Διέλυσαν τους μύθους για τους Aγίους Tόπους

Ο Γολγοθάς δεν ήταν λόφος, αλλά ένα εγκαταλελειμμένο λατομείο. Αυτό απέδειξαν οι ανασκαφές που έγιναν στον χώρο του Ναού της Αναστάσεως από το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων με επικεφαλής τον Γεώργιο Λάββα. Στην αναπαράσταση (με εικονική πραγματικότητα) διακρίνεται το σημείο της Σταύρωσης (με τους τρεις σταυρούς) και ο τάφος που αποδίδεται στον Ιησού (μια σπηλιά αριστερά, στο κέντρο)

Δώδεκα διαφορετικά σημεία στην Ιερουσαλήμ διεκδίκησαν κατά καιρούς τον τόπο
της Σταύρωσης και της Ανάστασης του Ιησού. «H ταυτοποίηση βασίζεται είτε στα
ελάχιστα στοιχεία που παραδίδουν οι πηγές είτε σε προφορικές παραδόσεις που
πέρασαν από γενιά σε γενιά – ή και σε συνδυασμό των δύο», λέει ο θεολόγος,
ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ηλίας Οικονόμου. «Είναι βέβαια
ευκολότερο να ταυτίσεις τόπο και γεγονός με έδαφος, όταν έχουν ανεγερθεί
θρησκευτικά κτίρια στα επίμαχα σημεία».

Σήμερα όμως, λέει στα «NEA» ο ανασκαφέας του σημείου της Σταύρωσης στον Ναό
της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ, ακαδημαϊκός Γεώργιος Λάββας, «δεν
αμφισβητείται η αυθεντικότητα των Αγίων Τόπων». Θεωρείται βέβαιο ότι «ο τόπος
της Σταύρωσης και της Ανάστασης συμπίπτει με τα σημεία που υποδεικνύονται στον
Ναό της Αναστάσεως».

Τα πρώτα χρόνια, οι Χριστιανοί δεν είχαν δώσει σημασία στην τοπογραφική
διάσταση του θέματος. «Είχαν μπροστά τους τα σημεία αυτά, αλλά κυρίως είχαν να
αντιμετωπίσουν ζητήματα επιβίωσης», εξηγεί ο κ. Οικονόμου. «Εξάλλου, οι
επίμαχοι χώροι δεν πήραν μνημειακή διάσταση την εποχή εκείνη καθώς δεν
κυριάρχησε ο Χριστιανισμός», προσθέτει ο καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας του
Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και συγγραφέας του βιβλίου «Απόκρυφες Ιστορίες»,
Δημήτρης Κυρτάτας. Σύμφωνα με τον Γάλλο ιστορικό των θρησκειών Πιερ Μαραβάλ,
καθηγητή στη Σορβόννη, υπήρχε ένας ακόμη λόγος: «Αντιδρώντας στον εβραϊκό και
τον ειδωλολατρικό τρόπο λατρείας, που συνδεόταν με τόπους και υλικές
πραγματικότητες, οι Χριστιανοί καλλιέργησαν μία σύλληψη της πνευματικότητας
που δεν έτεινε να δώσει αξία στο στοιχείο του τόπου. Ο Ωριγένης (185-254) θα
πει ότι “άγιος τόπος είναι η αγνή ψυχή”».

Έτσι, δεν υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες από την ίδια την εποχή που έζησε ο
Ιησούς, πέρα από τα λίγα στοιχεία που δίνουν τα Ευαγγέλια, τα οποία, ειρήσθω
εν παρόδω, γράφτηκαν τέσσερις ή πέντε (έξι στην περίπτωση του Ιωάννη)
δεκαετίες μετά τα γεγονότα. Το σύγγραμμα του Ευσέβιου (265-340) «Περί των
τοπικών εν τη θεία γραφή ονομάτων» είναι μια αξιόλογη – πλην μεταγενέστερη και
αυτή – πηγή.

«Οι Ευαγγελιστές δεν μπορούσαν να είναι ακριβείς, διότι την εποχή που έγραψαν
τα Ευαγγέλια τα πράγματα είχαν αλλάξει από την εποχή των γεγονότων»,
επισημαίνει ο κ. Κυρτάτας. «Ούτε τα Απόκρυφα δεν μπορούν να μας δώσουν κάτι
περισσότερο ή και επιπλέον δεν συμφωνούν μεταξύ τους».

Ο αρχαιολόγος – αλλά και αρχιτέκτων – Γεώργιος Λάββας, επικεφαλής της
ανασκαφής του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, ανακοίνωσε πριν από 17 χρόνια τον
εντοπισμό μίας οπής πάνω στον βράχο, που πιθανόν να στήριζε τον σταυρό του
Ιησού, αλλά και μιας εντυπωσιακής σεισμικής ρωγμής που παραπέμπει στις
σχετικές περί σεισμού περιγραφές των Ευαγγελίων.

«Δεν έχουμε καταφέρει να χρονολογήσουμε ακόμη τη ρωγμή, αλλά σκοπεύουμε
να το κάνουμε σε συνεργασία με σεισμολόγους», λέει ο κ. Λάββας. «Δεν υπάρχει
βεβαιότητα για όλα τα σημεία, για τα σπουδαιότερα όμως (Τάφος – Γολγοθάς –
Βηθλεέμ) υπάρχει τεκμηρίωση σοβαρή», προσθέτει ο κ. Οικονόμου. «Ήδη από τον 2ο
αιώνα, που ήρθε η εκ Δαμασκού ηγεσία της Μονής (το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο
Ιεροσολύμων είναι ταυτόχρονα και μοναστήρι), ιδρύθηκε το Τάγμα των Αγιοταφιτών
που διαφυλάσσει την παράδοση. Εκείνοι υποδείκνυαν τα σημεία όπου ανεγέρθησαν
ναοί από τον M. Κωνσταντίνο».

Ένα από τα προβλήματα εντοπισμού οφείλονται στην απόφαση του Αδριανού, μετά το
135, να χτίσει νέα πόλη στην Ιερουσαλήμ – την Aelia Capitolina. Τα σημεία του
Γολγοθά και του τάφου του Ιησού χάθηκαν κάτω από τις επιχωματώσεις ενός ναού
της Αφροδίτης. Το 325 ο Μέγας Κωνσταντίνος επέτρεψε την κατεδάφισή του για τις
ανάγκες της ανασκαφής και αποκαλύφθηκε αρκοσόλιο. Σύμφωνα με τον Πιερ Μαραβάλ,
«δεν μπορούμε να μιλήσουμε για βεβαιότητα, αλλά αυτή η ανακάλυψη έχει πολλές
πιθανότητες να είναι αυθεντική». Διότι «ο τύπος του τάφου και η τοποθεσία
συμφωνούν με τα Ευαγγέλια», ενώ υπάρχει και το επιπλέον… επιχείρημα ότι «δεν
χρειάστηκε Θαύμα για να επιβεβαιωθεί η ανακάλυψη, αντίθετα με άλλες
περιπτώσεις» – παράδειγμα, για να αποφασιστεί ποιος από τους τρεις Σταυρούς
που βρήκε η Αγία Ελένη ήταν του Ιησού.

O σίγουρος… Πανάγιος Τάφος

Ποιος από τους τέσσερις τάφους που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή του Γολγοθά
είναι του Ιησού; «Οι Αγγλικανοί θεωρούν ότι το ζήτημα παραμένει ανοιχτό»,
απαντά ο ανασκαφέας Γ. Λάββας. «H συλλογική μνήμη μεταφέρει πως εκείνος που
υποδεικνύεται και σήμερα ως τάφος του Ιησού είναι και ο πραγματικός. Αν και
δεν έχει γίνει ανασκαφή στο σημείο του Πανάγιου Τάφου, που ισοπεδώθηκε το 1009
μ.X. (από τον φανατικό χαλίφη Ελ Χάκεμ), δεν αμφισβητήθηκε ποτέ από τους
ανθρώπους εκείνης της εποχής, που είχαν και στοιχεία, πως ο συγκεκριμένος
τάφος ανήκε στον Ιησού. Ουδείς μπορεί με επιστημονικά στοιχεία ούτε να
αποκλείσει την ύπαρξη του Πανάγιου Τάφου στη συγκεκριμένη θέση, αλλά ούτε και
να την αμφισβητήσει».

Ιστορίες αμφισβήτησης

«Ιάκωβος, γιος του Ιωσήφ, αδελφός του Ιησού», γράφει στα αραμαϊκά η επιγραφή που εντοπίστηκε σε άδειο οστεοφυλάκιο και χρονολογήθηκε το 63 μ.X. ως το πλησιέστερο στα γεγονότα της Σταύρωσης εύρημα. Νεώτερη αρχαιολογική έρευνα απέδειξε όμως πως η επιγραφή ήταν πλαστή!

H ακριβής τοποθεσία των «Αγίων Τόπων» (ο όρος απαντάται για πρώτη φορά σε
επιστολή του Μεγάλου Κωνσταντίνου) έχει ωστόσο τους τελευταίους αιώνες
αμφισβητηθεί, κυρίως από τους Προτεστάντες. «Από το 325 που η πρώτη
αρχαιολόγος, η Αγία Ελένη, έκανε την πρώτη ανασκαφή στα σημεία που η μνήμη των
Χριστιανών διατήρησε ζωντανά ως χώρους του Μαρτυρίου, μέχρι τον 17ο αιώνα, δεν
ετέθη θέμα αυθεντικότητας του χώρου της Σταύρωσης, της Ταφής και της Ανάστασης
του Ιησού», λέει ο κ. Λάββας. «H αμφισβήτηση έχει αρχίσει εδώ και τρεις
αιώνες, καθώς οι Προτεστάντες δεν έχουν δικαίωμα ιδιοκτησίας στον Ναό της
Αναστάσεως». Πρόκειται για Αμερικανούς ιεραποστόλους, προσθέτει ο κ.
Οικονόμου.

Σε τι βασίζονται οι αμφισβητήσεις; «Την εποχή που σταυρώθηκε ο Ιησούς, ο
Γολγοθάς βρισκόταν εκτός των τειχών της πόλης, όπως μας παραδίδει και ο
Απόστολος Παύλος», λέει ο κ. Λάββας. «Ένας μεταγενέστερος ιστορικός όμως, ο
Φλάβιος Ιώσηπος, αναφέρει συγκεχυμένες πληροφορίες για τα τείχη, ενώ ο
επίσκοπος Μάξιμος (160-170), γράφει πως «ο Κύριος εν μέσω της πόλεως έπαθε».
Και τούτο, διότι το 44 μ.X., μία δεκαετία μετά τη Σταύρωση, επί Ηρώδη
Αγρίππα, κατασκευάστηκε ένα νέο τείχος επεκτείνοντας την τειχισμένη
πόλη προς τα ΒΔ και περιλαμβάνοντας εντός τον τάφο και τον Γολγοθά. Μια σειρά
αρχαιολογικών ανασκαφών των Βρετανών και των Ισραηλινών (1948 έως σήμερα)
απέδειξαν τις διαφορετικές φάσεις οχύρωσης της πόλης και έλυσαν το μυστήριο».

O Δημήτρης Κυρτάτας

«Εκείνο πάντως που αμφισβητείται σήμερα δεν είναι ο πραγματικός τόπος της
Σταύρωσης και της Ταφής, αλλά τα σημεία που εντοπίστηκαν και ταυτίστηκαν με
αυτά τα γεγονότα επί εποχής Μεγάλου Κωνσταντίνου», λέει από την πλευρά του ο
καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και συγγραφέας του
βιβλίου «Απόκρυφες Ιστορίες», Δημήτρης Κυρτάτας.

Ο Γολγοθάς ήταν λατομείο

O Γεώργιος Λάββας

Ακόμη και οι ψαλμοί μιλούν για τον λόφο του Μαρτυρίου του Ιησού, τον λόφο
του Γολγοθά, αλλά στην πραγματικότητα ο τόπος της Σταύρωσης, δηλαδή ο
Γολγοθάς, δεν ήταν ένας λόφος, αλλά ένα εγκαταλελειμμένο λατομείο με
υψομετρική διαφορά από το έδαφος μόλις 4,5!

«Είναι γεγονός πως έχουμε μια ψευδή εικόνα για τον Γολγοθά, αν και κανείς
από τους Ευαγγελιστές, ούτε από τις μετέπειτα πηγές αναφέρεται σε λόφο»,
επισημαίνει ακαδημαϊκός Γεώργιος Λάββας. «Ο τόπος της Σταύρωσης δεν ήταν παρά
ένα λατομείο του 700 π.X. που είχε εγκαταλειφθεί».

Πού οφείλεται λοιπόν ο μύθος του λόφου; «Σε έναν Γάλλο περιηγητή, τον
Προσκυνητή των Βορδιγάλων (Μπορντό), που το 333 επισκεπτόμενος την Ιερουσαλήμ
περιγράφει πως δεξιά του έβλεπε τον χώρο όπου βρισκόταν άλλοτε ο Ναός του
Σολομώντος και το Πραιτώριο και αριστερά του, “τον λοφίσκο Γολγοθά, όπου
σταυρώθηκε ο Κύριος”. Έτσι δημιουργήθηκε η εικόνα του λόφου με τον ανηφορικό,
δύσκολο και γεμάτο συμβολισμούς δρόμο, που έμεινε στην παράδοση», λέει ο κ.
Λάββας. Ο καθηγητής Πιερ Μαρεβάλ λέει, πάντως, ότι το συγκεκριμένο σημείο «δεν
προσφέρεται και πολύ για ταυτόχρονη σταύρωση τριών προσώπων και το σημείο της
Σταύρωσης θα πρέπει να τοποθετηθεί λίγο εγγύτερα στα αρχαία τείχη».

«Ο βράχος έχει απολαξευθεί και δεν μπορούμε να βγάλουμε ασφαλή
συμπεράσματα», διευκρινίζει ο αρχιτέκτων και συνεργάτης του κ. Λάββα, Μιχάλης
Λεφαντζής. «Είναι γεγονός πάντως, πως το σωζόμενο σημείο δεν επαρκεί για τρεις
σταυρούς».

INFO

Δημήτρης Κυρτάτας, «Απόκρυφες Ιστορίες», Εκδόσεις Άγρα, Σελ. 250, Τιμή: 11,50 ευρώ.