ΔPOMOI

«Οι αλυσίδες…

… της βασανισμένης ανθρωπότητας είναι φτιαγμένες από γραφειοκρατία». Αυτό
είχε γράψει ο Φραντς Κάφκα στην «Αποικία των τιμωρημένων». Και αυτό: «H
επανάσταση εξατμίζεται και αφήνει πίσω της μονάχα τον βούρκο μιας νέας
γραφειοκρατίας». Μια τέτοια κριτική της γραφειοκρατίας υπονοεί πως η εξουσία
της στηρίζεται απόλυτα στην υποταγή των ανθρώπων. Αυτά και άλλα του Κάφκα
διαβάστηκαν μεταφυσικά και θρησκευτικά από κριτικούς και αναγνώστες που
έβλεπαν στα γραφτά του μια παραίτηση μπροστά στην ανθρώπινη μοίρα.

Αντίθετη…

… με αυτό το ρεύμα είναι η ανάγνωση που κάνει ο Μίκαελ Λέβι στο βιβλίο του
«Φραντς Κάφκα, ο ανυπότακτος ονειροπόλος». Γάλλος, γεννημένος στη Βραζιλία,
από γονείς Εβραίους της Βιέννης, ο Λέβι απορρίπτει την «ιουδαϊκή», μη πολιτική
ερμηνεία, του αγωνιώδους ονειροπολήματος του Κάφκα, που κάποτε είχε γράψει στο
ημερολόγιό του: «Να μην ξεχάσω τον Κροπότκιν!». Τον Κροπότκιν, τον Ρώσο
αναρχικό πρίγκιπα; Αυτόν. Ο Κάφκα αναρχικός; Σίγουρα όχι, τουλάχιστον όχι με
την έννοια του στρατευμένου, λέει ο Λέβι. Όμως, η «κόκκινη κλωστή» που
διαπερνάει όλο του το έργο μοιάζει με ηλεκτρικό ρεύμα φτιαγμένο από πάθος κατά
της αρχής, κατά της εξουσίας, της όποιας εξουσίας. Το «Γράμμα στον πατέρα»
είναι πλημμυρισμένο από οιδιπόδεια βία. H «Μεταμόρφωση», ένας μύθος
«οικογενειακού ολοκληρωτισμού», είναι μια διαμαρτυρία κατά της πατρικής
εξουσίας. Ο K., στο τέλος της «Δίκης», προσφέρεται στο λεπίδι των δημίων που
τον εκτελούν «σαν σκυλί». Και στο «Ενώπιον του νόμου», αυτός ο άνθρωπος που
περιμένει την έγκριση για να μπει και που στο τέλος πεθαίνει προτού φανεί
κάποιος για να του δώσει την άδεια, δεν είναι παρά ένας άνθρωπος που του
έλειπε το θάρρος να παραβιάσει την πόρτα, λέει ο Λέβι.

Τον κόσμο…

… που έπλασε στα έργα του, ο Κάφκα τον βλέπει πάντα από την πλευρά των
θυμάτων. Είναι γεγονός ότι τη δεκαετία του 1920 διατηρούσε δεσμούς με
αναρχικούς κύκλους της Πράγας. Δεν έκρυβε το ενδιαφέρον του για το κοινοβιακό
πείραμα των πρώτων κιμπούτς στην Παλαιστίνη, ενώ ήταν γνωστή η αντίθεσή του
στον σιωνισμό. Όλα φαίνεται πως άρχισαν από τη φιλία του με τον Τσέχο αναρχικό
Μίχαλ Μάρες, που είχε προσκαλέσει τον Κάφκα σε πολλές συναντήσεις και
διαδηλώσεις αναρχικών. Ο Μάρες έγραψε για την παρουσία του Κάφκα σε αυτές τις
συγκεντρώσεις και για το ενδιαφέρον του για βιβλία αναρχικών όπως ο Πιοτρ
Κροπότκιν και ο Μιχαήλ Μπακούνιν.

Ο αναρχισμός…

… του Κάφκα, σύμφωνα με τον Μίκαελ Λέβι, εκδηλώνεται ως κριτική της
γραφειοκρατίας που είναι βασισμένη στις δικές του εμπειρίες από το Ινστιτούτο
Ασφάλισης Εργατικών Ατυχημάτων, όπου εργαζόταν ως δικηγόρος. Το ινστιτούτο
είχε ιδρυθεί βάσει μιας νέας κοινωνικής νομοθεσίας που είχε κατακτήσει το
εργατικό κίνημα στην αυστροουγγρική αυτοκρατορία. Αυτά συνέβαιναν τη δεκαετία
του 1910. Αν ζούσε, ίσως ο Κάφκα να είχε τις ίδιες συμπάθειες και στην
τρέχουσα δεκαετία.