Mία διαπραγμάτευση που δεν έγινε

Στο Κέντρο της Λευκωσίας, στην Πλατεία Ελευθερίας, είναι εγκατεστημένο ένα
ρολόι που μετράει ανάποδα τις ημέρες ώς την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας
στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την 1η Μαΐου. Σήμερα δείχνει 23.

Ο κ. Ντε Σότο πίστευε πως θα επιτύγχανε συμφωνία σε κοινή διαπραγμάτευση με τη βοήθεια των κ.κ. Καραμανλή και Ερντογάν. H ελληνική πλευρά ήταν αποφασισμένη να μην εμπλακεί και διαμήνυσε στον ΟΗΕ πως ο κ. Καραμανλής δεν μπορεί να κάτσει στο ίδιο τραπέζι με έναν μη αναγνωρισμένο πρωθυπουργό, όπως ο κ. Ταλάτ. Ο κ. Καραμανλής προτίμησε να περάσει τον χρόνο του κλεισμένος στο δωμάτιό του. Ο κ. Ανάν προσπάθησε να χαλαρώσει το κλίμα προσκαλώντας όλες τις πλευρές σε δύο δείπνα, στα οποία όμως οι κ.κ. Παπαδόπουλος και Μολυβιάτης επέμεναν, πως δεν θα συζητηθεί το Κυπριακό

Την ημέρα που θα γίνουν τα δημοψηφίσματα, στις 24 Απριλίου, θα δείχνει έξι.
Μόνον έξι ημέρες χωρίζουν τους Κυπρίους από την ένταξη δίχως τους όρους, που
τους επιβάλλει το σχέδιο Ανάν. Και ο χρόνος υπήρξε καθοριστικός παράγων για
την τελευταία φάση του δράματος για το Κυπριακό, που κορυφώθηκε στις
διαπραγματεύσεις της Λουκέρνης.

Μέσα στην Ένωση. Τη σημασία του χρόνου στην υπόθεση την ανέδειξε ο
ίδιος ο Πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος την ημέρα που αναχώρησε για τη Λουκέρνη,
λέγοντας πως δεν θα δεχθεί λύση «που δεν θα εξυπηρετεί τα συμφέροντα της
Κύπρου για χάριν οποιωνδήποτε χρονοδιαγραμμάτων». Σύμφωνα με πολιτικούς
παράγοντες στη Λευκωσία, ο κ. Παπαδόπουλος δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένος με
τη διαδικασία της Νέας Υόρκης. Από καιρό πίστευε, όπως επισημαίνουν οι ίδιες
πηγές, πως δεν υπήρχε κανένας λόγος να συρθεί η Κύπρος σε λύση με βάση το
σχέδιο Ανάν τη στιγμή που η ένταξη στην E.E. ήταν τόσο κοντά (τότε απείχε 79
ημέρες). Εκτιμούσε πως μέσα από την Ένωση, η Κύπρος θα μπορούσε να
διαπραγματευτεί καλύτερη λύση. Γιατί αποδέχθηκε να πάει σε διαπραγματεύσεις;
Γιατί δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς. Προς κατάπληξη της κυπριακής ηγεσίας είχε
ήδη αποδεχθεί ο Ντενκτάς και η ελληνική πλευρά δεν ήθελε να απολέσει το
«επικοινωνιακό κεκτημένο», ότι δηλαδή οι Έλληνες θέλουν λύση και οι
Τουρκοκύπριοι όχι.

Πηγές του ΟΗΕ και κύκλοι της ελληνοκυπριακής ηγεσίας λένε, πως από τη Νέα
Υόρκη ώς τη Λουκέρνη, η διαπραγματευτική στρατηγική που ακολούθησε ο Τάσσος
Παπαδόπουλος ήταν «παράξενη». Δεν έθεσε τα θέματα που απασχολούσαν την
κυπριακή κοινή γνώμη, όπως το εδαφικό και τις περιουσίες, ενώ έδινε έμφαση σε
λεπτομέρειες της διαδικασίας. Στέλεχος του ΔΗΣΥ υπενθυμίζει, πως ο ίδιος ο κ.
Παπαδόπουλος είχε πει στη Βουλή, ότι «υπάρχει τρόπος να φύγουμε από τις
διαπραγματεύσεις μένοντας».

«Νομικίστικη». Κορυφαίο στέλεχος του ΟΗΕ χαρακτηρίζει την προσέγγιση
του κ. Παπαδόπουλου στη διαπραγμάτευση «νομικίστικη» και με στόχο να ανατρέψει
τη διαδικασία. Προσθέτει μάλιστα, πως όταν άρχισαν οι διμερείς
διαπραγματεύσεις με τον Ντενκτάς, στις 20 Φεβρουαρίου, ο κ. Παπαδόπουλος
επέμεινε πως για να αποδεχθεί τη λύση έπρεπε να είναι έτοιμοι και οι 130
θεμελιώδεις νόμοι του ομοσπονδιακού κράτους, ώστε να μπορεί να λειτουργήσει
από την πρώτη ημέρα. Τους νόμους αυτούς όμως τους είχε συντάξει ο Αλέκος
Μαρκίδης, και έπρεπε να μεταφραστούν και να εγκριθούν και από τους
Τουρκοκυπρίους μέσα σε έναν μήνα, κάτι που σήμαινε αναθεώρηση 300 σελίδων
νομοθεσίας την ημέρα.

Όπως επισημαίνει η ίδια πηγή, οι Τουρκοκύπριοι δεν διέθεταν τα μέσα και τους
ανθρώπους και χωρίς τη βοήθεια του ΟΗΕ, του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών
και της E.E., η απαίτηση αυτή θα είχε τινάξει το χρονοδιάγραμμα του Κόφι Ανάν
στον αέρα. Στις 21 Μαρτίου όμως, ο Ντε Σότο πληροφόρησε τον κ. Παπαδόπουλο ότι
η νομοθεσία ολοκληρώθηκε και του είπε με νόημα «αυτό είναι δικό σας επίτευγμα,
δεν θα τα είχαμε ποτέ καταφέρει χωρίς την επιμονή σας».

Στην Αθήνα. Στις 15 Μαρτίου, ο κ. Παπαδόπουλος ήρθε στην Αθήνα για
διαβουλεύσεις με τη νέα κυβέρνηση. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές,
βολιδοσκόπησε τους κ.κ. Καραμανλή και Μολυβιάτη κατά πόσον ήταν διατεθειμένοι
να τον στηρίξουν στη μη αποδοχή του σχεδίου.

H ελληνική πλευρά απέφυγε να απαντήσει και περιορίστηκε να τονίσει, πως δεν
πρέπει να χαθεί το «επικοινωνιακό κεκτημένο». Όμως Καραμανλής και Μολυβιάτης
κατέληξαν ταυτόχρονα στο συμπέρασμα, πως ο Κύπριος Πρόεδρος δεν ήταν
διατεθειμένος να αποδεχθεί τη λύση Ανάν και η τετραμερής ήταν καταδικασμένη σε
αποτυχία. Επέλεξε να μην τη χρεωθεί. Στη Λουκέρνη, σύμφωνα με πηγές του ΟΗΕ, η
ελληνική κυβέρνηση υιοθέτησε μια στάση μη ανάμειξης (hands-off approach).

Πώς χάθηκε το ατού. Στις 18 Μαρτίου, η ελληνοκυπριακή πλευρά έχασε το
μεγάλο ατού της για να διατηρήσει το «επικοινωνιακό κεκτημένο». Ο Ντενκτάς,
που έως τότε τορπίλιζε με κάθε μέσο τις διαπραγματεύσεις επιμένοντας στην
ύπαρξη δύο χωριστών κρατών, ανακοίνωσε πως δεν θα πάει στη Λουκέρνη. Στη θέση
του η Άγκυρα όρισε τον υπέρμαχο του σχεδίου Ανάν, Μεμέτ Αλί Ταλάτ. H εξέλιξη
αυτή προκάλεσε, σύμφωνα με κυπριακές πηγές, δυσφορία στο κυπριακό Προεδρικό
Μέγαρο, που έβλεπε πλέον πως ήταν υποχρεωμένο ή να συμφωνήσει ή να πει ένα
καθαρό όχι στο σχέδιο με όλες τις συνέπειες. Ο Τάσσος Παπαδόπουλος συνάντησε
τον Ντενκτάς για τελευταία φορά στις 21 Μαρτίου. Σύμφωνα με πηγές του ΟΗΕ, οι
δύο άνδρες έκαναν μόνοι τους έναν περίπατο μισής ώρας και τα είπαν σαν καλοί
φίλοι.

Πιέσεις στην ελληνική κυβέρνηση και κόντρες στο Εθνικό Συμβούλιο

Οι αντιπροσωπείες έφτασαν στη Λουκέρνη στις 24 Μαρτίου. Ο κ. Ντε Σότο ζήτησε
αμέσως τις προτεραιότητές τους για την τελική διαπραγμάτευση, σύμφωνα με τον
ΟΗΕ όμως η κυπριακή αντιπροσωπεία κατέθεσε ένα υπόμνημα με παρατηρήσεις επί
του συνόλου του σχεδίου. Στις 25 Μαρτίου ο κ. Ντε Σότο ζήτησε από όλες τις
πλευρές να υπογράψουν κείμενο συμφωνίας, το οποίο παρέλαβε ο πρόεδρος της
Βουλής Δημήτρης Χριστόφιας – επειδή ο Τάσσος Παπαδόπουλος έλειπε για το
συμβούλιο κορυφής στις Βρυξέλλες – επισημαίνοντας όμως στον κ. Ντε Σότο πως
δεν είναι εξουσιοδοτημένος να διαπραγματευτεί.

Οργή. H παραλαβή του κειμένου προκάλεσε την οργή του κ. Παπαδόπουλου
και φραστική αντιπαράθεση με τον κ. Χριστόφια, όταν έφτασε στο Μπίργκενστοκ,
στις 27 Μαρτίου. H ατμόσφαιρα στο Εθνικό Συμβούλιο που συνόδευσε τον κ.
Παπαδόπουλο στη Λουκέρνη ήταν, σύμφωνα με κυπριακές πηγές, τεταμένη.

Ο κ. Ντε Σότο πίστευε πως θα επιτύγχανε συμφωνία σε κοινή διαπραγμάτευση με τη
βοήθεια των κ.κ. Καραμανλή και Ερντογάν. Ωστόσο, η ελληνική πλευρά ήταν
αποφασισμένη να μην εμπλακεί και διαμήνυσε στον ΟΗΕ πως ο κ. Καραμανλής δεν
μπορεί να κάτσει στο ίδιο τραπέζι με έναν μη αναγνωρισμένο πρωθυπουργό, όπως ο
κ. Ταλάτ. Ο κ. Καραμανλής προτίμησε να περάσει τον χρόνο του κλεισμένος στο
δωμάτιοό του, στον 3ο όροφο. Ο Ανάν προσπάθησε να χαλαρώσει το κλίμα
προσκαλώντας όλες τις πλευρές σε δύο δείπνα, στα οποία όμως οι κ.κ.
Παπαδόπουλος και Μολυβιάτης επέμεναν πως δεν θα συζητηθεί το Κυπριακό.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ αλλά και στελέχη του Εθνικού Συμβουλίου, ως τις 29 Μαρτίου,
που παραδόθηκε το 4ο σχέδιο Ανάν, η κυπριακή πλευρά δεν είχε παραδώσει τις
προτεραιότητές της στον κ. Ντε Σότο, αλλά υπομνήματα επί του συνόλου του
σχεδίου. Στη δραματική συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου, που έγινε εκείνο το
απόγευμα, ο Κύπριος πρόεδρος πρότεινε να μη συνεχίσουν τη διαπραγμάτευση, ώστε
να στείλουν το μήνυμα στον κ. Ανάν πως το σχέδιό του θα απορριφθεί ομόφωνα από
τα κόμματα της Κύπρου και να τον υποχρεώσουν να το αποσύρει. Όμως διαφώνησαν
όμως μαζί του οι κ.κ. Χριστόφιας, Αναστασιάδης και Βασιλείου.

Στις 29 Μαρτίου το απόγευμα, ο κ. Μολυβιάτης επικοινώνησε με τον Κόλιν Πάουελ,
ο οποίος, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ζήτησε από τον Έλληνα υπουργό να
παρέμβει στις διαπραγματεύσεις.

Οι προτεραιότητες. Όπως λένε οι ίδιες πηγές, η ελληνική πλευρά πήγε στη
Λουκέρνη με σκοπό να μην πιέσει την κυπριακή ηγεσία, δεν ήθελε όμως να
στηρίξει ανοικτά και μια απορριπτική στάση. Έτσι παρέδωσε μέσω του κ. Βαληνάκη
τις προτεραιότητές της (για το κοινοτικό κεκτημένο και την ασφάλεια) στις 11
το πρωί της 30ής Μαρτίου, ενώ προηγουμένως οι κ.κ. Μολυβιάτης (στις 29) και
Καραμανλής (το πρωί της 30ής) είχαν ενημερώσει γι’ αυτό τον κ. Παπαδόπουλο.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ο Κύπριος πρόεδρος κατάλαβε πως ύστερα από αυτό
η ομόφωνη ελληνική απόρριψη της διαδικασίας που είχε ορίσει ο κ. Ανάν δεν ήταν
δυνατή. H κυπριακή πλευρά συγκάλεσε Εθνικό Συμβούλιο, συμφώνησε τις
προτεραιότητές της και τις παρέδωσε στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ μετά την ελληνική…

Στο αεροπλάνο διαπίστωσαν ότι το σχέδιο ήταν καλύτερο από το προηγούμενο

Το 5ο σχέδιο Ανάν, που παραδόθηκε σε όλες τις πλευρές στις 31 Μαρτίου ήταν
καλύτερο για την ελληνική πλευρά από το 4ο, όμως η κυπριακή ηγεσία διά του
εκπροσώπου της κ. Χρυσοστομίδη το απέρριψε ως μη ικανοποιητικό. Το κλίμα στην
κοινή γνώμη είχε διαμορφωθεί ήδη από τη διαρροή που είχε γίνει το μεσημέρι της
29ης πως το 4ο σχέδιο είναι κακό – και ο κ. Παπαδόπουλος δεν θέλησε να αλλάξει
ουσιαστικά τις εντυπώσεις, παρά τις ενστάσεις που διατύπωσαν μέλη του Εθνικού
Συμβουλίου. Από την πλευρά της, η ελληνική αντιπροσωπεία δεν θέλησε να φανεί
πως παίρνει αποστάσεις από τον κ. Παπαδόπουλο. H δήλωση του κ. Καραμανλή πως
«δυστυχώς δεν ήταν δυνατόν να επιτευχθεί συμφωνημένη λύση», έγινε σε
συνεννόηση με την κυπριακή ηγεσία.

Προβληματισμός. Ο κ. Καραμανλής επέστρεψε στην Αθήνα προβληματισμένος.
Στο αεροπλάνο, οι εμπειρογνώμονες της ελληνικής πλευράς διαπίστωσαν πως το
σχέδιο ήταν καλύτερο από τα προηγούμενα. Ο κ. Καραμανλής δεν ήθελε να
ταυτιστεί διεθνώς με το «όχι», αλλά ούτε να «αδειάσει» τη Λευκωσία. H καλύτερη
επιλογή που είχε θα ήταν μια σταδιακή διολίσθηση της κοινής γνώμης στο «ναι»
και με τον σκοπό αυτό έστειλε τον κ. Ρουσόπουλο σε εφημερίδα της παράταξης που
είχε βγει έντονα απορριπτικά, να την ειδοποιήσει πως η κυβέρνηση βρίσκεται σε
άλλη γραμμή…

Ο κ. Παπαδόπουλος επέστρεψε στη Λευκωσία αποφασισμένος να χρησιμοποιήσει την
τελευταία δικλίδα ασφαλείας απέναντι στο σχέδιο, τον κυπριακό λαό, που όπως
λέει στο διάγγελμά του έχει «τον τελευταίο λόγο». Ζήτησε από τον κυπριακό λαό
«ένα βροντερό “όχι”» στο δημοψήφισμα. Σε δηλώσεις που έκανε χθες, ο κ. Ανάν
δεν έκρυψε την απογοήτευσή του για τη στάση που τελικά υιοθέτησε ο Κύπριος
Πρόεδρος. Σύμφωνα με διπλωμάτες του ΟΗΕ όμως, το «όχι» του κ. Παπαδόπουλου στο
δημοψήφισμα είναι μια λογική συνέπεια της διαπραγματευτικής του τακτικής, που
δεν ήθελε λύση πριν από την ένταξη της Κύπρου στην E.E.