TPITH AΠOΨH Eπέλαση βαρβάρων;

… πώς μπόρεσες να χαστουκίσεις το παιδί κείνη την ώρα που ανέμελο
γελούσε;

Ιάσων Ευαγγέλου, Το γελαστό παιδί

Όλοι κάνουμε ότι ξέρουμε τι είναι έγκλημα, μέχρι να διαπραχθεί κάποιο που δεν
είχαμε σκεφθεί. Μοιάζει σχεδόν αδύνατο να ορίσουμε την ουσία του εγκλήματος.
Έτσι αρκούμαστε στο να περιγράφουμε, ν’ απαριθμούμε, να ετικετάρουμε και (κατ’
αναλογίαν) να ερμηνεύουμε.

Από την άλλη πλευρά, η Δικαιοσύνη έχει επανέλθει στην εποχή της (αντ)εκδίκησης
και, κατά συνέπεια, έχασε τον δίκαιο χαρακτήρα της.

Μεταξύ κράτους και πολίτη δημιουργείται μία έμφοβη απόσταση, αφού η εξουσία
έχει οφθαλμούς για να μη βλέπει και ώτα για να μην ακούει τα κοινωνικά
προβλήματα, πριν μετεξελιχθούν σε εγκληματογενείς καταστάσεις. H Δικαιοσύνη
δεν είναι πλέον εγγυήτρια των ελευθεριών των ανθρώπων αλλά της τάξεως και της
ασφάλειας του συστήματος.

Ανασφάλεια, έλεγχος/επιτήρηση, τιμωρία: ενιαίο τρίπτυχο που λόγω της
υπερβολικής καταπίεσης δημιουργεί νέες ευκαιρίες παρανομίας σε
παγκοσμιοποιημένο αλλά και τοπικό επίπεδο.

H κατασταλτική υστερία και το δόγμα της μηδενικής ανοχής, ως έκφραση ακραίου
νεοφιλελευθερισμού, μετατρέπουν το Κράτος Πρόνοιας σε Ποινικό Κράτος, κράτος
φυλακών (χωρίς όμως να μειώνεται η πραγματική εγκληματικότητα).

Οι φυλακές μοιάζει να συνδέουν τον «πάνω κόσμο» με τον «κάτω». Οι εκτός τις
θεωρούν φρούριο και οι εντός τάφο. Όμως, σιγά σιγά και οι εκτός αρχίζουν να
κατασκευάζουν οχυρωμένα κτίρια, με συνέπεια η αρχιτεκτονική του εγκλεισμού να
επηρεάζει την ίδια την πόλη και την ποιότητα ζωής των κατοίκων της.

Όλοι ζούμε πίσω από κάγκελα: φυλακής ή προσωπικής (αν)ασφάλειας δεν έχει και
τόση μεγάλη διαφορά.

Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες διακινδύνευσης γεννήθηκαν (και συνεχώς
κυοφορούνται) νέες «επιτρεπόμενες» (!) συμπεριφορές άμυνας (προληπτικής και
μη).

Στα εγκλήματα επιβίωσης των φτωχών και στις υποεγκληματικές δράσεις η εξουσία
απαντά με περιστολή δικαιωμάτων και ποινικοποίηση της ανέχειας.

Στην τρομοκρατία όμως, και ιδιαίτερα την τυφλή, πώς μπορεί ν’ απαντήσει η
διεθνής κοινότητα;

Ζούμε – και κάποτε πρέπει να το παραδεχτούμε – σε μια εποχή επέλασης πολιτικών
εγκληματιών, ιδεολόγων φανατικών, εκ πεποιθήσεως εχθρών του καθεστώτος, οι
οποίοι εκλαμβάνουν το έγκλημα ως μια προσωπική υπόθεση χρέους ή ως μια ιερή
αποστολή της φυλής, του έθνους, της θρησκείας.

Απέναντι σ’ αυτόν τον (ευτυχώς μη-ενιαίο) πλανητικό κίνδυνο δεν μπορούμε ν’
αντιτάξουμε μόνο ούτε τη σύγχρονη τεχνολογία, ούτε τους προγνώστες του
Σπίλμπεργκ, ούτε τις μυστικές υπηρεσίες, ούτε βέβαια επιτρέπεται να ντύσουμε
τις κοινωνίες μας με χρώμα χακί.

Και δεν πρέπει να περνάει καν από το μυαλό των κυβερνώντων ότι η όποια
συνεργασία με τις εγκληματικές μαφίες ή τα δίκτυα της πολιτικής διαφθοράς (στο
όνομα της πάταξης της τρομοκρατίας) θα εξυγιάνει για πολύ το βαρύ κλίμα που
επικρατεί σε Ανατολή και Δύση.

Μπορεί – για πολλούς – ο σκοπός ν’ αγιάζει τα μέσα, αλλά αν δεν συμφωνήσουμε –
πανανθρώπινα και διαχρονικά – για το τι είναι αυτό που αγιάζει τον σκοπό, τότε
θα κινούμαστε συνεχώς στον χώρο της άρνησης του Δικαίου και, εντέλει, της
άρνησης του Ανθρώπου.

Μήπως με τη θλιβερή ευκαιρία του άδικα χυμένου αίματος στη Μαδρίτη πρέπει να
ξανασκεφτούμε με άλλον τρόπο τη συνολική πορεία της ανθρωπότητας;

ΥΓ: Νομίζω ότι ήρθε η ώρα να γίνει και στη χώρα μας μια ευρεία συζήτηση για
ζητήματα τρομοκρατίας με συμμετοχή του υπουργείου Παιδείας, του υπουργείου
Πολιτισμού και του υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, ώστε να
ξεφύγουμε – έστω για μια φορά – από τις προδιαγραφές των υπουργείων
Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης (ως μηχανισμών καταστολής και μόνον).

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.