TPITH AΠOΨH Iδρύματα δεύτερης ελευθερίας

Στου μαύρου Άδη το μαγγανοπήγαδο φεγγοβολούσε το σκοτάδι μου

N. Φωτόπουλος, Απορίες

H δικαιοσύνη πρέπει πάντοτε να υπηρετεί τον πολίτη και τις ελευθερίες του και
να μη μεταβάλλεται σε εργαλείο καταστολής στα χέρια «ανθρώπων με μαύρα ή με
μπλε». H δικαιοσύνη της πρόληψης και της επιείκειας προηγείται της δικαιοσύνης
της τιμωρίας.

H δημοκρατία έχει ανάγκη από μια δικαιοσύνη αξιών όχι μόνον επειδή νομιμοποιεί
στη συνείδηση του λαού τις διαδικασίες άσκησης της εξουσίας, αλλά και επειδή
ηθικοποιεί την αναγκαία συναίνεση στις περιπτώσεις επιβολής ποινών. Συναίνεση
που εμπεριέχει την προοπτική της συγγνώμης και δεν εξαντλείται στον τυφλό
εκφοβισμό.

Για να χρησιμοποιήσει όμως σωστά τη ρομφαία της Δικαιοσύνης η Πολιτεία δεν
χρειάζεται απλά «καλούς» ή ακόμα και «δίκαιους» νόμους. Οφείλει ν’ αντιληφθεί
ότι ο ύποπτος, ο διωκόμενος, ο καταδικαζόμενος, ο έγκλειστος πολίτης πρέπει να
διατηρεί τα δικαιώματα (και την αξιοπρέπεια) του ελεύθερου ανθρώπου. Να μην
ταπεινώνεται, να μη στιγματίζεται, να μη δίνεται βορά στα παμφάγα MME. Να μη
θυσιάζεται σε βωμούς (αγνής;) σκοπιμότητας.

H δικαιοσύνη, η ασφάλεια και η ελευθερία (ή καλύτερα: οι ελευθερίες) στηρίζουν
τη δημοκρατία και δεν την περιορίζουν ούτε την ποδηγετούν. Άλλωστε, οι
δημοκρατικές αρχές «καταξιώνονται» από τους υφιστάμενους, τον νόμο (κι όχι από
τις διακηρύξεις του νομοθέτη).

Διατυπώνω αυτές τις σκέψεις μελετώντας τις υποσχέσεις – προτάσεις του νέου
υπουργού Δικαιοσύνης που αφορούν κυρίως τις φυλακές και γενικότερα το
σωφρονιστικό σύστημα. Οι εξαγγελίες διέπονται από έναν έντονο ανθρωπισμό, αρχή
απαραίτητη αλλά όχι αρκετή αν θέλει το υπουργείο να χαράξει όρους νέας
διακυβέρνησης στον χώρο της σωφρονιστικής πολιτικής.

Αυτό που λείπει είναι οι ασφαλιστικές δικλίδες, οι θεσμικές εγγυήσεις σε
περίπτωση παρεκκλίσεων ή νόθευσης της νομιμότητας και του κράτους δικαίου.

Υπάρχει λοιπόν άμεση ανάγκη για διαφάνεια, επιστημονικό διάλογο και κοινωνικό
έλεγχο.

Τούτα σημαίνουν:

1. Να συσταθεί Μόνιμη και Διαρκής Κοινοβουλευτική Επιτροπή, η οποία θα
συντάσσει ετήσια έκθεση που θα συζητείται στη Βουλή.

2. Να συγκροτηθεί Σώμα Επισκεπτών (Board of Visitors) ώστε να γνωρίζει
(και) η κοινωνία τι συμβαίνει μέσα στα σωφρονιστικά καταστήματα.

3. Να θεσμοθετηθεί ο Ombudsman του φυλακισμένου ως «συμπαθητικός
ακροατής» ή να ενεργοποιηθεί ο δικαστής έκτισης κυρώσεων (ο οποίος θ’
αντικαταστήσει τον Εισαγγελέα Φυλακών).

4. Να ανεξαρτητοποιηθεί ουσιαστικά το Κεντρικό Επιστημονικό Συμβούλιο
Φυλακών (ΚΕΣΦ) ώστε να καταρτίζει σχέδια αντεγκληματικής πολιτικής χωρίς να
υποτάσσεται στις πολιτικές επιλογές του υπουργείου ή του (εκάστοτε) υπουργού
Δικαιοσύνης.

5. Να διευρυνθούν οι εναλλακτικές κυρώσεις και να λειτουργήσουν τα
Κέντρα Ημιελεύθερης Διαβίωσης, η Επάνοδος, τα KEK και IEK για κρατουμένους
κ.ο.κ.

Τέλος, επειδή είναι διακηρυγμένη η ευαισθησία του υπουργού για τη διαφθορά
(και μέσα στις φυλακές) χρήσιμη και συμβολικά απαραίτητη θα ήταν η υπόμνηση
στον ευρύτερο «πολιτικό κόσμο» ότι οι φυλακές δεν είναι χώροι εκμετάλλευσης
και εξυπηρέτησης. Πρέπει ν’ ανυψωθεί το ηθικό και το status του σωφρονιστικού
προσωπικού και πρέπει να προστατευθούν οι έντιμοι εργαζόμενοι από τις
συμ-πιέσεις και τις εκδικητικές διοικητικές παρεμβάσεις. Ταυτόχρονα όμως
οφείλει το υπουργείο Δικαιοσύνης να κόψει κάθε ομφάλιο λώρο που συνδέει τη
σωφρονιστική λειτουργία με τα παράκεντρα τόσο της εξουσίας όσο και του
χρήματος. Αυτό είναι το μήνυμα των καιρών που αναζητεί πολιτισμό όχι μόνο στα
θέατρα και στα γήπεδα, αλλά και στα ιδρύματα της δεύτερης ελευθερίας (και όχι
της ντροπής ή της σιωπής).

Y.Γ.: Γιατί δεν κηρύσσει ο υπουργός το 2005 ως έτος διαφάνειας και
νομιμότητας για τις φυλακές της χώρας;

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.