TPITH AΠOΨH Kτίρια και πόλη

Όταν τα κτίρια σχεδιάζονται ανεξάρτητα από το άμεσο ή μακρινό περιβάλλον τους,
από τον τόπο που τα υποδέχεται, δεν αποτελούν αναπόσπαστα μέλη ενός
οργανισμού, αλλά ένθετα στοιχεία, τα οποία δύσκολα ενσωματώνονται στον ιστό
της πόλης.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι αποκλείεται η ανέγερση κτιρίων σε επιλεγμένα
σημεία της πόλης με ιδιαιτερότητες στο ύφος και στην κλίμακα, οι ανατροπές
όμως και οι ασυνέχειες του πολεοδομικού ιστού απαιτούν ιδιαίτερη μελέτη και
μια νέα ματιά στη σχέση: πόλη – κτίριο.

H αρχιτεκτονική επιλογή αυτής της «αποξένωσης» προϋποθέτει ανάλογη διαμόρφωση
του περιβάλλοντος χώρου και ιδιαίτερες συσχετίσεις, μακρινές ή άμεσες, με την
πόλη. H εγγύτητα και η απόσταση δεν είναι κρίσιμα χαρακτηριστικά μόνο για τις
ανθρώπινες σχέσεις αλλά και για τα κτίρια.

Ένα παράδειγμα προς αυτήν την κατεύθυνση είναι το Πολιτιστικό Κέντρο στο
Παρίσι, το οποίο υποστήριξε με πάθος και αποφασιστικότητα ο πρόεδρος Pompidou.
Το κτίριο – ένα τεράστιο όχημα που έχει σταθμεύσει στην καρδιά της πόλης –
προκάλεσε έντονη κριτική και αμφισβητήθηκε τα χρόνια του ’70, όταν οι νέοι
τότε αρχιτέκτονες Renzo Piano και Richard Rogers πήραν το πρώτο βραβείο στον
διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, υποστηρίζοντας όπως έγραψαν οι ίδιοι, την
πολεμική μιας γοητευτικής υπόθεσης: ένα κτίριο-μηχανή, αντιμνημειώδες, που θα
στεγάζει την πληροφόρηση, τη διασκέδαση και την κουλτούρα.

Σημαντικός παράγοντας της αναμφισβήτητης επιτυχίας του Beaubourg, είναι ο
τρόπος που έχει οργανωθεί και μελετηθεί η κίνηση προς το κτίριο και μέσα στο
κτίριο, ενταγμένη στον χαλύβδινο σκελετό, στον οποίο οι στατικοί προσάρμοσαν
με ευφυή τρόπο τις πολλαπλές απαιτήσεις των αρχιτεκτόνων, για ένα κέντρο
επικοινωνίας και πολιτισμού, ευέλικτο, μεταβαλλόμενο, ανοιχτό σε προσαρμογές.

H πρόταση παραπέμπει στο μανιφέστο του φουτουρισμού (1914) του Sant Elia, το
οποίο αναφέρεται στη μηχανική απλότητα και την ανάγκη αντιμετώπισης της
κίνησης με νέες τεχνολογίες, μια κίνηση, γράφει, που σκαρφαλώνει στην
πρόσοψη σαν φίδι από γυαλί και σίδερο, μακριά από εγκλωβισμένους ανελκυστήρες,
στριμωγμένους στο φανάρι του κλιμακοστασίου.

H πόλη, με τις μνήμες και τα σημεία αναφοράς της, ξεδιπλώνεται στα μάτια του
επισκέπτη, καθώς οι κυλιόμενες κλίμακες τον οδηγούν στους εκθεσιακούς χώρους,
τη βιβλιοθήκη και τις άλλες περιοχές του πολιτιστικού κέντρου.

Στην τελευταία επίσκεψή μας στο Παρίσι, το είδαμε ξανά το κτίριο που έχει
πλέον συνδεθεί άρρηκτα με την πόλη.

Στην απέραντη βουερή πλατεία, ο κόσμος χαιρόταν τον ανοιξιάτικο ήλιο και τις
ποικίλες ευρηματικές εμφανίσεις των πλανόδιων μουσικών ή ηθοποιών.

Καθώς ανεβαίναμε προς την έκθεση με τα επιλεγμένα έργα του Ισπανού ζωγράφου
Miro, ανακαλύπταμε για ακόμη μία φορά την πρωταρχική σημασία της κίνησης στη
συνθετική διαδικασία της αρχιτεκτονικής.

Οι κυλιόμενες κλίμακες στις παρυφές του κτιρίου, όριο ανάμεσα σε δύο μουσεία:
τους εκθεσιακούς χώρους εσωτερικά και την πόλη εξωτερικά, με τις μεταμορφώσεις
του φωτός και του ουρανού, διαφορετική με το φως της ημέρας και διαφορετική
στην αναχώρηση το σούρουπο ή το βράδυ, με τις εικόνες της έκθεσης ακόμα
ζωντανές στη μνήμη, φορτισμένες από το σύμπαν του ζωγράφου Miro εκείθεν της
πόλης, αλλά και τόσο κοντά της.

Ο Rolan Bart γι’ αυτήν την εικόνα της πόλης έγραψε στα «Αποσπάσματα ερωτικού
λόγου»: «… κάτι που ήδη είναι προορισμένο να αποτελέσει ανάμνηση: ένας
πίνακας, κοντολογίς το ιερογλυφικό της ευμένειας, η ευδιαθεσία του πόθου.
Ξεχνώ οποιοδήποτε πραγματικό στοιχείο που μέσα στο Παρίσι υπερακοντίζει τη
γοητεία του Παρισιού. Ξεχνώ την ιστορία, την εργασία, το χρήμα, το εμπόρευμα,
τη σκληρότητα των μεγαλουπόλεων. Το βλέπω μόνο σαν αντικείμενο ενός αισθητικά
συγκροτημένου πόθου».

Όταν σουρουπώνει ή βραδιάζει, η πόλη με τα φώτα της μας κοιτάζει. Ο Πύργος του
Eiffel, μακρινός πρόγονος του κτιρίου, ένα τεράστιο φωτιστικό σώμα της πόλης
χάνεται μέσα στον έναστρο σκοτεινό ουρανό.

H Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.