνει σε όλα το απαραίτητο μουσειολογικό νοικοκυριό, η ταξινόμηση
δηλαδή των συλλογών, το συμπλήρωμα των κενών και ο ορισμός υπευθύνων με
σχετική ειδικότητα και εμπειρία. Όμως τα πράγματα προχωρούν, έστω και αν το
ΥΠΠΟ για πολλά χρόνια στήριζε σχεδόν αποκλειστικά εκδηλώσεις άκρως μοντέρνας
τέχνης, παραγνωρίζοντας αυτούς τους πυρήνες. Αφορμή για το σημερινό θέμα είναι
η έκδοση των συλλογών της Λαϊκής Βιβλιοθήκης Καλαμάτας – Πινακοθήκης Σύγχρονης
Ελληνικής Τέχνης, η οποία μάλιστα εγκαινιάζει σε λίγες ημέρες τις ειδικές
εγκαταστάσεις της, καθώς και η επίσκεψή μας στις εκθέσεις συλλογών στο
Τελλόγλειο Ίδρυμα Θεσσαλονίκης και στο Κέντρο Τζορτζ Ντε Κίρικο του Βόλου.

Σπουδαία «φωλιά» τέχνης είναι ο Βόλος, και όχι μόνο επειδή έζησαν εκεί
ο Ντε Κίρικο, ο Θεόφιλος ή ο μελετητής K. Μακρής. Πόλη με αστικό πυρήνα,
φιλοξενεί πολλές άγνωστες συλλογές, μία από τις οποίες – του K. Δάμτσα –
υιοθετήθηκε πρόσφατα από τον Δήμο και τώρα εκτίθεται μόνιμα, με άψογη
μουσειολογική επιμέλεια της έμπειρης και δραστήριας ιστορικού Τέχνης Χρύσας
Δραντάκη. Εκατοντάδες έργα, από τον 18ο αιώνα έως τις ημέρες μας, προσφέρουν
ένα φάσμα πολύ αντιπροσωπευτικό. Έργα μικρών διαστάσεων, αλλά σπάνια και
απαραίτητα στη συγκρότηση της τέχνης μας. Σε άλλο όροφο είδαμε και τη συλλογή
του Δήμου, μικρότερη, αλλά αξιόλογη επίσης. Προσεγμένες εκδόσεις συμπληρώνουν
αυτόν τον πανελλήνιας εμβέλειας μουσειακό χώρο, που έχει και παράπλευρες
εκπαιδευτικές εκδηλώσεις, καθώς και εκθέσεις, όπως τώρα του A. Δρούγκα, με τα
έργα που φιλοτέχνησε για το ημερολόγιο 2004 της ΑΓΕΤ-Ηρακλής.

H Μεσσηνία είναι μία άλλη περιοχή, η οποία μόλις πρόσφατα – με το
Μουσείο T. Κατσουλίδη στη Μεσσήνη – έδειξε τον δυναμισμό της, όσο και αν στην
Καλαμάτα λειτουργεί από το 1986 η ΔΕΠΑΚ και από εκεί κατάγονται καλλιτέχνες
όπως οι Γ. Σπυρόπουλος, A. Τάσσος, Παύλος, Γ. Μπουτέας και ο K.
Γιαννουκόπουλος, ο γνωστός C. Yannako, σε πρωτοβουλία του οποίου στηρίχθηκε η
συλλογή που τώρα αντικρύζουμε, σε επιμέλεια της Νάταλι Σάκκουλα, ιστορικού
Τέχνης και συμβούλου της Πινακοθήκης. Άριστη έκδοση, καλά ιεραρχημένα τα έργα,
αποτελεί προσφορά στον φιλότεχνο και τον μελετητή. Ευχάριστο είναι επίσης που
έγινε επιτυχής προσπάθεια για νέες δωρεές από καλλιτέχνες ή άλλες
προσωπικότητες της περιοχής.

Το Τελλόγλειο Ίδρυμα είναι βέβαια ένα μουσειακό όνομα καθιερωμένο από
καιρό, αλλά όχι όσο αξίζει. Όραμα του ζεύγους Νέστορα – Αλίκης Τελλόγλου και
κληροδότημά τους προς το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, χρειάστηκε
είκοσι χρόνια για να είναι σήμερα το ολοκληρωμένο σύγχρονο κτίριο, με συλλογές
έργων από κορυφαίους καλλιτέχνες, με εκπαιδευτικά προγράμματα και εκδόσεις.
Μολονότι ξεκίνησε τη δημόσια ζωή του με το πρώτο επιστημονικό συμπόσιο (1984)
που έγινε στην Ελλάδα για θέματα ιστορίας της νεοελληνικής τέχνης, η στελέχωσή
του έγινε σχετικά πρόσφατα. Θησαυρός εθνικής κλίμακας είναι το αρχείο του
τεχνοκριτικού T. Σπητέρη που στεγάζει και το οποίο μπορεί να γίνει κέντρο
έρευνας πανελλήνιο. Τέτοιες πολύτιμες συλλογές ντοκουμέντων δεν έχουμε πολλές.
Των Γ. Πετρή και Π. Πρεβελάκη βρίσκονται στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, της E.
Βακαλό στην Εταιρεία Εικαστικών Μελετών στην Αθήνα, ενώ του A. Ξύδη έχει
άγνωστη προς το παρόν κατάληξη.

INFO

· Πινακοθήκη Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης – Λαϊκή Βιβλιοθήκη,
Πανταζοπούλειος Σχολή, Καλαμάτα

· Συλλογές Νεοελληνικής Τέχνης και Αρχείο T. Σπητέρη, Τελλόγλειο
Ίδρυμα, Αριστοτέλειο Πανεπιστήγμιο Θεσσαλονίκης

· Συλλογή Δάμτσα, Κέντρο Τέχνης Τζ. Ντε Κίρικο, Βόλος