H ακτινογραφία στα μέτωπα τού «ναι» και του «όχι»

42% οι σίγουροι «απορριπτικοί» στις κάλπες της 24ης Απριλίου

Μέσα σ’ ένα ρευστό και γεμάτο αντιφάσεις πολιτικό τοπίο οι Ελληνοκύπριοι
καλούνται, στις 24 Απριλίου, να λάβουν μια απόφαση, η οποία αποτελεί
αναμφίβολα την πιο κρίσιμη επιλογή της τελευταίας τριακονταετίας. H αυθόρμητα
απορριπτική στάση του πληθυσμού απέναντι στο προτεινόμενο σχέδιο λύσης έχει
επανειλημμένα καταγραφεί σε διαδοχικές δημοσκοπήσεις από την πρώτη μάλιστα
στιγμή της παρουσίασης του σχεδίου Ανάν, τον Νοέμβριο του 2002. Όμως τα
πραγματικά μέτωπα για το μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι στο δημοψήφισμα της 24ης
Απριλίου, μόλις τώρα αρχίζουν να διαμορφώνονται.

H έρευνα της εταιρείας RAI, την οποία παρουσιάζουν σήμερα «TA NEA» και η οποία
πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τρίτη, δηλαδή πριν πάρουν επισήμως θέση, ο
Γιώργος Παπανδρέου, ο Τάσσος Παπαδόπουλος και τα κυπριακά κόμματα, αποτυπώνει
την κατάσταση των πραγμάτων όπως ήταν πριν αρχίσει ουσιαστικά η προεκλογική
εκστρατεία για το δημοψήφισμα. Υπό την έννοια αυτή καταγράφει τις αντιστάσεις
της ελληνοκυπριακής κοινής γνώμης, όσον αφορά την αποδοχή του σχεδίου Ανάν,
αλλά ταυτόχρονα και τη ρευστότητα που υπάρχει, αφού οι περίπου μισοί ψηφοφόροι
δεν έχουν αποκρυσταλλώσει την απόφασή τους, ενώ η πλειονότητα θεωρεί ότι σε
περίπτωση που επικρατήσει το όχι, οι προοπτικές για επίλυση του Κυπριακού θα
είναι στο μέλλον χειρότερες.

Σε σύγκριση με το ομόφωνα απορριπτικό κλίμα που κατέγραψαν, κατά τη διάρκεια
της Λουκέρνης ή αμέσως μετά, ορισμένες έρευνες (όπως π.χ. το 94% υπέρ τού όχι
της εταιρείας CBS, που δημοσίευσε η «Σημερινή» της Λευκωσίας ή το 85% της
V-PRC που δημοσίευσε η «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία») η έρευνα της RAI
αποτυπώνει ένα πολύ πιο ρευστό τοπίο. H μερίδα των Ελληνοκυπρίων που φαίνεται
να έχει αποκρυσταλλώσει μια σταθερά αρνητική στάση αντιπροσωπεύει περίπου το
42%, με σαφή υπεροχή στις νεώτερες ηλικίες (περίπου 48% για όσους είναι κάτω
των 40 ετών) και αισθητά χαμηλότερα ποσοστά (περίπου 37%) για όσους είναι
μεγαλύτερης ηλικίας.

Σε αντίθεση με το ευρύ αυτό απορριπτικό ρεύμα, οι σταθεροί υποστηρικτές του
σχεδίου Ανάν αντιπροσωπεύουν μια μικρή μειοψηφία (μόλις το 8% δηλώνει ότι θα
ψηφίσει σίγουρα ναι), γεγονός που οφείλεται, εκτός των άλλων, και στην
εντυπωσιακή διαφορά φάσης που υπήρξε στην επικοινωνιακή πολιτική των
υποστηρικτών τού ναι και τού όχι. Επιπλέον οι υποστηρικτές τού ναι,
επικαλούμενοι κυρίως επιχειρήματα λογικής δυσκολεύονται να συγκροτήσουν ένα
ισχυρό ρεύμα ταύτισης, το οποίο αντίθετα είναι πολύ ευκολότερο να διαμορφωθεί
με επίκληση στο συναίσθημα και τις παραδοσιακές αναφορές στα κυρίαρχα σύμβολα
του κυπριακού Ελληνισμού.

Εκτός από τα δύο αυτά, σχετικώς παγιωμένα τμήματα του πληθυσμού, τα οποία
αντιπροσωπεύουν περίπου το 50%, όλοι οι υπόλοιποι εμφανίζονται ταλαντευόμενοι,
με τους μισούς, περίπου, να κλίνουν προς το όχι και τους υπόλοιπους να
ισομοιράζονται περίπου μεταξύ τού ναι και της απόλυτης αβεβαιότητας (Δεν
γνωρίζω / δεν απαντώ).

Το κρισιμότερο όμως στοιχείο το οποίο και θα κρίνει τελικώς την παγίωση ή την
ανατροπή αυτών των συσχετισμών είναι η εμφανής αναντιστοιχία που καταγράφεται
ανάμεσα στις επίσημα ή ανεπίσημα διατυπωμένες κομματικές τοποθετήσεις
(ιδιαίτερα του ΔΗΣΥ και του ΑΚΕΛ) και την αυθόρμητη προδιάθεση των αντίστοιχων
ψηφοφόρων. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της έρευνας, ένα σημαντικό ποσοστό
οπαδών τόσο του ΔΗΣΥ όσο και του ΑΚΕΛ, περίπου το 37%-38%, υιοθετούν αυθόρμητα
την απόλυτα αρνητική τοποθέτηση και από αυτούς περίπου οι μισοί δηλώνουν ότι
δεν θα επηρεαστούν καθόλου από την επίσημη θέση των κομμάτων τους. Γεγονός
που, αν τελικά επαληθευθεί, θα κλονίσει ένα από τα πιο σταθερά γνωρίσματα της
κομματικά δομημένης κυπριακής κοινωνίας. Ιδιαίτερα το ΑΚΕΛ, το οποίο έχει
κατορθώσει, επί εξήντα χρόνια, να διατηρήσει την πολιτική και κοινωνική συνοχή
του, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με ένα από τα πιο κρίσιμα διλήμματα της
ιστορίας του. Το μόνο κυπριακό κόμμα που διατηρούσε παραδοσιακά καλές σχέσεις
με τους Τουρκοκυπρίους βρίσκεται σήμερα να ασκεί κυβερνητική εξουσία σε
συνεργασία με τον ηγέτη τού όχι και ταυτόχρονα πρέπει να εξισορροπήσει τις
ευαισθησίες μιας διχασμένης εκλογικής βάσης, η οποία μάλιστα σε μεγάλο βαθμό
δεν είναι ενημερωμένη για το σχέδιο Ανάν. Το ζήτημα της ενημέρωσης αποτελεί
εξάλλου και γενικότερα ένα σημείο-κλειδί για την τελική έκβαση του
δημοψηφίσματος. Ενάμιση χρόνο μετά την αρχική κατάθεση του σχεδίου Ανάν, το
60% των Ελληνοκυπρίων δηλώνει ότι ουσιαστικά δεν το γνωρίζει και το ποσοστό
αυτό φθάνει το 75% με 80% στα δύο πιο κρίσιμα τμήματα του εκλογικού σώματος:
σ’ αυτούς που δηλώνουν ότι μάλλον τείνουν να ψηφίσουν όχι, καθώς επίσης και
στους καθαυτό αναποφάσιστους.

ΣΥΝΤΡΙΠΤΙΚΟ «ΟΧΙ» ME 80% ΣΤΙΣ ΗΛΙΚΙΕΣ MEXPI 40 ΕΤΩΝ

H συμβίωση τρομάζει τους νέους

H αυθόρμητα αρνητική στάση που υιοθετεί η πλειοψηφία του ελληνοκυπριακού
πληθυσμού, εκτός από τις αναφορές σε συγκεκριμένες επιμέρους ρυθμίσεις του
σχεδίου Ανάν (ασφάλεια, έποικοι, οικονομικά κ.λπ.) έχει ως βασικό σημείο
αναφοράς το διάχυτο αίσθημα ότι η συμβίωση με τους Τουρκοκυπρίους είναι
ιδιαίτερα δύσκολη. Ιδιαίτερα στις νεώτερες γενιές των Ελληνοκυπρίων – οι
οποίες ως μόνη εμπειρία έχουν τον διαχωρισμό και την κατοχή (η γενιά τού Τάσου
Ισαάκ και του Σολωμού Σολωμού)- η άποψη ότι η ειρηνική συμβίωση με τους
Τουρκοκυπρίους είναι δύσκολη συγκεντρώνει εντυπωσιακές πλειοψηφίες (περίπου
80% για όσους είναι μέχρι 40 ετών). Μόνο στις μεγαλύτερες ηλικίες (άνω των 50
και κυρίως άνω των 60 ετών), οι οποίες διατηρούν κάποιες μνήμες από την ενιαία
Κύπρο η άποψη ότι είναι εύκολη η συμβίωση με τους Τουρκοκυπρίους (παρά τις
συγκρούσεις του παρελθόντος) συγκεντρώνει την πλειοψηφία των απαντήσεων.

H στάση στο ζήτημα αυτό καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την επιλογή μεταξύ του
«ναι» και του «όχι» στο δημοψήφισμα. Έτσι, π.χ. το 24% των απαντώντων που
δηλώνει ότι «είναι πολύ δύσκολο να ζήσουμε στο μέλλον ειρηνικά με τους
Τουρκοκυπρίους» τοποθετείται στο σύνολό του υπέρ του «όχι» στο δημοψήφισμα.
Και είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι στον συμπαγή αυτόν πυρήνα εντάσσεται περίπου
το 20% των οπαδών τόσο του ΑΚΕΛ όσο και του ΔΗΣΥ.

Χειρότερες οι προοπτικές σε υπερψήφιση του «όχι»

Το αδύνατο σημείο των υποστηρικτών τού όχι είναι ότι δύσκολα μπορούν να
πείσουν την κοινή γνώμη πως σε μια τέτοια περίπτωση οι προοπτικές επίλυσης του
Κυπριακού θα είναι ευνοϊκότερες.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και από αυτούς που υιοθετούν μια απόλυτα
απορριπτική στάση (σίγουρα όχι στο δημοψήφισμα), μόνον οι μισοί θεωρούν ότι το
όχι θα δημιουργήσει ευνοϊκότερες προοπτικές για το Κυπριακό.

Μεταξύ των υποστηρικτών τού όχι διακρίνονται επομένως δύο σαφώς διακριτές
λογικές ψήφου: μία ψήφος αισιοδοξίας, που θεωρεί ότι η είσοδος της Κύπρου στην
E.E. δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια καλύτερη λύση και μία ψήφος
απελπισίας που κλίνει προς το όχι παρ’ όλο που συνειδοποιεί ότι σ’ αυτήν την
περίπτωση το αύριο θα είναι δυσμενέστερο.

Στις δύο εβδομάδες που απομένουν μέχρι τις 24 Απριλίου, οι υποστηρικτές τού
ναι, για να αντιστρέψουν το κλίμα, θα επιχειρήσουν να προβάλλουν αυτήν ακριβώς
τη διάσταση του δημοψηφίσματος (τον «γκρεμό» για τον οποίο μίλησε ο Γλ.
Κληρίδης). Το μειονέκτημα μιας τέτοιας προσέγγισης είναι όμως ότι δύσκολα
κινητοποιείται κάποιος με λογικά και αντι-ηρωικά επιχειρήματα όταν έχει
απέναντί του συναισθηματικές αναφορές σε εθνικά σύμβολα.

H ταυτότητα της έρευνας

H έρευνα πραγματοποιήθηκε στις 6 Απριλίου 2004 από την εταιρεία
RAI-Consultants LTD, σε παγκύπριο αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού των
Ελληνοκυπρίων, ηλικίας 18 ετών και άνω (με τυχαία στρωματοποιημένη
δειγματοληψία) ύστερα από παραγγελία της εφημερίδας «TA NEA». H έρευνα έγινε
τηλεφωνικά, με χρήση δομημένου ερωτηματολογίου και τα αποτελέσματα
σταθμίστηκαν εκ των υστέρων με βάση τις δημογραφικές και πολιτικές
παραμέτρους.