Tα υπέρ και τα κατά του «κράτους» Aνάν

Οι προβλέψεις και οι ρυθμίσεις του τελικού Σχεδίου Ανάν για την επίλυση του
κυπριακού προβλήματος εκτείνονται σε 10.000 σελίδες. Τα κρίσιμα ζητήματα,
ωστόσο, είναι λιγότερα.

Τάσσος Παπαδόπουλος, Κόφι Ανάν, Άλβαρο ντε Σότο. Το πέμπτο Σχέδιο Ανάν έχει προκαλέσει πονοκέφαλο στα κυπριακά κόμματα, εν όψει του δημοψηφίσματος της 24ης Απριλίου στην Κύπρο

Μετά την παρουσίαση, χθες, των βασικών και κρίσιμων σημείων του, συνοψίζουμε
σήμερα, για χάρη του αναγνώστη, την ουσία και το περιεχόμενό του σε οκτώ
βασικές και κρίσιμες ερωτήσεις και απαντήσεις.

1. Λέγεται, πως το Σχέδιο Ανάν είναι χειρότερο από κάθε άλλο σχέδιο λύσης
του Κυπριακού, που έχει προταθεί στο παρελθόν. Ισχύει αυτό;

Όχι ακριβώς. Σε σύγκριση με ό,τι αφορά τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου
προβλέπει μόνο έμμεσο βέτο για την τουρκοκυπριακή πλευρά (θα πρέπει να
συμφωνήσουν όλοι οι εκπρόσωποι στο Προεδρικό Συμβούλιο) και όχι το απόλυτο
δικαίωμα «αρνησικυρίας και αποπομπής» που είχε ο Τούρκος αντιπρόεδρος στο
Σύνταγμα της Ζυρίχης – και το οποίο τίναξε στον αέρα την Κύπρο στις αρχές του
1960. Εξαλλου, στη χαλαρή συμφωνία Μακαρίου – Ντενκτάς, το 1977, το εδαφικό,
οι λειτουργίες της κυβέρνησης και οι ελευθερίες κίνησης και εγκατάστασης ήταν
υπό διαπραγμάτευση, δηλαδή δεν είχαν επιλυθεί. Τέλος, η δέσμη προτάσεων Γκάλι,
την οποία πολλοί σήμερα νοσταλγούν, «κόλλησε» στην άρνηση του Ντενκτάς να
κάνει παραχωρήσεις στο εδαφικό και στην επιστροφή των προσφύγων. Σε σύγκριση
με ό,τι προηγήθηκε, το πέμπτο Σχέδιο Ανάν είναι η καλύτερη συγκεκριμένη
πρόταση που κατατέθηκε ποτέ στο τραπέζι για τη συνύπαρξη Ελληνοκυπρίων και
Τουρκοκυπρίων, αφού υποχρεώνει την τουρκοκυπριακή πλευρά σε υποχωρήσεις στο
θέμα της επιστροφής των προσφύγων και στο εδαφικό…

2. Γιατί όμως τότε, τόσοι πολλοί στην Ελλάδα και την Κύπρο υποστηρίζουν πως
το Σχέδιο Ανάν είναι κακό;

Γιατί είχε, και εξακολουθεί να έχει, αδυναμίες. Από το πρώτο Σχέδιο Ανάν, η
κριτική εστιάζεται στα εξής τέσσερα σημεία: 1. Τη λειτουργικότητα της
εκτελεστικής εξουσίας και, κατ’ επέκταση, τη βιωσιμότητα της λύσης. 2. Την
απόκλιση πολλών ρυθμίσεων – ιδιαίτερα στο θέμα ελεύθερης κυκλοφορίας και
εγκατάστασης – από το κοινοτικό κεκτημένο. 3. Το δικαίωμα στρατιωτικής
επέμβασης της Τουρκίας σε έδαφος χώρας-μέλους της E.E., που θεωρείται
απαράδεκτο στην εποχή μας. 4. Και, τέλος, το ζήτημα των εποίκων που δεν
φεύγουν.

3. Χειροτέρεψε ή καλυτέρεψε το Σχέδιο Ανάν από το 2002 που παρουσιάστηκε;

Χειροτέρεψε σε δύο σημεία. Το πρώτο Σχέδιο Ανάν προέβλεπε την παραμονή ενός
περιορισμένου αριθμού εποίκων στο νησί. Με τις προβλέψεις του τέταρτου
Σχεδίου, σύμφωνα με τις κυπριακές εκτιμήσεις όλοι οι έποικοι (οι οποίοι
αισθάνονται Τούρκοι) μένουν στο νησί και επομένως η Τουρκία μπορεί δυνητικά να
τους χρησιμοποιήσει σαν «πέμπτη φάλαγγα» στα κυπριακά πράγματα. Το δεύτερο
αρνητικό σημείο είναι ο περιορισμός των πολιτικών δικαιωμάτων των
Ελληνοκυπρίων, που θα εγκατασταθούν υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση και κατά
συνέπεια θα επηρεάζουν τα πολιτικά πράγματα στο συστατικό κρατίδιο που θα
μένουν. Αφού το Σχέδιο προβλέπει ρητά ότι οι γερουσιαστές στο τουρκοκυπριακό
κρατίδιο εκλέγονται μόνο από τους Τουρκοκυπρίους.

4. Στη διάρκεια της διαπραγμάτευσης υπήρξαν όμως βελτιώσεις;

Βελτιώσεις πάρα πολύ σημαντικές σε δύο σημεία, που είναι κομβικής σημασίας για
την ελληνική πλευρά. Καταργούνται, έπειτα από 15 χρόνια, οι παρεκκλίσεις από
το κοινοτικό κεκτημένο και επιστρέφουν εμμέσως όλοι οι πρόσφυγες στα σπίτια
τους. Στη Λουκέρνη έγινε εφικτό, οι απαγορεύσεις στο δικαίωμα ελεύθερης
κυκλοφορίας, εγκατάστασης και αγοράς περιουσίας για Ελληνοκυπρίους στο
τουρκοκυπριακό κρατίδιο να καταργούνται ύστερα από 15 χρόνια. Επιπλέον,
γίνεται πραγματικότητα το πάγιο αίτημα των Ελληνοκυπρίων προσφύγων για
επιστροφή στις εστίες τους. Περίπου 90.000 επιστρέφουν σχεδόν αμέσως στα εδάφη
που θα επιστρέψει η Τουρκία στην Αμμόχωστο και στη Μόρφου. Πολλοί άλλοι (τα
επόμενα 19 χρόνια ή ώσπου να ενταχθεί η Τουρκία στην E.E. και σε αριθμό που
ισούται με το 18% του πληθυσμού που διαμένει στα κατεχόμενα) θα επιστρέψουν
στα σπίτια τους. Και όσοι δεν θα επιστρέψουν, έχουν δικαίωμα αποζημίωσης για
το 1/3 της περιουσίας τους, το οποίο μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να
αποκτήσουν δεύτερη κατοικία στις πατρίδες τους. Το δικαίωμα παραμονής τους στα
κατεχόμενα επεκτείνεται από 3 ημέρες στους 5 μήνες τον χρόνο.

5. Το πρόβλημα της λειτουργικότητας παραμένει;

Ναι. Με τη δημιουργία ενός ομοσπονδιακού και δύο συστατικών κρατών
πολλαπλασιάζεται η γραφειοκρατία και η διαδικασία λήψης αποφάσεων που
προβλέπει το Σχέδιο Ανάν σε ανώτατο επίπεδο επιβάλλει τη μερική συναίνεση των
Τουρκοκυπρίων. Προϋπόθεση για να υπάρξει λεοτουργικότητα είναι η δημιουργία
μεικτών εθνοτικά κυπριακών κομμάτων, που δεν θα είναι εύκολη. Τέτοια
προϊστορία είχε μόνο το ΑΚΕΛ τη δεκαετία του ’60 και η εμπειρία της εισβολής
και της κατοχής μετά το 1974 δεν διευκολύνει τα πράγματα. Πάντως, σε επίπεδο
λειτουργικότητας υπήρξαν βελτιώσεις. Περιορίζεται το μεταβατικό διάστημα στη
λειτουργία της κρατικής εξουσίας σε δύο μήνες και απομακρύνεται ο εφιάλτης των
Ελληνοκυπρίων, να περιφέρουν τον Ντενκτάς ως συμπρόεδρο για 3 χρόνια.
Επιπλέον, τα Ηνωμένα Έθνη με τη συνεργασία νομικών και από τις δύο πλευρές
έχουν ετοιμάσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα ομοσπονδιακών νόμων για το κοινό
κράτος, που θα πρέπει να μελετηθούν και να συνεκτιμηθούν.

6. Παραμένει όμως και το δικαίωμα παρέμβασης της Τουρκίας σε όλο το νησί.

Ναι, και θα μείνουν σε πρώτη φάση από 6.000 Τούρκοι και Έλληνες στρατιώτες στο
νησί, ενώ η Εθνική Φρουρά καταργείται. Αυτό ενοχλεί ιδιαίτερα την
ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία δικαίως υποστηρίζει πως δεν είναι δυνατόν μια
τρίτη χώρα να έχει δικαίωμα παρέμβασης στο έδαφος – και μάλιστα σε όλο το
έδαφος μιας κοινοτικής χώρας. Όμως, το δικαίωμα αυτό της Τουρκίας – και το
αντίστοιχο της Ελλάδας – είναι κατοχυρωμένο από τις Συνθήκες του Λονδίνου και
της Ζυρίχης, που αποτελούν την καταστατική πράξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο
ΟΗΕ δεν μπορούσε να μη λάβει τις συμφωνίες αυτές υπόψη του, πρώτον γιατί
αλλιώς αποκλείεται να δεχόταν τη λύση η Τουρκία. Δεύτερον, γιατί έτσι
καταργείται η Κυπριακή Δημοκρατία και ο ΟΗΕ θα έπρεπε να αναγνωρίσει πρώτα το
ψευδοκράτος για να προχωρήσει στη δημιουργία της ενιαίας Κύπρου.

7. Το άγχος της ασφάλειας θα έπρεπε να μετριάζεται και από το γεγονός ότι η
ενιαία Κύπρος θα είναι χώρα-μέλος της E.E. Όμως, η κοινή γνώμη στη Μεγαλόνησο
εκφράζεται, στην πλειονότητά της, εναντίον του Σχεδίου. Γιατί;

Οι Κύπριοι έχουν δικαιολογημένο ψυχολογικό άγχος απέναντι στην παρουσία της
Τουρκίας στο νησί, αφού έχουν ζήσει τα γεγονότα του 1974. Δεν εμπιστεύονται
τον ξένο παράγοντα, και κατ’ επέκταση την E.E., γιατί θεωρούν πως κανείς δεν
τους είχε βοηθήσει στο παρελθόν. Επιπλέον, το Σχέδιο δεν τους δίνει αμέσως τα
κέρδη σε εδαφικό (προβλέπεται μεταβατική περίοδος 42 μηνών), επιστροφή
προσφύγων (από 5 ως 19 χρόνια) και δικαίωμα αγοράς περιουσίας (15 χρόνια).
Αντίθετα όμως, τους επιβάλλει από την πρώτη ημέρα να αρχίσουν να συνυπάρχουν
με τους Τουρκοκυπρίους και φυσικά να πληρώσουν το «μάρμαρο» για το νέο κράτος.

8. Τελικά, πού θα κριθεί το «ναι» ή το «όχι» στο Σχέδιο;

Από τη στάση που θα υιοθετήσουν τα πολιτικά κόμματα στην Κύπρο, αφού
μελετήσουν το Σχέδιο. Και σε τελευταία ανάλυση, από την απάντηση που θα δώσουν
οι ίδιοι οι Κύπριοι στο ουσιαστικό ερώτημα που θα θέσουν στον εαυτό τους. Αν
πιστεύουν οι ίδιοι ότι μπορούν να ζήσουν μαζί με τους Τουρκοκυπρίους. Μόνο αν
απαντήσουν θετικά σ’ αυτό, θα αποδεχθούν ένα ρίσκο που αφορά την ευημερία και
τη – σχετική – ασφάλεια που απολαμβάνουν για χάρη της επανένωσης και της
επιστροφής στις προγονικές εστίες.