Tουρκία: ανοίγει πιο εύκολα η πόρτα της E.E.

Τον Δεκέμβριο του 1999 η τότε ελληνική κυβέρνηση – και, διστακτικά, η
αντιπολίτευση – πανηγύρισε για τη συμφωνία του Ελσίνκι: η Τουρκία γίνεται
υποψήφια προς ένταξη χώρα, η Κύπρος εισέρχεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση
ανεξαρτήτως επιλύσεως ή μη του Κυπριακού, η Τουρκία είναι υποχρεωμένη να
συμβάλει στην επίλυσή του εάν θέλει να προχωρήσει η ενταξιακή της πορεία και
επίσης είναι υποχρεωμένη να έχει επιλύσει τις διαφορές της με την Ελλάδα μέχρι
το 2004 ή αλλιώς να προσφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

H Ιστορία, όμως, δεν κινείται βάσει των προδιαγραφών που θέτουν οι άνθρωποι σε
μια συγκεκριμένη συγκυρία. Διότι η μεν Τουρκία έγινε υποψήφια χώρα, η δε
Κύπρος εισέρχεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1η Μαΐου χωρίς επίλυση του
Κυπριακού αλλά με… δική της υπαιτιότητα. Και τα άλλα δύο στοιχεία, ωστόσο,
κατέστησαν παρωχημένα από τις εξελίξεις.

Δεν υπάρχει εμπόδιο. Ουδείς, για παράδειγμα, είχε φανταστεί ότι εμπόδιο
στην επίλυση του Κυπριακού δεν θα ήταν η Άγκυρα και οι Τουρκοκύπριοι αλλά η
Κυπριακή Δημοκρατία. Συνεπώς, ουδείς εταίρος μπορεί πλέον να επικαλεστεί το
Κυπριακό για να κλείσει την πόρτα στην Άγκυρα, η οποία θα έρθει τον Δεκέμβριο
και θα διεκδικήσει δυναμικά τον καθορισμό ημερομηνίας έναρξης των ενταξιακών
της διαπραγματεύσεων. «Ό,τι μας ζητήσατε, το κάναμε» θα πει ευλόγως ο κ.
Ερντογάν: και τους Τουρκοκύπριους πείσαμε να στέρξουν σε λύση του Κυπριακού,
και τις μεταρρυθμίσεις προχωρήσαμε, και τον ρόλο του στρατού περιορίσαμε και
συνομιλίες για τις διαφορές μας με τους Έλληνες έχουμε ξεκινήσει.

Οι Ευρωπαίοι έναντι του τουρκικού αιτήματος είναι επί του παρόντος διχασμένοι,
για λόγους όμως που δεν έχουν σε τίποτε να κάνουν με το Κυπριακό. Απλούστατα,
το ερώτημα είναι εάν αντέχουν να βάλουν στους κόλπους της εκλεκτής λέσχης ένα
μουσουλμανικό κράτος 60 εκατομμυρίων.

Πιέσεις από τις ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί, από την άλλη πλευρά, μολονότι δεν
είναι μέλη της Ένωσης, είναι αποφασισμένοι να πιέσουν όλους τους εταίρους να
πουν “ναι” στην Τουρκία, κυρίως αυτούς που θεωρούν πιστούς τους συμμάχους,
όπως η Βρετανία ή η Ολλανδία. H διακαής επιθυμία τους, άλλωστε, να επιλυθεί το
Κυπριακό, που εκδηλώθηκε με σειρά πιέσεων και τηλεφωνημάτων, δεν έχει ως στόχο
την επίλυση του προβλήματος αλλά το άνοιγμα του ευρωπαϊκού δρόμου της
Τουρκίας.

H αλλαγή του δόγματος. Με τα παραπάνω δεδομένα, τα μεγάλα ερωτηματικά
εν όψει του Δεκεμβρίου είναι η Ελλάδα και η Κύπρος. Ο κ. Καραμανλής, με το
προχθεσινό του διάγγελμα, έκανε σαφές ότι αποσυνδέει την πορεία του Κυπριακού
από τα ελληνοτουρκικά, αλλάζοντας άρδειν την πολιτική των κυβερνήσεων Σημίτη.
Ο πρόεδρος Παπαδόπουλος, επίσης, έχει πει σε ανύποπτο χρόνο ότι δεν πρόκειται
να προβάλει βέτο – κάτι, ωστόσο, που μπορεί να αποδειχθεί στην πράξη πολύ
δύσκολο, όταν η κοινή γνώμη της Κύπρου δεν διακατέχεται από φιλικά αισθήματα
προς αυτούς που εισέβαλαν στο νησί. Επίσης, μπορεί να μπει στον πειρασμό να
χρησιμοποιήσει τον Δεκέμβριο για να προωθήσει μια λύση του Κυπριακού πιο
κατάλληλα κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του από ό,τι το πέμπτο σχέδιο Ανάν.

H Χάγη. Ωστόσο, μένει ακόμη ένας όρος της συμφωνίας του Ελσίνκι για τον
οποίο εκτός απροόπτου η Αθήνα δεν θα έχει να πει τίποτε: η προσφυγή στο
Δικαστήριο της Χάγης. H κυβέρνηση, αν και έχει ως προτεραιότητα την εξομάλυνση
των σχέσεων με την Τουρκία, δεν είναι καθόλου θερμή – εν αντιθέσει προς την
κυβέρνηση Σημίτη – έναντι μιας προσφυγής στη Χάγη, που δεν θα περιλαμβάνει
μάλιστα μόνον το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας, αλλά το συνολικό πακέτο του
Αιγαίου.

Το σενάριο που επί του παρόντος έχει κατά νου η κυβέρνηση είναι ότι οι κ.κ.
Καραμανλής και Ερντογάν θα συμφωνήσουν να παρουσιασθούν από κοινού ενώπιον του
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και να πουν ότι «απαιτείται περισσότερος χρόνος».
Στόχος, βέβαια, είναι η συνέχιση της προσέγγισης χωρίς θεσμική επίλυση καμιάς
διαφοράς. Κάτι που μπορεί, μελλοντικά, να αποδειχθεί εκρηκτικό, εάν για
παράδειγμα η γείτων περιπέσει ξανά σε μια δίνη ρευστότητας και αστάθειας.

Αυτή τη ρευστότητα όμως στην Τουρκία είναι που φοβάται πιο πολύ από όλα η
κυβέρνηση Καραμανλή και αυτός είναι ο λόγος που σπεύδει σε κάθε ευκαιρία να
υποστηρίζει την Άγκυρα και τον Ταγίπ Ερντογάν. Και αυτός είναι ο λόγος που τον
Δεκέμβριο του 2004, ο πλέον ένθερμος υποστηρικτής της Άγκυρας στη σύνοδο
κορυφής θα είναι ο Έλληνας Πρωθυπουργός.