Θα αναπτύσσονται νέα χέρια – πόδια!

Εκατοντάδες χρόνια τώρα, οι επιστήμονες αναρωτιούνται: Αφού κάποια ζώα
αναπτύσσουν νέα άκρα γιατί δεν γίνεται το ίδιο και στον άνθρωπο; Μερικοί,
μάλιστα, που αφιερώνουν την έρευνά τους σε αυτόν τον τομέα, πιστεύουν ότι στα
επόμενα 10 χρόνια θα το δούμε και αυτό.

Πάνω: Τα προσθετικά «βιονικά» άκρα ίσως αποδειχθούν αχρείαστα, αν οι ερευνητές πετύχουν την ανάπλαση των ανθρώπινων άκρων – Αριστερά: Τα αμφίβια διαθέτουν την ικανότητα ανάπτυξης νέων άκρων. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι παλιότερα ο άνθρωπος είχε και αυτός παρόμοια ικανότητα, η οποία χάθηκε στην εξελικτική του πορεία. Έτσι, είναι αναγκασμένος να αρκείται στα τεχνητά μέλη

Παράδειγμα, ο Ντέιβιντ Γκάρντινερ, καθηγητής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο της
Καλιφόρνιας στο Ίρβαϊν. Όχι μόνο πιστεύει ότι είναι δυνατόν ο άνθρωπος να
αναπτύξει νέα χέρια και πόδια, αλλά θέλει να είναι αυτός που θα το πετύχει.
Την αισιοδοξία του μοιράζονται όλοι οι ερευνητές που ασχολούνται με τον
παράξενο αυτό κλάδο της βιολογίας. Για πρώτη φορά από το 1768­ όταν ο Ιταλός
μοναχός Λάζαρο Σπαλαντζάνι παρατήρησε πως υπάρχουν αμφίβια που βγάζουν νέα
άκρα ­ θεωρούν ότι τα στοιχεία της έρευνάς τους δείχνουν ότι ο άνθρωπος
διαθέτει παρόμοιες ικανότητες.

Ενδιαφέρον του Πενταγώνου. H υπηρεσία του αμερικανικού Πενταγώνου που
ασχολείται με φουτουριστικά ερευνητικά προγράμματα (DARPA) δεν κρύβει το
ιδιαίτερο ενδιαφέρον της για αυτές τις έρευνες, χρηματοδοτώντας αρκετούς
επιστήμονες. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα ονομάζεται Αναγέννηση και άρχισε πριν
από έναν χρόνο. Το Πεντάγωνο ενδιαφέρεται επειδή ολοένα και μεγαλύτερος
αριθμός στρατιωτών χάνει χέρια ή πόδια στο πεδίο των μαχών και θέλει να τους
εφοδιάσει με φάρμακα που θα αποτρέπουν τη δημιουργία ουλής και θα ξεκινούν τη
διαδικασία ανάπλασης. Ένας άλλος τομέας που υποστηρίζει τις έρευνες είναι η
φαρμακοβιομηχανία. Μεγάλη φαρμακευτική εταιρεία χρηματοδοτεί ένα από τα
σημαντικότερα επιστημονικά εργαστήρια του χώρου στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα.
Το σκεπτικό τους είναι ότι ακόμα κι αν δεν καταφέρουμε την ανάπτυξη ανθρώπινων
άκρων, οι έρευνες θα οδηγήσουν σε νέα φάρμακα επούλωσης πληγών, πολύτιμα για
διαβητικούς που υποφέρουν από χρόνιες πληγές.

Σπρέι για… «φύτρωμα». Ο Γκάρντινερ πιστεύει ότι οι προσπάθειες της
επιστήμης είναι σε καλό δρόμο. Αν τα πράγματα γίνουν όπως τα φαντάζεται, τότε
ένα χάπι, ένας επίδεσμος με φάρμακο ή ένα υγρό σπρέι πάνω στο φρέσκο τραύμα θα
αρκούν για να «φυτρώσουν» νέα δάχτυλα ή ολόκληρα χέρια. Και δεν είναι ο μόνος
που το πιστεύει. H Έλεν Χίμπερ-Κατζ εργάζεται ως βιολόγος στο Ινστιτούτο
Γουίσταρ της Φιλαδέλφειας, διάσημο για τη βασική του έρευνα στη βιολογία, τα
εμβόλια και τον καρκίνο. Στο εργαστήριό της έχει δει πετυχημένα πειράματα
αναγέννησης και επιμένει ότι το εγχείρημα είναι εφικτό. «Πιστεύω πως είναι
αναπόφευκτο ότι θα πετύχουμε την ανάπτυξη ενός νέου ανθρώπινου άκρου».

Αυξητικά κύτταρα. Υπάρχουν βέβαια και οι διαφωνούντες. Σε αντίθεση με
τα αμφίβια που βγάζουν νέα άκρα, στον άνθρωπο δημιουργείται ουλή όταν
τραυματίζεται. Ο Μπρους Κάρλσον, επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν,
εξηγεί πως αυτό είναι αποτέλεσμα της εξέλιξης του ανθρώπου για να μην
πεθάνουμε από αιμορραγία. Ο οργανισμός δημιουργεί θρόμβους για να σταματήσει
την αιμορραγία και μετά δημιουργείται μία ουλή, που σταματά τη διαδικασία της
αναγέννησης του άκρου. Κανείς δεν γνωρίζει τι θα γίνει αν παρακάμψουμε αυτό
τον μηχανισμό. H Χίμπερ-Κατζ πιστεύει ότι θα μπορούσαμε να σταματήσουμε την
αιμορραγία και μετά να κλείσουμε το τραύμα με αυξητικά κύτταρα ώστε να μην
αναπτυχθεί ουλώδης ιστός.

Αναγέννηση σημαίνει επίσης ότι τα κύτταρα θα πρέπει να πολλαπλασιαστούν, να
διαιρεθούν και να «στρατολογήσουν» αιμοφόρα αγγεία για να τραφούν. Αυτό βέβαια
είναι που συμβαίνει στον καρκίνο. Πράγμα που σημαίνει ότι δεν αποκλείεται να
έχει συμβάλει και αυτό εξελικτικά στη δημιουργία ουλής ως αντίδραση επιβίωσης
του οργανισμού. Επειδή το σώμα μας βλέπει ως εχθρό τα κύτταρα που
πολλαπλασιάζονται, βάζει μπρος τη διαδικασία άμυνας. Ίσως λοιπόν το
ανοσοποιητικό σύστημα απαγορεύει την ανάπλαση των άκρων.

Θεωρητικά, γίνεται! Ο Τζέρεμι Μπροκς, επιστήμονας στο Λονδίνο, που
μελετά εδώ και 20 χρόνια την αναγέννηση άκρων στα αμφίβια, δεν είναι
πεπεισμένος ότι μπορεί να γίνει κάτι αντίστοιχο στον άνθρωπο. «Θεωρητικά,
όμως, δεν βλέπω τον λόγο γιατί να μη γίνεται».

Αφού γίνεται στα έμβρυα, λέει ο Ντέιβιντ Γκάρντινερ, μπορεί να γίνει και στους
ενηλίκους. Όταν τα εμβρυϊκά κύτταρα λαμβάνουν σήματα στους υποδοχείς τους και
αρχίζουν τη διαδικασία της εξειδίκευσης, κάποια μετατρέπονται σε «βλαστούς»,
που αργότερα γίνονται χέρια, πόδια ή δάχτυλα. «Είναι λογικό να σκεφτούμε πως
τα κύτταρα διαθέτουν ακόμα αυτά τα γονίδια».

Από τη γενετική στην αναγεννητική

Στα έμβρυα, τα κύτταρα λαμβάνουν σήματα που καθορίζουν τον ρόλο τους και ορισμένα σχηματίζουν τα άκρα. Λόγω κάποιου λάθους στη διαδικασία, ένα παιδί στη Σιγκαπούρη γεννήθηκε με τρία πόδια

Ο Ελβετός επιστήμονας Αβραάμ Τρέμπλι δημιούργησε τον κλάδο της
πειραματικής βιολογίας το 1744, ανακαλύπτοντας ότι διαμελισμένα υδρόζωα
πολύποδα μπορούσαν να ξαναδημιουργήσουν τα κομμένα τους μέλη. Λίγα χρόνια
αργότερα, ο Σπαλαντζάνι παρατήρησε ότι το ίδιο συμβαίνει και σε σπονδυλωτά και
οι επιστήμονες άρχισαν να πιθανολογούν για τη διαδικασία στον άνθρωπο.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Γερμανός βιολόγος Όγκουστ Βάισμαν και ο Αμερικανός
βιολόγος Τόμας Χαντ Μόργκαν δοκίμασαν τη δική τους τύχη ερευνώντας το θέμα. Ο
δεύτερος πειραματίστηκε με σκουλήκια αλλά γρήγορα είδε πως δεν υπήρχε ακόμα η
κατάλληλη τεχνολογία. Τα παράτησε και στράφηκε στην κληρονομικότητα της
μεσογειακής μύγας για να γίνει έτσι ο πατέρας της σύγχρονης γενετικής.

Τις επόμενες δεκαετίες, τα πειράματα συνεχίστηκαν από διάφορους. Νέες θεωρίες
αναπτύχθηκαν, τίποτα όμως δεν αποδείχθηκε στην πράξη. Μετά, η ανακάλυψη της
δομής του DNA από τους Τζέιμς Γουότσον και Φράνσις Κρικ το 1953 έστρεψε αλλού
τους προβολείς του ενδιαφέροντος.

Λιγότερες προσπάθειες έγιναν μέχρι τη δεκαετία του ’90 όταν το θέμα ήρθε πάλι
στο προσκήνιο, καθώς διάφορες εξελίξεις έδωσαν νέα ώθηση στις έρευνες. Το
πρόγραμμα αποκωδικοποίησης του ανθρώπινου γονιδιώματος, η κλωνοποίηση της
Ντόλι και η απομόνωση των πρώτων σειρών εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων ήταν οι
σημαντικότερες. Οπλισμένοι με νέα τεχνολογία και υποψιασμένοι πως ο άνθρωπος
μπορεί να μιμηθεί τη σαλαμάνδρα, οι βιολόγοι δημιούργησαν τον κλάδο
«αναγεννητική ιατρική».

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης – Εύη Ελευθεριάδου.