Πολυβιταμίνες διά πάσαν νόσον

Έντεκα εκατομμύρια κουτιά διατροφικών συμπληρωμάτων καταναλώνουν κάθε χρόνο
οι Έλληνες, σε μια προσπάθεια να «διώξουν» την κούραση, να τονωθούν ή να
βελτιώσουν τις επιδόσεις τους. Ωστόσο, δεν είναι καθόλου βέβαιο πως η τακτική
αυτή έχει κάποιο όφελος.

Οι μεγαλύτεροι καταναλωτές των πολυβιταμινών και τονωτικών στη χώρα μας
φαίνεται πως είναι οι αθλητές, οι γυναίκες, οι ηλικιωμένοι και οι νέοι. Οι
πρώτοι λαμβάνουν διατροφικά συμπληρώματα για να ενισχύσουν τον οργανισμό τους
και να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους – με την παρότρυνση των προπονητών τους,
συνήθως. Οι δεύτερες, κυρίως, για μακροζωία και για αισθητικούς λόγους (λ.χ.
για να είναι πιο «λαμπερό» το δέρμα τους ή να ελαττωθούν οι ρυτίδες τους). Οι
ηλικιωμένοι για να τονωθούν. Και οι νέοι διότι νιώθουν κουρασμένοι και
χρειάζονται ενέργεια για να «βγάλουν» την ημέρα.

Μόδα από τις ΗΠΑ. Αυτό εκτιμά ο κ. Αντώνης Καφάτος, καθηγητής
Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου
Κρήτης, ο οποίος δηλώνει αντίθετος στη χρήση τέτοιων συμπληρωμάτων δίχως
ιατρική συμβουλή. «H μόδα των βιταμινών μάς έρχεται από τις ΗΠΑ, όπου το
σχεδόν 80% των ατόμων από την εφηβική ηλικία και μετά χρησιμοποιούν διατροφικά
συμπληρώματα», λέει. «Ωστόσο, τα διατροφικά συμπληρώματα δεν έχουν τίποτα να
προσφέρουν σε ανθρώπους που τρέφονται σωστά ή δεν έχουν κάποιο ειδικό πρόβλημα
ή ανεπάρκεια ενός ή περισσότερων θρεπτικών συστατικών – κάτι που μόνο με
ιατρικές εξετάσεις μπορεί να διαπιστώσει κανείς.

Αντιθέτως, υπάρχει κίνδυνος να προκληθούν βλάβες στην υγεία, εάν ένα άτομο
παίρνει δόσεις θρεπτικών συστατικών μεγαλύτερες από τις συνιστώμενες για καλή
υγεία».

Αύξηση κατά 25%. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΦΕΤ για τη διακίνηση
φαρμάκων στη χώρα μας, από το 1990 έως το 2000 οι πωλήσεις κάθε είδους
βιταμινών, ιχνοστοιχείων και τονωτικών από τα ελληνικά φαρμακεία αυξήθηκαν
κατά περίπου 25% – από 9,27 εκατομμύρια σε 11,59 εκατομμύρια κουτιά -, χώρια
οι ποσότητες που διατίθενται εντός των νοσοκομείων στους νοσηλευόμενους
ασθενείς.

Για την 26χρονη Χαρισία Μπικιροπούλου η λήψη βιταμινών αποτελεί τα τελευταία
χρόνια μία μάλλον καθημερινή ρουτίνα. «Πριν αρχίσω να παίρνω συμπληρώματα
ένιωθα τρομερή κούραση», λέει. «Εργάζομαι σε φροντιστήριο ξένων γλωσσών και
πέρα από το μάθημα που κάνω 40 ώρες την εβδομάδα, χρειάζομαι τουλάχιστον ένα
δίωρο καθημερινά για να προετοιμάζομαι, να διορθώνω γραπτά κ.τ.λ. Επιπλέον,
τρέφομαι χάλια – τρώω συνέχεια πρόχειρα φαγητά και πολλά γλυκά. Έτσι, πριν από
δύο χρόνια άρχισα να παίρνω μία πολυβιταμίνη την ημέρα και νιώθω πολύ
καλύτερα. Μόνο το καλοκαίρι δεν την χρειάζομαι που έχω άδεια, οπότε είμαι
ξεκούραστη και μπορώ να αφιερώνω χρόνο στο μαγείρεμα, καθώς και να τρώω
φυσιολογικές ώρες».

Σιρόπι. Για τη συνομήλικη και συνάδελφό της Σμαράγδα Νικολαΐδου, οι
βιταμίνες αποτελούν ένα απαραίτητο συμπλήρωμα για να καταπολεμά την αδυναμία,
την ατονία και την κούρασή της. «Παίρνω σχεδόν καθημερινά ένα σιρόπι με
βιταμίνες του συμπλέγματος B», λέει. «Μου το είχε δώσει πριν καιρό ο γιατρός,
όταν είχα πάθει βρογχοπνευμονία και διαπίστωσα ότι με τόνωνε πολύ. Έτσι, το
συνέχισα και το παίρνω όταν δεν νιώθω καλά. Δεν είναι ότι δεν τρώω κανονικά,
αλλά κουράζομαι πολύ και το έχω ανάγκη. Κάποια στιγμή έπαιρνα και σίδηρο,
γιατί έχω αναιμία, αλλά μου προκάλεσε πρόβλημα στο στομάχι και τώρα πια τον
χρησιμοποιώ σποραδικά».

Τριχόπουλος: Ο μεγάλος κίνδυνος είναι οι μεγαδόσεις

Τα επιστημονικά δεδομένα για την αξία των διατροφικών συμπληρωμάτων είναι
σποραδικά και όχι αδιάσειστα, αλλά συνήθως υπερισχύει η λογική «αφού δεν
βλάπτουν, μπορεί κανείς να τα πάρει»…

Αυτή είναι η εξήγηση που δίνει ο κ. Δημήτριος Τριχόπουλος (φωτογραφία),
καθηγητής Επιδημιολογίας στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Χάρβαρντ, στην τάση των
σύγχρονων ανθρώπων να παίρνουν διατροφικά συμπληρώματα. «Προσωπικά δεν πιστεύω
ότι παρέχουν κάποιο όφελος, αλλά εφ’ όσον δεν βλάπτουν μπορεί κανείς να τα
δοκιμάσει», λέει. «Υπάρχουν, βεβαίως, ορισμένες μελέτες για κάποια από αυτά
που δείχνουν όφελος, αλλά τα ευρήματά τους ούτε οριστικά είναι, ούτε
ακράδαντα».

Όπως εξηγεί ο κ. Τριχόπουλος, στον τομέα των διατροφικών συμπληρωμάτων
υπερισχύουν αυτή την στιγμή τρεις «σχολές». H πρώτη λέει «όχι» στις βιταμίνες
και «ναι» στην ακολούθηση μιας υγιεινής, μεσογειακής διατροφής. H δεύτερη
συνιστά μία πολυβιταμίνη την ημέρα, αποδεχομένη το ότι ο σύγχρονος άνθρωπος
τρώει και ζει ανθυγιεινά. Και η τρίτη, συνιστά μεγαδόσεις θρεπτικών
συστατικών, δηλαδή ποσότητες πολλαπλάσιες από αυτές που συνιστώνται για τη
διαφύλαξη της υγείας.

«Πιστεύω πως ο μεγάλος κίνδυνος είναι οι μεγαδόσεις», σχολιάζει ο κ.
Τριχόπουλος. «Ξέρουμε ότι η αβιταμίνωση είναι επιβλαβής, αλλά αυτό δεν
συνεπάγεται ότι η υπερβιταμίνωση είναι ωφέλιμη. Χώρια που ορισμένες βιταμίνες,
κυρίως οι λιποδιαλυτές όπως η A και η D, μπορεί να είναι επιβλαβείς σε μεγάλες
δόσεις».

«H βιταμίνη D σε μεγάλες δόσεις μπορεί να προκαλέσει εναπόθεση αλάτων
ασβεστίου σε όργανα, όπως οι νεφροί και η καρδιά, με συνέπεια μείωση της
λειτουργικότητάς τους», εξηγεί ο καθηγητής Αντώνης Καφάτος. «H δε
υπερκατανάλωση βιταμίνης A μπορεί να αυξήσει την ενδοκρανιακή πίεση, με
συνέπεια σπασμούς ή ακόμα και τύφλωση, λόγω καταστροφής του οπτικού νεύρου».