H οχύρωση της Aρχαίας Aθήνας στα «πόδια» του Mουσείου Mπενάκη

Πίσω από τη νεοκλασική πρόσοψη κρυβόταν η αρχαία οχύρωση. Το Μουσείο Μπενάκη «θυσίασε» μέρος των χώρων του για να ενσωματώσει το ανέλπιστο εύρημα στο υπόγειο του Μουσείου Ισλαμικών Τεχνών

Στα υπόγεια του νέου Μουσείου Ισλαμικών Τεχνών του Μουσείου Μπενάκη κρυβόταν
ένα εντυπωσιακό σύνολο της οχύρωσης της Αρχαίας Αθήνας: το προτείχισμα, μια
βαθιά τάφρος κι ένας περιμετρικός δρόμος του 4ου π.X. αιώνα. Όλα αυτά
ενσωματώθηκαν στο Μουσείο και θα είναι επισκέψιμα ως υπόγειος αρχαιολογικός
χώρος.

Οκτώ τροποποιήσεις των αρχιτεκτονικών και στατικών μελετών των Πέτρου Καλλιγά
και Γιώργου Σπάρη για τη μετατροπή του χώρου δύο διατηρητέων κτιρίων των αρχών
του 20ού αιώνα σε σύγχρονο μουσείο χρειάστηκαν για την εξασφάλιση της
διατήρησης και την ενσωμάτωση ενός ανέλπιστου ευρήματος.

Εντυπωσιακό σε όγκο και κατάσταση διατήρησης το ύψους 7 μ. και μήκους 20 μ.
προτείχισμα – προ του Θεμιστόκλειου Τείχους (που έχει εντοπιστεί σε απόσταση
9-11 μ. πιο πέρα, στην οδό Διπύλου) – διατρέχει διαμπερώς το ένα από τα δύο
ακίνητα του νέου Μουσείου στις οδούς Ασωμάτων και Διπύλου. H τάφρος φθάνει σε
βάθος 13 μ. και στον δρόμο σώζονται ακόμα σε ορισμένα σημεία οι αυλακιές από
τις άμαξες με το συνηθισμένο μετατρόχιο διάστημα των 144 εκατοστών. Με τις
τεχνικές της τελευταίας εικοσαετίας, η διατήρηση, ενσωμάτωση, άμεση πρόσβαση
και δυνατότητα συντήρησης που παρέχει η συνύπαρξη σύγχρονων χρήσεων γης και
αρχαιοτήτων, αυτή η λύση προβάλλει συχνά ως η καταλληλότερη και επιλύει αντί
να προκαλεί προβλήματα, είπε η τέως έφορος Αρχαιοτήτων Λιάνα Παρλαμά που είχε
την επίβλεψη της ανασκαφής.

Στην περίπτωση του Ισλαμικού Μουσείου ο επισκέπτης όχι μόνο θα μπορεί να το
βλέπει ολόκληρο από μια εξέδρα και να το περιτρέχει, αλλά και σε ειδικές
περιπτώσεις να στέκει όρθιος πάνω απ’ αυτό.

Στο ερώτημα ποια είναι η συμβολή αυτού του τμήματος τείχους στη γνώση μας για
την οχύρωση της Αρχαίας Αθήνας, η υπεύθυνη της ανασκαφής Ιωάννα Δρακωτού θα
πει: «Την πορεία του τείχους τη γνωρίζαμε. Αυτή η ανασκαφή όμως πιστοποιεί την
ύπαρξη της τάφρου και το όριό της». Επιβεβαιώνει ότι εκεί κοντά βρίσκονταν οι
Ήριες Πύλες του Θεμιστόκλειου Τείχους. Το προτείχισμα και η τάφρος ανεγέρθηκαν
τον 4ο π.X. αιώνα για την ενίσχυση της άμυνας του Θεμιστόκλειου Τείχους της
Αθήνας από την απειλή των Μακεδόνων. Καταστράφηκαν από τους Ρωμαίους του
στρατηγού Σύλλα το 86 π.X. οπότε η Αθήνα έμεινε ανοχύρωτη και επισκευάστηκαν
τον 3ο μ.X. αιώνα επί Βαλεριανού, με τη χρήση μάλιστα αρχαίου οικοδομικού
υλικού. Στα ευρήματα συγκαταλέγεται ένα πηγάδι, 5-6 απλοί ακτέριστοι τάφοι,
αλλά και μια σημαντική επιγραφή, από το δημόσιον σήμα, όπου αναφέρονται τα
ονόματα των πεσόντων από τη Σικελική Εκστρατεία στη διάρκεια του
Πελοποννησιακού Πολέμου.